Obrazy na stronie
PDF

tpiego cara, obwiniajmy raczej okrutnych doradzców jego, którzy mniemali, że wyrzekłazy te słowa: przyczyna stanu, mogą najniewinniejszym życie odbierać, najniewidniejszych obciążać okowami, i w ciemne wtracać więzienia. Tak zawsze będzie, póki nakazana ludom moralność nie stanie się i rządzących prawidłem Niebezpieczną zaiste była Maryna, lecz czemuż jej nie przytrzymać, i po zawartym pokoju nie odesłać do ojca. Pycha jej, zbyt wolne obyczaje, skalały nieszczęsną; lecz któł nad męstwem, statkiem i wyniosłością duszy jej dziwić się nie będzie..)

Kiedy Moskwa już własnym cieszy się panem, gdy Wszystkie sposoby, wszystkie wysila starania, by Szwecyg nakłonić do pokoju, i całą potęgę wywrzeć na Polskę, – zastanówmy się, w jakim stanie kraj pasz znajdo wał się naówczas. Smutne zaiste było położenie onego;

[ocr errors]
[graphic]
[ocr errors]

rze, pamiętny ile brat jego, Jan Potocki, dokazywał
w tejże prowincyi, bez wiedzy i woli stanów sam pań-
stwo szwagrowi odzyskać umyślił. Nie odwiodły go od
przedsięwzięcia ani zakazy króla, ni rady przyjaciół ;
zebrawszy wojsko od możniejszych na pograniczu oby.
wateli, złączywszy je z zaciągami szwagrow swych Kon-
stantego i Alexandra, w początkach sierpnia 1612 roku
do Multan wkroczył. Do sześciu tysięcy ludzi wynosiło
wojsko prywatnego człowieka, pomnożyły je wkrótce
świetne hufce ochotników z majętniejszej młodzieży. Do-
starczające zaiste siły zamierzonemu przesięwzięciu, gdy-
by tym silom i odwadze towarzyszyła rostropność, gdyby
lekkie ważenie nieprzyjaciela, pogarda przestrog doświad-
czonych pułkowników, nie zniweczyły wszystkiego. Lekka
zarozumiałość, wszelkiemi radami, wszelką ostrożnością
wzgardziła. Zadnego porządku w pochodzie, żadnej wia-
domości o sile pieprzyjaciela ni o jego obrotach, daleko
i niebacznie zapędzająca się za żywnością młodzieży
zbyt często podchwytywaną bywała. oT sustota sind

W takim nieładzie przeprawiło się wojsko to przez Prut, kędy Dzieszna w rzekę tę wpada, i rozłożywszy się obozem w dolinie Sasowym rogiem zwanej, rozsiodłało konie; lecz zaledwie do obfitych zabierano się potraw, alić niespodzianie 30,000 Tatarów okryło wszystkie góry okolne. Widok ten przejmuje trwogą Polaków; gdy jedni stołowe zbierają naczynia, drudzy siodłają konie, nim jeszcze wódz szyki ustawił, ze wszystkich stron na pomięszanych wpadają Tatarzy, i oprócz małej liczby, co z szablą w ręku przebiła się przez nieprzyjaciela, bez boju prawie wszystkich biorą w niewolę, sam Stefan Potocki między obozowym poznany taborem, wzięty i odesłany do Carogrodu. Konstanty, dla niepoznania między podlejszymi przechowując się jeńcami, nieprzyzwyczajony do nędzy i zimna, w kilka miesięcy życia dokonał. Brat jego Alexander, dla gładkiej twarzy wzięty wprzód do pokojów sultana, przeszedł na bisurmańską wiarę. Majętniejsi drogim okupem zyskali wolność, ubodzy pomarli w niewoli. Potocki, by wojsko swe zmocnie, obnażył był z żolnierza cale Podole i Wolyé, wywiódł nawet załogę kamieniecką; spostrzegł

[graphic]
[ocr errors]
[graphic]
[graphic]

górowane ich domagania się, przechodziły wszelką słusznie należącą im zapłatę, a gdy skarb nie był w stanie uiszczenia się tak ogromnym wymaganiom, nie przepuszczając włosciom szlacheckim, rzucili się szczegól. niej na dobra królewskie i duchowne, dzieląc je mię. dzy siebie na łany i wioski; prócz dochodów i żywnoáci, niezmierne nakładając kontrybucye, i ciężkiemi razami przymuszając lud do płacenia ich, głośno odkazując się wszędy, iż póty w ten sposób postępować nie przestaną, póki im należytość do grosza zapłaconą nie bedzie. miss 04 BSIssued i oslo 98 Brex Rozlegały się po grodach, miastach, po całem królestwie płacz i narzekania uciśnionego ludu; król i duchowieństwo ujrzało się bez dochodów, kraj cały ujrzał się podbitym; w trwodze i osłupienin czekali wszyscy, jak daleko jeszcze ta nawalnica dosięgnie. Dotknięty nakoniec łzami ludu, przyciśniony potrzebą, zapomniawszy Zygmunt powagi królewskiej, wysłał do spiknionych uroczyste poselstwa; lecz gdy i te nie zmiękczyły zuchwałych, zwołał sejm do Warszawy na dzień 19 lutego 1613 roku 1). Zaczął się sejm ten pod laską Maxymiliana Przerembskiego starosty piotrkowskiego. Skoro kanclerz przeczytał od tronu propozycye wystawująco stan kraju, potrzebę zapłacenia co rychlej skonfederowanego kołnierstwa, popierania dalej wojny moskiewskiej, opatrzenia Smoleńska i innych zdobytych zamków, przygotowania się do odparcia groźnych od Porty Ottomańskiej i Szwecyi napaściów, skoro wspomniał kanclerz o potrzebie nowych - poborow, z trudnoScią tłamione niechęci odezwały się wrzawliwie. I długot, wołano, składane przez lat tyle pobory, na niedokężne wyprawy trwonić się będą? Długoł w nieużytecznych zwycięstwach krew polska przelewać się będzie? Co w jedaym roku (gdyby była rostropność i tegobe) z chwałą i połytkiem dokonać się mogło, to przez ocią.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »