Obrazy na stronie
PDF
ePub

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CCX CONTINENTUR.

[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

IN ALANUM.

(OUDIN, Commentaria de Scriptoribus et scriptis ecclesiasticis , tom. II, col. 1387. Ape

prime hic Our'inus Caroli Vischii sententiam explodit qui Alanum anno 1294 obiisse, et aliorum qu. Doctorem Universalem initiu sæculi decimi quarli floruisse asserebani; fallitur autem cum Alanum Antissiodorensem episcopum, qui circa annum 1185, et Alanum ab Insulis, qui anno 1203 obiit, unum et eumdem fuisse censet. Vide Histoire littéraire de la France (in-6°, Paris, Firmin Didot), t. XIV, p. 358, in ALANO ANTISSIOD., et lom. XVI, p. 396, in ALANO Magno.)

De communi sententia quæ duos Alanos ab Insulis statuil, ambos doctissimos viros alque instituti Cisterciensis, quibus tamen singulis varias occupationes et tempora omnino diversa præscribuni, specialem Dissertationem iustituit Carolus de Visch, quam editioni suæ Operum magistri Alani præmisit, quæ anno 1654 Antwerpiæ in folio facia est apud Guillelmum Leslenium et Engelbertum Gymnicum. Eamdem babet aliquanto breviorem in sua Bibliotheca Scriptorum ordinis Cisterciensis , a fol. 12 ad fot. 17 ullimæ editionis anni 1656, Coloniæ Agrippinæ, apud Joannem Busæum. Ubi duos fuisse Alanos probare contendit, sed cum aliquanta formidine, diversis omnino temporibus distantes, ac mo fere sæculo alterum altero anteriorem, nempe converso seu fratre laico episcopum. Denique et aliam doctissimam de argumento eodem Dissertationem instituit Cæsar Egassius du Boulay sæculo :v Historiæ Universitalis Parisiensis, fol. 432 et sequentibus multis, ubi duos quoque fuisse Alanos asserit, quibus diversum elialı lempus assignat. Ila post ipsum senseram, sed re maturius expensa, omnibusque vel auctoruin de bou arguwento scribentium conjecturis vel rationibus expensis, solo veritatis intuitu impeliente, alteram adversus meipsum sententiam amplecti compellor : tantique ponderis hoc critices punctum mihi visum est, ut specialem a me dissertationem hanc extorserit. Dicam igitur unum tantum fuisse Alanum, qui lotum ferme sæculum xl tenuerit, atque ab ejus initio ad a. 1203 vixerit, nec ullam ab his omnibus dissertationibus vel validam rationem haurire me potuisse, qua Alanos duos statuerc cogerer.

DISSERTATIO

De unico Ajano Ripatorii abbate, Antissiodorensi episcopo, ac tandem monacho ordinis

Cisterciensis, apud Cistercium anno 1203 mortuo.

[ocr errors]

EPITAPRIUM I.

CAP. I. Agitur adversus epitaphium, quod unicum est A Mille ducenteno, nonageno quoque quarto,
Alani duplicis distinguendi fundamentum.

Christo devotus, mortales exuit artus. Carolus de Visch in bistorica Vissertatione De Obiit itaque Alanus anno Domini 1294. Hinc corrivila et morte Algni Magni de Insulis, Doctoris Uni

ge auctores omnes qui scribunt illum Coruisse anno tersalis, 85, hæc verbotenus habet : Chrysostomus

1300. Tumulus ejus marmoreus conspicitur CisterHenriquez scribit illum supervixisse septuaginta

cii in claustri parte læva templum ingredientibus, novem annis post concilium Laleranense memora. juxta quem in pariete duo alia appendent epitaphia, tum, auligisse autem annum ætatis 116, ac tandem quæ nobis exhibet Gaspar Jongelinus in Purpura obiisse cuin magna opinione sanctitatis ; cujus etiam

sancti Bernardi, prout ex originalibus tabellis ipseintuitu, eumdem Menologio suo Cisterciensi aścri

met descripsit an. 1624, dum Cistercii esset, et psit die 30 Januarji. Quem etiam inter beatos ordi.

beati viri sepulcrum visitaret. nis nostri recenset Joannes Cisterciensis in Catalogo sanctorum ac beatorum ordinis Cisterciensis, Ce grand docle Alanus, qui sut tant admirable,

Rend ce lieu de Cisteaux partout plas mémorable. subjuncto veteribus Missalibus ejusdem ordinis.

Car il y fut convers, berger et serviteur, Sed et Bealum vocant doctissimus Leo Allatius li- Encor y sert d'exemple de verlus et d'honneur bro De apibus urbanis, et reverendissimus generalis B

Donc vous religieux, convers, et tous passants,

Ilmitez ce Docteur, qui cybas est gisant. noster modernus et alii passim. Quoad annum obitus, veritatem nobis astruit antiquum epitaphium

Subjacet huic lapidi, toli venerabilis orbi, Japidi sepulcrali incisum, quod etiom nunc perfecte Alanus Doctor, quem decel almus honor, Legilur, bnc lenore :

Theologis ac philosophis merilo socian:jus,

Vatibus antiquis nec minor ipse fuit. Alanam brevis bora brevi lumulo sepelivit,

Egregie scribens, planxit, docuit, reseravit, Qui duo, qui septem, qui lolum scibile scivil.

Naluram, mores, mystica verba lei. Labentis seculi contemplis rebus, egens fit.

Inclyta gesta Jesu cecinit, clarosque triumphos
Inius conversus, gregibus commissus aleudis,

Artes depingeus, militiamque poli
PATROL. CCX.

1

EPITAPAVUXU.

Kandi pictor, morum censor, cilharlsta

A < Anno 1202, inquit, apud Cisiercium mortuus est Pieridum, frei beiligerator erat.

magister Alanus de lösulis, docior ille famosus, Hic inunium fugiens, sub relligionis amictis Vixit, adhuc inanel hoc: inlun ulatus adest.

scriptor Anticlandiani, qui in theologia fecit artem Notlus, opinor, inficiabitur, quin epitaphium se

quamdam practicuti, et contra Albigenses, Valcunduin et ultimum recentia satis sint, sæculum

denses, Judæos ci Saracenos libellum edidit succinque decimum sestum oleant; quare illa nobis nibil cium, ad Willehnuin Moulispessulani dominum, , olliciant, nec quidquam de Alani ielale, sed opera

Nihil succinctius espressiusque dici poterat ab scri

ptor- qui tempore et scriptione, quoal antiquitatem lintuin uicunque composita enuntient. Igitur de solo primo anitur, quod anno 1294 mortem Alani

epilapbium Cisterciense superat.

Sed deinus (licet omnino gratis) laniam quantam alligai, et hoc unicum distinguendi duos Aianos est

Cistercienses monachi optant, epitaphio suo apud fundamentum. At illud etiam esse recens dico,

Cisterciunt ad Alani cineres posilo vetustatem, alque innovatum et auctum, sub sæculi xv initiuin vel medium. Nam anliquum Alani sepulcro inscul:

illud sane causam illorum parum juvabit, cum anla pu:m epitaphium tres tantum versus continebat,

annum 1300"faclin esse non possit. Agit cnim de qui anno 1501 vix ob velustalcin ac liiuram legi

Alano anno 1294 (ul vult) morluo, cui vix credibile

B polerant, quos refert sæculuin av Historia U'river

est, ab ipso die quo humo contertus esi, appositum silatis Parisiensis, fol. 437, in hunc modum :

fusse istad epitaphium. At auctores isto epitaphio

antiquiores annis cen!!!n, ejusdem cum Alano ecmAianun brevis hora brevi lumulo sepelivit, Vil duo, qui seplean, tiuni sibi subiidit orbem, poris, ejusdem ordinis Cisterciensis, omnes in suis Scie suur, inores dare, vel retinere vequisit.

notis acceptissimi ci observationibus, et contra Ila refertur ex Matthæi Bonhomme lestimonio, qui quos bemo excipere queat, anle istud epitaphiun Commentarium in Parabolas lani, anno 1501 Lug- annis ad minus sexayinla viveuiles, asserunt morduni impressim edidit, quibus Compendiun viia luum esse Alanum anno 1203. Falsum ergo Alano · Alani, et ejusdem in Cistercio epitaphium sic præ- que tarde suppositum, mendax istud "pitaphinm, misil Obi tunc tribus tantum versibus constabal, lectumne unquam, aut visum anterioribus Ecclesiæ atque ita lituratur a calcantibus erat, ut legi sæculis, ut historici vei chronologi de rebus cennon posset , nisi quemadınoduri Mallicus Bon- tum annis antequain continerent, magico sp ritu homme legerai, cum tamen ita legemlom essel:

vel prophelico scripserint? lloc argumenti genus

ila demonstrativuin, ul ab omnibus etiam aculissiAlanur brevis lora brevi tumulo sepelivit. Hidro. qui septem, qui totum scibile scivit,

mis criticis infirmari nullatenus possit. Horum

с scire suuni storiens. dare vol retinere nequivii.

scriptorum prinus cst Olho de Sancio Blasio, abbas Cur igitur ab anno hoc 1501 lituraliu esset niinis

in Hercinia Silva, coetaneus auctori, qui anno apitaphiun, illud a fratrihus renovaluny, atque ad

nempe 1190 forebat, quique Appendicem scripsit yormam volerum epliapulorum sactum et qualuor

ad libros vu Chronicorum Oitonis Frisingencis, illam versibus auctum est, qui omnem presenti discepta- cipiens ab anno 1146, quo isle scribere desiit, iisque lioni materiam subministrarunt. Addila enim est in

ad annun 1210. Ille autem expressissime meminit qualuor versibus sequentibus, ac recenter additis

Alani et Anliclaudiani, illum insuper consuluens falsa chronologia, quod monachis faeillimum fuit,

synchronum alque socium duobus doctissimis sæ(qui leunpora atque epochas Alani non discusse

culi xii theologis ; « llis iemporibus Petrus Cantor rani.

Parisiensis et Alanus et Præpositivus magistri claLabentis sacli contemptis rebus, egens fit.

puerunt. Horum prior librum Distinctionum, l. bruin lolua conversus, gregibus commissus alendis. Milie diceuleno, Tonagedo quoque quarlo,

Psalmorum, Evangeliumque unum ex qualuor per Christo devotus, mortales exujt ärlus.

continuas glossas subtililer compilavit, el præter Algule hoc totum confirmatur ex allatis supra a hoc alia mulla. Alter vero molla conscribens expoCarolo Vischio, ubi quod anno 1501 vix legeba-D suit, inter alios librum qui intitulatur Anticlaudia. tur, atque divipando nunc uno modo, nunc altero nus, et Regulas coelestis vitæ, et contra hæreticos, transcriptum fuerat, jam affirmat, quod etiamnun er librum De viliis et virtutibus et De arte prædiperfecte legitur, hoc tenore, etc.

candi, librumque Sermonum suorum, et multa alia Car. II. Epituphium etiam pro uniiquo el primario

sana et catholica conscripsil. 1 Florebat igiiur annis admissum, non valere conira lestimonia veterum. centum anie allegalum cpitaphiuin, qui recle poni

Diximus itaque epitaphinin sepulcro Magistri lur medius inter Petrum Canlorem et Præposilirun Alani apud Cistercium insculptum, olin tribus tan- cancellarium Parisiensem, ambos anno 1190 florenzum versibus constitisse, post annum vero 1501 les et viros : quorum primus anno 1190 mortuus seplem versibus lectum suisse, quod veluslum Mat- est, alter circa annum 1210, ut babel Cæsarius in thæus Bonhomme ante suam editionem Parabola- suis Dialogorum libris, ct alii. Alanus autem amo rum Alani, cuin elogio illius altalit. Al longe isto 1203 inter utrumque morluus, recte medius 30 cpilaphio pat or est, qui antiquior, auetor Chronici Ollone de Saucto Blasio componitur. Alier Belgici, anno enim 1418 scribere desiit. Ait autem testis Albcricos, monachus Triwn fontium ordinis ille Alanum apud Cistercienses anno 1201 obiisse. istercieusis, auctor ut admillit Carolus Vischius

sua

in Bibliotheca Scriptorum ordinis Cisterciensis, A bus perfectissimo, quem librum vocavit, Anticlaufol. 15, in Alano, antiquus et gravis, qui in Chro. dianum etc. » Quid contra horom virorum auctorinico sno diserte scribit Alanum hunc obiisse anno talem afferri possit non.video. Quo pacto enim v'cr. 1203, his verbis ' : { Apud Cistercium mortuus est que (nempe Olho de Sancto Blasio de quo supra, hoc anno magister Alanus de Insulis, doctor fa- et Henricus Gandavensis ) meminisse. potuerunt mosus, et scriptor ille Anticlaudiani, qui in then- Alani et Anticlaudiavi, si utroque posterior cenlogia fecit artem quandam prædicandi : el contra luin annis Alanus fuit? Quis credat Henricum Albigenses, Wallenses, Judæos et Saracenos, li. Gandavensem repositurum eam fuisse inter viros bellum edidit succinctum, ad Guillelmum Montis- sæculi xui illustres Alanuni, si suo tempore furen · pessulani dominum, et alia quædain ipsius haben- lem in scholis Parisiensibus alumnum vidissel ? wr opuscula. , Hucusque Albericus qui Chronicon Ilinc patet autem quam parum firini in sententia suum usque ad annum 1241 produxil. At quo- fuerint qui Alanos duos admiserunt, anuo modo qui anno 1244 scribebal, poterat per anti- 1182 alterum, alterum anno 1294 mortuum; illi cipationem scribere Alanum anno 1203 esse mor- etiam qui singulares de hoc argumento DissertaLuum, «i anno demum 1294 mortuus est ? Solvant tiones scripserunt, ut Cæsar Egassius Bullæus et uodos islos qui isla defendunt. Unle recle ad hanc B Carolus Vischius, de quibus supra. auctoritatem Carolus Vischius fol. 16 Bibliothe- Pergit idem Bullæus : « Unde Gaspar Barthius cæ Scriptorum ordinis Cisterciensis ita loquitur : in notis ad Guillelmum Britonem, ad versum 546,

Hinc sequitur, vel erroneum esse epitaphium se- Ericio similis, etc. diserte agnoscit Alanuin in aupulcrale Alani, graviterque errare Trithemium clores hujus sæculi duodeciini; sic enim ille : Conaliosque omnes doctores eidem consentientes, vel pendio quædam scriplu illius adjeci, præler procerte vilialum Alberici Chronicor, el Commentaria pier tempora Britonis nusini, ab Alano lib. yi Com. in Merlinum memorata, alterius esse auctoris. Id mexiariorum in Propheliam Merlini. Dixi ævo hoc quod etiam tanquam probabilius seculi fuimus in auctorem illum scripsisse, cui qui contradicunt, erRelatione Historica, quam Operibas Alani naper rant : cum sub annum 1194 expressim eumdem colimpressis præfiximus, eidem cætera omnia confor- locet Olho de Sancto Blasio, additione ad Frisinmiter applicantes. Quanquam etiam in alia sen- gensem cap. 40, eliam Anticlaudianum ejus comtentia dici possel, concilium cui Alanus legitur in- memorans. Opera aulem viri quae editione digna terfoisse Ruma (ubi el agnitiis fuit) foisse Latera- sunt mirum iur hactenus lateant, cum mullo minense vu, anno 1180 sub Alexandro Ill celebra- c noris frugis clathros perrumpant. Non sunt autem tum. De hac difficultate scripsi Cistercium, el ad tantum ea quæ a Catalogorum scriptoribus memoalios diversos viros doctos, sed resolutionem ba- runtur, sed ipsemet vidi ingentem Commentariun de bere vequivi; quarc donec certius aliquid habue- ratione metrorum et syllaborum in bibliotheca Basiro, epilaphio credendum censui. » Hæc Vischius liensi, cum testimoniis auctorum ascriplis , cujus verbotenus in editione ultima suæ Bibliothecæ nullun memipisse nomenclalorem nemini. Et ad Scriptorum crdinis Cisterciensis, post Dissertatio- versum 52. libro ya : Latere plano, etc. In cæsumra pem a, se factam De Alanis ad Opera magistri negligit syllabam, ut singulis paginis, sic sæpe alii : Alani a se edita : quibus innuit quantum cubita- et in Articlaudiano opere circa eadein hæc tempora ret de Cisterciensi epitaphio, ac consequenter de scriplo, Alanus Insularius, universalis Doctor die Alani morle per illud ad annum 1294 dilala. Ad- clus, quem apud Cistercium anno 1202 morluum addalur Landen ei lectius contra istam epilaphil as- nolat auctor Chronici, quod Magnum Belgicum insertionem testis idoneus et inaximi meriti, quem digilant. Sufliciunt isla cum in ore duorum vel Cæsar Egassius du Boulay sæculo iv Historiæ Uni- trium testium slet omne verbum. ) versitatis Parisiensis, fol. 434, refert in Disser la

Car. III. Mulla alia in gratiam Alani ab auctotione singulari quam De Atano Insulensi scripsit, D

ribus nuperis conficia, quæ nullo veritatis aui cum propriis Eyassii verbis.

verişimilitudinis sundanjenio nituntur, i Accedit Henricus Gandavensis, doctor Pari- Carolus Vischius in Relatione historica de Vitr siensis et Sorbonicæ domus, ut aiunt, alumnus, Alani Magni, babet tres paragraphos in quibus qui anle adwn 1270 studenat Parisiis, el obiit multa stupenda et prodigiosa refert, queis Alanum Tornaci, anno 1293. Alanum íslum nostrum re- commendct, quæ firmius ab ipso prebari opłasponit in serie virorum illustrium qui hoc sæculo sem. Ac paragraphus secundus inscribitur : Qua floruerunt, ab anno scilicet 4110 ad annum 1200, occasione magister Alanus, relicia Parisiensi Uni. et de to sie scribit in libro De scriptoribus eccle- versitule, habitum conversorum in Cistercio assumsiasiicis, cap. 21 : Alanus, Insulis oriundus, libe.. pserit. Narrat ibidem miraculum, sed cojus nulralium arlinin peritus, Parisius Ecclesiasticæ scho- luin leslem alium profert quam Joannem Buzeli. præfuil, el ingenii sui moume la relinquens, nuin, Jesuitaoi, in Gollo-Flandria sua, tomo II, scripsit Summam ad prædicationis officium ulilem , lil). Vii, ad annum 1294. Vult hanc eamdem hic fi quie inetro multum claruil, scripsil meirice Poe. storiam sed siinplici omnino stylo descriptam, pelicek, excogilulu materia de viro optimo et in omni. nes se habuisse in procenio cujusdam Commentaris

in Parabolás Alani, a centum et quinquaginta an- A tiæ, ad moduni laici. Hæc est ralio et causa corinis, Lugduni typis editam, ad initium codicis anno versionis. scilicet 1501, sine nomine auctoris, sed quem jam Continuo autem idem Bonushomo seu Bonhoconstat fuisse Matthæum Bonhomme. Recie lainen mius cominentator narrat quomodo Romam proet prudenter primam hujus operis omisit impres- fectus fuerit, hæreticos confuderit, et pro Alano sionem Vischius insulsam atque barbaram, ut pu- tandem recognitus fuerit. Accedit quod Roma rissima Joannis Buzelini Latinitas magis credibi- quidam hæretici advenerant, qui per sua argninenla lem minusque ridiculam fabulam redderet. Non ita falsasque syllogizationes lolam fidem catholicam lamen scrupulosus fuit Cæsar Egassius Bullæus, subvertebant. Quapropter papa mandavit omnes qui soculo iv Historiæ Universilaris Parisiensis, prælatos, abbales, doctores et clericos tolius Chrifol. 436, has historias propriis primi inventoris stianitatis Romam venire, quatenus dictos hæreverbis adducit. Qui igitur las fabulas eredibiles ticos confunderent. Quod abbas, magister Alani, fore ex compta Joannis Buzelini Latinitate opi- audiens, Alano relicto in ahbalia, voluit Romam natus est Vischius, has absurdas et fide et rerbis

pergere. Tum Alanus, qui jam sensuin recuperaex relatu Matthæi Bonihominis, monachi Cister

verat, dixit magistro suo ; O domine, me lædet ciensis, audiat, qui Commentarium in Parabolas B

hic stare, el diu est quod abbatiam non exivi : quaAlani anno 1501 Lugduni impressum edidit, in

propter humiliter deprecor ul vobiscum pergam Rucujus fronte Quce caussc fuerint Alani ad Cister

mam, et bene servium vobis, optimeque pensabo de cienses conversi, his verbis commemorat.

equis. Tunc abbas, pergens Romam, duxit secuin < Auctor hujus libri vocabatur Alanus, de quo Alanum. Adveniente autem die dispulationis, ale legitur quod cum quadam die studeret Parisius, bas voluit intrare locum disputationis, cum quo sciens septem arles liberales, necnon leges atque Alanus voluil intrare. Cui abbas dixit : Vade ad decreta suam scientiam proposuit exponere, et in hospitium et pensa de equis, quia locum istum non aliquem fructum redigere seu explicare. Et cum

posses intrare, propter custodes et clientes hic eriin crastinum de tola Trinitatc prædicare vellei, et

stenles, qui non sinunt intrare nisi prælatos et mascientiam et notitiam veram de illa curtis audien

gnos clericos, el posses verberari. Cui Alanus dixit: ubus exhibere, ipso pergente ad spatium prope Volo verberari ul intrem ; et supponens se chlaripariam quamjam, cogitans qualiter onus propo

midi seu cappæ sui magistri, intravit dictum lositum complere posset, quemdam puerum repe- cm, et ipse sedens ad pedes sui magistri, audio rit, qui tenens unum cochlear in manu, fecerat

C vit disputationem. Hæretici vero proponentes quae unam parvam fovcam, modicum procul ab aqua.

stiones, Christianos superaverunt el vicerunt. Quod Et hauriens aquam cum suo cochleari, portabat ad videns Alanus, exivit latebras, dicens magistro foveam quam fecerat; el instanter sicut puer ap

suo : Jube, Domine, benedicere; el abbas stupefavucrat aquam in fovea, aqua in terram intrabat,

clus dixit Alano : Sile, miser, quid vis facere ? quia locus erat arenosus. Quod videns Alanus,

Tunc Alanus intravil dicens ut prius : Jube, Dedixit puero : 0 puer, quid hic agis ? Et puer re

inine, benedicere, usque ad tertiam vicem; quod vispondens dixit : Totam istam ripariam. in foveam

dens papa permisit eum arguere. El Alanus recimeam ponere proposui, nec cessabo quousque proposi

ians quaestiones per dictos hæreticos molas, ar lum meum implevero. Cui Alanus : Quando putas

guit et confudit illos. Quod videns hærelicus dixit fecisse ? Opus luum licet sit puerile, tamen est im

confusus : Tu es diabolus aut Alanus. Cui Alanus possibile. Cu puer : lloc cilius fecero quam iu pro

respondit : Non sum diabolus, sed Alanus, Tunc positum tuum adimpleveris. Et Alanus respondens

abbas magister suus voluit sibi suam dignitatem dixit : Quid enim proposui facere ? Et puer dixit :

donare, quam Alanus suscipere noluit; sed per Tu proposuisti cras declarare intam Trinitatem, per

papain et abbatem fuit sibi concessum ut duos cles luam scientiam in prædicatione, quod est magis in- D ricos haberet in dicta abbalia, qui clerici libros, possibile tibi. Quod audiens Alanus, multum ter

quos ipse dictaret, sub se scriberent. Ubi plures rilus, reversus domum, et dicta pueri in se me.

libros fecit, inter quos fecit istum qui incipit: A morans, multumque dolens et tristis, suam præ- Phæbo Phæbe, ec. Alano aulem morlllo, fuil sesumptionensive arrogantiam recognovit. Adve

pultus in dicta abbalia, super cujus lumuio scribunnjente vero die crastina ct hora prædicationis, ubi tur isti versus : multitudo magna populi fueral congregala, Alanus

Alanum brevis hora brevi tumulo sepelivit, ascendens cathedrain dixit loco themalis : Suf- Qui duo, qui seplem, lotum sibi subdidit orbem, ficiat vobis vidisse Alanum. Verecundia suffusus,

Scire syum, mores dare vel relinere nequivit (1). pergere nolens Parisius, trapsivil in Burgundiam

CAP. IV. Aliæ sententia de vita et morte Alani in et in quadam abbatia, Cistercium nomine, pastor

sutensis expenduntur. ovium suit, el deinde conversus fuit ipsius abba- Cum non concordent historici, deque tempore quo

(1) Quod apud Oudinum sequitur caput quartum, sarcinatores invehitur, omillimus : non est en IA cui tit lus : Prædicta commeniu el nova confutantur, cur ita bilem moveat legenda ingenue candideque el in quo vehementer contra hujus narrationis con- narrata. EDIT.

« PoprzedniaDalej »