Obrazy na stronie
PDF
ePub

ferarum tergis contecti laniatu canum interirent, multi crucibus adfixi aut flamma usti, aliique, ubi defecisset dies, in usum nocturni luminis urerentur. Hortos suos ei spectaculo Nero obtulerat et circense ludicrum edebat, habitu aurigae permixtus plebi vel curriculo

insistens. Unde quamquam adversus sontes et novissima exempla meritos miseratio 5 oriebatur, tamquam non utilitate publica sed in saevitiam unius desumerentur.

4. Suetonius, Vita Neronis 16: ed. CL Roth, L 86, 176. Multa sub eo et animadversa severe et coercita nec minus instituta: adhibitus sumptibus modus; publicae caenae ad sportulas redactae; interdictum, ne quid in popinis

cocti praeter legumina aut holera veniret, cum antea nullum non obsonii genus propo10 neretur; adflicti suppliciis Christiani, genus hominum superstitionis novae ac maleficae;

vetiti quadrigariorum lusus, quibus inveterata licentia passim vagantibus fallere ac furari per iocum ius erat. ...

Clemens Romanus, Brief an die Korinther1 (c. 95). Clemens Romanus, Ep. ad Corinthios I : Patres apostolici ed. Gebhardt, Harnack, Zahn, L 76. 15 LANGEN, I 44 ff.; ROTHENSEE, D. Primat d. Papstes i. allen christl. Jahrh. 3 Bde., Mz 36 ff., I

27 ff.; JELLENDORF, D. Primat d. röm. Päpste, 2 Bde., Darmst. 41 ff., I 1,55; ThZahn, Einl. i. d. NT I, L 97, 439 ff.; HARNACK, LG I 39 ff., II 1, 240 ff., 251 ff.; RKNOPF, D. erste Clemensbrief, L 99; CERBES, D. Todestage d. Apostel Paulus u. Petrus u. ihre röm. Denkmäler: TU N. F. IV 1, L 99; HGRISAR SJ, Gesch. Roms u. d. Päpste i. Mittelalter, Fr. 01, 219 ff.; EHENNECKE,

Handb. zu d. NTI. Apokryphen, Tü 04, 177 f.; FSIEFFERT, RE XV, 199 f.

20

5.

1. Das Martyrium des Petrus. c. 5. 'Αλλ' ίνα των αρχαίων υποδειγμάτων παυσώμεθα, έλθωμεν επί τους έγγιστα γενομένους αθλητές: λάβωμεν της γενεάς ημών τα γενναία υποδείγματα.

2. διά ζήλον και φθόνον οι μέγιστοι και δικαιότατοι στύλοι εδιώχθησαν και έως 25 θανάτου ήθλησαν. 3. λάβωμεν προ οφθαλμών ημών τους αγαθούς αποστόλους:

4. Πέτρον, ός διά ζήλον άδικον ουχ ένα ουδε δύο αλλά πλείονας υπήνεγκε πόνους, και ούτω μαρτυρήσας επορεύθη εις τον οφειλόμενον τόπον της δόξης 5. διά ζήλον και έριν Παύλος υπομονής βραβείον έδειξεν, 6. επτάκις δεσμά φορέ

σας, φυγαδευθείς, λιθασθείς, κήρυξ γενόμενος έν τε τη ανατολή και εν τη δύσει, 30 το γενναιον της πίστεως αυτού κλέος έλαβεν, 7. δικαιοσύνην διδάξας όλον τον κόσ

μον, και επί το τέρμα της δύσεως ελθών και μαρτυρήσας επί των ηγουμένων, ούτως απηλλάγη του κόσμου και εις τον άγιον τόπον επορεύθη, υπομονής γενόμενος μέγιστος υπογραμμός.

c. 6. Τούτοις τοις ανδράσιν οσίως πολιτευσαμένους συναθροίσθη πολύ πλή35 θος εκλεκτών, οίτινες πολλαις αικίαις και βασάνοις διά ζήλος παθόντες υπό

δειγμα κάλλιστον εγένοντο εν ημίν.

6. 2. Römisches Selbstbewußtsein. c. 57. Υμείς ούν οι την καταβολής της στάσεως ποιήσαντες υποτάγητε τους πρεσβυτέρους και παιδεύθητε εις μετάνοιαν, κάμψαντες τα γόνατα της καρ40 δίας υμών: 2. μάθετε υποτάσσεσθαι.

c. 63. Θεμιτόν ούν εστι τοις τοιούτοις και τοσούτοις υποδείγμασι προσελθόντας υποθειναι τον τράχηλον και τον της υπακοής τόπον αναπληρώσαι, όπως ησυχάσαντες της ματαίας στάσεως επί τον προκείμενον ημίν εν αληθεία σκοπόν δίχα παντός μώμου καταντήσωμεν. 2. χαράν γάρ και αγαλλίασιν ημίν παρέξετε, εάν υπήκοοι γενόμενοι τοίς υφ' ημών γεγραμμένους διά του αγίου πνεύματος εκκόψητε την αθέμιτον τού ζήλους υμών οργήν κατά την έντευξιν, ήν εποιησάμεθα περί ειρήνης και ομονοίας έν τήδε τή επιστολή.

1 Eusebius h, e. III 16. Τούτου δή ούν του Κλήμεντος ομολογουμένη μια επιστολή φέρεται, μεγάλη τε και θαυμασία, ήν ώς από της Ρωμαίων εκκλησίας της Κορινθίων διετυπώσατο, στάσεως τηνικάδε κατά την Κόρινθον γενομένης ταύτην δε και εν πλείσταις εκκλησίαις επί του κοινού δεδημοσιευμένην πάλαι τε και καθ' ημάς αυτούς έγνωμεν· και ότι γε κατά τον δηλούμενον τα της Κορινθίων κεκίνητο στάσεως, αξιόχρεως μάρτυς ο Ηγήσιππος.

5

Ignatius, Bischof von Antiochion 1. HARNACK LG I 75 ff., II 1, 381 ff.; KRÜGER $ 9; BARDENHEWER § 10; THZAHN, Ign. v. Ant.,

Gö. 73; EvdGOLTZ, Ign. v. Ant., TU XII 3; GUHLHORN RE IX 49 ff.

10

1. Ansehen der römischen Gemeinde. Ep. ad Romanos : Patr. ap. II 54 ff. 62. — HARNACK DG I 480 ff. in SBA 96, VII; FUNK I1 f.

Prolog. Ιγνάτιος, ο και θεοφόρος, τη ηλεημένη εν μεγαλειότητα πατρός υψίστου και Ιησού Χριστού, του μόνου υλου αυτού, εκκλησία ηγαπημένη και πεφωτισμένη εν θελήματι του θελήσαντος τα πάντα και εστιν κατά αγάπην Ιησού Χριστού, του θεού ημών: ήτις και προκάθηται εν τόπω χωρίου Ρωμαίων, αξιόθεος, αξιοπρεπής, αξιομακάριστος, αξιέπαινος, αξιοεπίτευκτος, αξιόαγνος και προ- 15 καθημένη της αγάπης, χριστόνομος, πατρώνυμος, ήν και ασπάζομαι εν ονόματι Ιησού Χριστού, υιού πατρός κατά σάρκα και πνεύμα ηνωμένοις πάση εντολή αυτού, πεπληρωμένους χάριτος θεού αδιακρίτως και αποδιύλισμένους από παντός αλλοτρίου χρώματος πλείστα εν Ιησού Χριστό, τω θεώ ημών, αμώμως χαίρειν. - 31. Ουδέποτε έβασκάνατε ουδενί, άλλους εδιδάξατε, εγώ δε θέλω, ένα κακείνα βέβαια ή, ά 20 μαθητεύοντες εντέλλεσθε. - c. 4 3. ούχ ως Πέτρος και Παύλος διατάσσομαι υμίν.

8. 2. Episkopat; katholische Kirche. a) Ep. ad Smyrnaeos, c. 8. EHATCH, Gesellschaftsverfassung d. Kirche i. Altert. d. v. HARNACK, L 86; ELOENING. Gem.-Verf d. Urchrists, 89; CWEIZSÄCKER, Ap. Zeitalter 3, Tü 02; STvDUNIN-BORKOWSKY, Anfänge d. Episkopats, Fr 00; RKNOPF, Nachap. Zeitalter, Tü 04; 25 RSOHM KR I 92; Ders., Wesen u. Ursprung d. Kath. s: Abh. phil. hist. Kl. d. sächs. Ges. d.

Wiss., Bd 27, 09; AHARNACK, Kirchenverfassung i. d. zwei ersten Jahrh., L 10.

Πάντες των επισκόπω ακολουθείτε 2, ως Ιησούς Χριστός τώ πατρί, και το πρεσβυτερίω, ως τους αποστόλους τους δε διακόνους εντρέπεσθε, ως θεού εντολήν. μηδείς χωρίς του επισκόπου τι πρασσέτω των ανηκόντων εις την εκκλησίαν. 30 εκείνη βεβαία ευχαριστία ηγείσθω, ή υπό τον επίσκοπον ούσα, ή και αν αυτός επιτρέψη. 2. όπου αν φανή ο επίσκοπος, εκεί το πλήθος έστω, ώσπερ όπου αν η Χριστός Ιησούς, εκεί η καθολική εκκλησία. ουκ εξόν έστιν χωρίς του επισκόπου ούτε βαπτίζειν ούτε αγάπην ποιείν· αλλ' δ αν εκείνος δοκιμάση, τούτο και τω θεώ ευάρεστον, ένα ασφαλές ή και βέβαιον παν και πράσσεται. 35

b) Ep. ad Magnesios, c. 6. 'Εν ομονοία θεου σπουδάζετε πάντα πράσσειν, προκαθημένου του επι σκόπου εις τύπον θεού και των πρεσβυτέρων εις τύπον συνεδρίου των αποστόλων και των διακόνων, των εμοί γλυκυτάτων, πεπιστευμένων διακονίαν Ιησού Χριστού.

9. 3. Kirchliche Eheschließung.

Ep. ad Ρolycarpum, C. 5. Πρέπει δε τους γαμούσι και ταις γαμουμέναις, μετά γνώμης του επισκόπου την ένωσιν ποιείσθαι, ένα ο γάμος ή κατά κύριον, και μή κατ' επιθυμίαν πάντα εις τιμήν θεού γινέσθω.

40

[blocks in formation]

Hermas, Pastor (130—150). Patr. apost. III. – HARNACK LG I 49 ff., II 1, 257 ff.; KRÜGER S 12; BARDENHEWER$9; Uhl

HORN RE VII 714 ff.; HENNECKE, Apokryphen, 217 ff.; SEEBERG I 125 ff.

5

10. 1. Clemens von Rom.

Visiones II. 4 3. Γράψεις ούν δύο βιβλαρίδια και πέμψεις εν Κλήμεντι και εν Γραπτη. πέμψει ούν Κλήμης εις τάς έξω πόλεις, εκείνω γάρ επιτετραπται· Γραπτή δε νουθετήσει τάς χήρας και τους ορφανούς. συ δε αναγνώση εις ταύτην την πόλιν μετά των πρεσβυτέρων των προϊσταμένων της εκκλησίας.

10

11. 2. Inhalt des christlichen Glaubens.

Mandata I. Πρώτον πάντων πίστευσον, ότι εις εστίν ο θεός, και τα πάντα κτίσας και καταρτίσας, και ποιήσας εκ του μη όντος εις το είναι τα πάντα, και πάντα

χωρών, μόνος δε αχώρητος ών. 2. πίστευσον ούν αυτό και φοβήθητι αυτόν, 15 φοβηθείς δε εγκράτευσαι" ταύτα φύλασσε και αποβαλεις πάσαν πονηρίαν από

σεαυτού και ενδυση πάσαν αρετήν δικαιοσύνης και ζήση τω θεώ, εάν φυλάξης την εντολήν ταύτην.

20

12. 3. Zweite Buße.

Mandata IV. 17. 8. Έάν ούν, φημί, κύριε, μετά το απολυθήναι την γυναίκα (sc.wegen πορνεία) μετανοήση ή γυνή και θελήση επί τον εαυτός άνδρα υποστρέψαι, ου παραδεχθήσεται ; και μήν, φησίν, εάν μή παραδέξηται την αυτήν ο ανήρ, αμαρτάνει και μεγάλην αμαρτίαν εαυτώ επισπάται, αλλά δεν παραδεχθήναι τον ημαρτηκότα και

μετανοούντα, μή επί πολύ δετοις γαρ δούλους του θεού μετάνοιά εστιν μία. 25 3 1. 6. "Ήκουσα, φημί, κύριε, παρά τινων διδασκάλων, ότι ετέρα μετάνοια ουκ έστιν

ει μή εκείνη, ότε εις ύδωρ κατέβημεν και ελάβομεν άφεσιν αμαρτιών ημών των προτέρων. - αλλά εγώ σοι λέγω, φησί μετά την κλήσιν εκείνην την μεγάλης και σεμνήν, εάν τις εκπειρασθείς υπό του διαβόλου αμαρτήση, μίαν μετάνοιαν έχει.

30

13. Stufen der Vollkommenheit.
HWENDT, D. chr. Lehre v. d. menschl. Vollkommenheit, Gö 81.

1. Hermas, Similitudines V 33. Εάν δέ τι αγαθόν ποιήσης εκτός της εντολής του θεού, σεαυτώ περιποιήση δόξαν περισσοτέραν και έση ενδοξότερος παρά τω θεώ ου έμελλες είναι.

2. Διδαχή των δώδεκα αποστόλων.. VI 2. Ει μεν γάρ δύνασαι βαστάσαι όλον τον ζυγόν του κυρίου, τέλειος έση· ει δ' ου δύνασαι, ο δύνη, τούτο ποίει.

35

3. Der sog. zweite Klemensbrief VII 3. Θέωμεν την οδόν την ευθείαν, αγώνα τον άφθαρτον, και πολλοί εις αυτόν καταπλεύσωμεν και αγωνισώμεθα, ένα και στεφανωθώμεν· και ει μη δυνάμεθα. 40 πάντες στεφανωθήναι, κάν εγγύς του στεφάνου γενώμεθα.

5

Kaiser Trajan und die Christen (111—113).

Plinius Jun., Epistulae X 96, ed. CFW Müller, L 03, 291 ff. CFARNOLD, Stud. z. plin. Chr.verfolgung (Stud. u. Skizzen a. Ostpreußen 15), Königsb. 87; 0 SCHAEDEL, Plinius d. J. und Cassiodorius Senator (Progr.), Darmst. 87; AJKLEFFNER, Briefw. zw. d. jüng. Pl. u. Kaiser Tr., Pad 07; EBAUMGARTNER, ZkTh 33, 1909, 50 ff.

14. 1. Bericht des Statthalters Plinius an Trajan. C. Plinius Traiano imperatori. Sollemne est mihi, domine, omnia de quibus dubito ad te referre. Quis enim potest melius vel cunctationem meam regere vel ignorantiam instruere ?

Cognitionibus de Christianis interfui numquam. Ideo nescio quid et quatenus aut puniri soleat aut quaeri. 2. Nec mediocriter haesitavi, sitne 10 aliquod discrimen aetatum an quamlibet teneri nihil a robustioribus differant, detur paenitentiae venia an ei, qui omnino Christianus fuit, desisse non prosit, nomen ipsum, si flagitiis careat, an flagitia cohaerentia nomini puniantur. Interim in iis, qui ad me tamquam Christiani deferebantur, hunc sum secutus mod u m. 3. Interrogavi ipsos, an essent Christiani. Confitentes iterum ac tertio interrogavi, supplicium minatus; 15 perseverantes duci iussi. Neque enim dubitabam, qualecumque esset quod faterentur, pertinaciam certe et inflexibilem obstinationem debere puniri. 4. Fuerunt alii similis amentiae, quos, quia cives Romani erant, adnotavi in urbem remittendos. Moxipso tractatu, ut fieri solet, diffundente se crimine plures species inciderunt. 5. Propositus est libellus sine auctore multorum nomina continens. Qui negabant esse se Christianos 20 aut fuisse, cum praeeunte me deos appellarent et imagini tuae, quam propter hoc iusseram cum simulacris numinum adferri, ture ac vino supplicarent, praeterea male dicerent Christo, quorum nihil posse cogi dicuntur qui sunt re vera Christiani, dimittendos esse putavi. 6. Alii ab indice nominati esse se Christianos dixerunt et mox negaverunt; fuisse quidem, sed desisse, quidam ante triennium, quidam ante plures annos, non nemo etiam ante 25 viginti. Hi quoque omnes et imaginem tuam deorumque simulacra venerati sunt et Christo male dixerunt. 7. Adfirmabant autem hanc fuisse su m m a m vel culpae suae vel erroris, quod essent soliti stato die ante lucem convenire carmenque Christo quasi deo dicere secum invicem seque sacramento non in scelus aliquod obstringere, sed ne furta, ne latrocinia, ne adulteria committerent, ne fidem fallerent, ne depositum appellati abnegarent. 30 Quibus peractis morem sibi discedendi fuisse, rursusque coeundi ad capiendum cibum, promiscuum tamen et innoxium; quod ipsum facere desisse post edictum meum, quo secundum mandata tua hetaerias esse vetueram. 8. Quo magis necessarium credidi ex duabus ancillis, quae ministrae dicebantur, quid esset veri et per tormenta quaerere. Nihil aliud inveni quam superstitionem pravam, immodicam. 9. Ideo dilata cognitione 35 ad consulendum te decucurri. Visa est enim mihi res digna consultatione, maxime propter periclitantium numerum. Multi enim omnis aetatis, omnis ordinis, utriusque sexus etiam, vocantur in periculum et vocabuntur. Neque civitates tantum sed vicos etiam atque agros superstitionis istius contagio pervagata est; quae videtur sisti et corrigi posse. 10. Certe satis constat prope iam desolata templa coepisse celebrari et sacra sollemnia 40 diu intermissa repeti pastumque venire victimarum, cuius adhuc rarissimus emptor inveniebatur. Ex quo facile est opinari, quae turba hominum emendari possit, si sit paenitentiae locus.

15. 2. Reskript des Kaisers Trajan über die Christen. Traianus Plinio. Actum quem debuisti, mi Secunde, in excutiendis causis eorum, qui 45 Christiani ad te delati fuerant, secutus es. Neque enim in universum aliquid, quod quasi certam formam habeat, constitui potest. Conquirendi non sunt: si deferantur

5

[ocr errors]

10

1

a

et arguantur, puniendi sunt, ita tamen, ut qui negaverit se Christianum esse idque re ipsa manifestum fecerit, id est supplicando dis nostris, quamvis suspectus in praeteritum, veniam ex paenitentia impetret. Sine auctore vero propositi libelli in nullo crimine locum habere debent. Nam et pessimi exempli nec nostri saeculi est.

16. Das altrömische Taufbokenntnis (1. Hälfte des 2. Jahrh.). Griechisch überliefert in dem sog. Psalterium d. Königs Aethelstan (7 941), lateinisch in dem Oxforder Codex Laudianus (7. Jahrh.) und in einer Handschrift des Britischen Museums (8. Jahrh.): ΑHahn, Bibliothek der Symbole, Br. 97 $ 18. 20. 23; - FKATTENBUSCH, D. apostol. Symbol. 2 Bde., L 1894—1900; CPČASPARI, Quellen z. Gesch. d. Taufsymbols, 3 Bde., Christiania 66—75;

HARNACK, RE I 741; LooFs, Symbolik $ 6. 9. Πιστεύω εις θεόν, πατέρα παντοκράτορα και εις Χριστόν Ιησούν, 1 υιόν αυτού τον μονογενή, τον κύριον ημών, τον γεννηθέντα εκ πνεύματος αγίου και Μαρίας της παρθένου, τον επί Ποντίου Πιλάτου σταυρωθέντα και ταφέντα, τη τρίτη ημέρα αναστάντα εκ 3 νεκρών, αναβάντα εις τους ουρανούς, καθήμενον εν

2 15 δεξιά του πατρός, όθεν έρχεται κρίναι 3 ζώντας και νεκρούς και εις και πνεύμα άγιον, αγίζαν) εκκλησίαν, άφεσιν αμαρτιών, σαρκός ανάστασιν). Αμήν 5.

Credo in Deum, patrem omnipotentem; et in Christum Jesum, filium eius unicum dominum nostrum, qui natus est de spiritu sancto et Maria virgine, qui sub Pontio Pilato

crucifixus est et sepultus, tertia die resurrexit a mortuis, ascendit in caelos, sedet ad dex20 teram patris, unde venturus est iudicare vivos et mortuos; et in spiritum sanctum, sanctam ecclesiam, remissionem peccatorum, carnis resurrectionem.

16 a). Das jüngere „apostolische“ Symbol. Konkordienbuch der lutherischen Kirche : Die Symbol. Bücher d. ev. luth. Kirche von JTMüller 30.

Credo in Deum, patrem omnipotentem, creatorem coeli et terrae. Et in Iesum Chri25 stum, filium eius unicum, dominum nostrum. Qui conceptus est de Spirito sancto. Natus

ex Maria virgine. Passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus et sepultus. Descendet ad inferna. Tertia die resurrexit a mortuis. Ascendit ad coelos. Sedet ad dexteram Dei, patris omnipotentis. Inde venturus est iudicare vivos et mortuos. Credo in Spiritum

sanctum. Sanctam ecclesiam catholicam. Sanctorum communionem. Remissionem pec30 catorum. Carnis ressurrectionem. Et vitam aeternam. Amen. Papias, Bischof von Hierapolis (c. 150): Petrus in Rom.

Eusebius h. e. III 39 14. 15. 'Αναγκαίως νυν προσθήσομεν ταις προεκτεθείσαις αυτού (sc. του Παπία) φωναίς παράδοσιν ή περί Μάρκου του το ευαγγέλιον γεγραφότος εκτέθειται διά 35 τούτων. η και τούτο ο πρεσβύτερος έλεγε : Μάρκος μέν ερμηνευτής Πέτρου γενό

μενος, όσα εμνημόνευσεν ακριβώς έγραψεν, ου μέντοι τάξει, τα υπό του Χριστού ή λεχθέντα ή πραχθέντα. ούτε γάρ ήκουσε του κυρίου ούτε παρηκολούθησεν αυτώ, ύστερον δε, ως έφην, Πέτρο, ός πρός τάς χρείας εποιείτο τάς διδασκαλίας,

αλλ' ουχ ώσπερ σύνταξιν των κυριακών ποιούμενος λόγων, ώστε ουδέν ήμαρτε 4ο Μάρκος, ούτως ένια γράψας ως απεμνημόνευσεν. ενός γαρ εποιήσατο πρόνοιαν,

του μηδέν ών ήκουσε παραλιπείν ή ψεύσασθαι τι εν αυτοίς. 4 ταύτα μεν ούν ιστόρηται το Παπία περί του Μάρκου.

Eusebius h. e. II 14: Petrus in Rom erfolgreicher Bekämpfer des Magiers Simon.

Eusebius h. e. II 15: Die Zuhörer des Petrus bitten Markus, seinen Begleiter, um Auf45 zeichnung der vorgetragenen Lehre und veranlassen dadurch die Abfassung des nach Markus genannten Evangeliums. γνόντα δε το πραχθέν φασι τον απόστολον απο

1 Marcell von Ancyra, Brief an B. Julius v. Rom 337, HAHN 8 17: τον. 2 Marcell: των 3 Marcell: κρίνειν

4 Marcell: το 5 fehlt bei Marcell.

17.

[ocr errors]

66

« PoprzedniaDalej »