Obrazy na stronie
PDF
ePub

bustior murum utrinque præberet; quod eam nec constipatio contraxisset, nec longitudo tenuaret.

cæterasque regiones, quibus propter insecutas incre- A num confirmatione, ut acies non porrectior quam rodibilium bonorum commoditates gratissima fuit ipsius oppugnationis injuria. Senserunt enim translatis ad fortissimum principem fortunarum suarum gubernaculis quam facile omnia ad salubrem cursum redirent, quæ ita deferebantur, ut mox ant malorum omnium scopulis illiderentur, aut miseriarum vadis adhærescerent. Prætereo inquam et hæc, et alia complura, quorum est et sigillatim onerosa moles, et omnium simul acervus onerosior. Nam quæ diducta ferre nequeas, his congregatis subire, spei importunioris est quam fiducia promptioris. Recuperata igitur Italia, hic primus fuit liberandæ Urbis gradus, et ad victoriam facilis ascensus, quod illum semper exedendæ Urbis visceribus inhærentem ex assuctis latebris vis

XXIX. Prætermittam hoc loco, Constantine maxime, disponendi militis tui miram incredibilemque rationem : hoc enim persequi vellem, quem tenuisset locum cœlestis exercitus dicam. Quanquam non illos arbitror stetisse nisi tecum; difficillimam enim pugnæ partem tibi diligis, et tanquam pro fortunæ gradu modus virtutum debeatur, ita inter tuos non vis principatu magis excellere quam labore. Cumulatissimum quidem principis munus est, si manu cesset, non cessasse consilio; sed tu non segnior gerere quam jubere, simul exercitus tuos monitu regis, opere juvas, incendis exemplo. Quod hic etiam facis promptius quam in cæteris præliis; quod in præsenti erat tam ampla pugne merces, quam pugnator illustris ; et statim Roma victoris. Cujus rei cum imaginem cœpi, dicturus horresco. Invadis primus aciem, solus irrumpis. Obumbrant euntem telorum irriti jactus, sonat ictibus umbo securus. Hos quos trabalis hasta dejici!, insultans ferus proterit. Fulget nobilis galea, et corusca luce gemmarum divinum verticem monstrat. Auro clypeus, auro arma collucent. O quantam vim possides virtus, que in hoc habitu plus terroris præferas quam decoris! Secuti hunc ardorem fortissimi milites, et dignos se ductu ejus imperioque testati, sic viritini laboraverunt, quasi summa res singulorum manu niteretur.

XXVIII. Non enim casu, non fiducia, factum putemus, ut ultro etiam exercitum educeret adversum eum, cujus adventus stridorem ipsum perhorresceret, nisi animum jam metu deviam infestior deus, et pereundi maturitas perpulisset: quod ipsa ratio disponendi exercitus docuit illum mente perdita, implicatoque consilio, cum cum pugnæ locum caperet, ut interclusa fuga moriendi necessitatem imponeret, cum spem victoriæ non haberet. Quod quidem imperatori nostro optandum largiter fuit, qui hoc uno maxime offenditur, si certamen lubricum faciat spes prompta fugien C gibus ripas, non oppletum acervis corporum Tiberim,

XXX. Non commemorabo hic tectas continuis stra

di. Relaxa verit acies, aut frons impulsa titubaverit, fiducia manuum ad pedes migrat. Non amas, Imperator, bella, nisi ferventem hostem in gradu suo præcisa fuga teneat, ut aut ferro concida, aut miseratione servetur. Apud Tiberim igitur suos instruxit, sic ripæ locatos, ut ultimorum vestigia præsagio quodam eventuræ cladis unda fatalis allueret: ita vero multitudine suppeditante, ut ultra quam visus agi posset, extenta acies pertineret; non quo frons imbecilla tractu invalido duceretur, sed tanta subsidiorum atque ordiVARIORUM

et inter congestas alte cadaverum moles ægro nixu ac vix eluctantibus gurgitibus exeuntem, quodque illum ipsum tyrannum non mors virilis, sed fuga turpis prodidit, et dignum ignavie et saevitiae exita fluctus sanguinei necaverum.Perstringi hec atis est, quod et pridie prolixius mihi dicta sunt,neque pro dignitate exequi copia est, et ne pugna raptim gesta diutius narrata quam confecta videatur. O si nunc mihi facultas daretur sermonis pro rerum dignitate figurandi! Adhiberem omnes flosculos, et abuterer exquisito quodam lepore ac ve

divinitatis excussit. In quo quidem tantum momenti B fuit ad perficiendæ rei facilitatem, ut non tam gloriandum sit virtuti tue, præstantissime Imperator, quod eum viccris, quam gratulandum felicitati, quod ad pugnam potueris evocare.

[blocks in formation]

NOTÆ.

proindeque imbecillior, sed ita numerosus erat exercitus, ut latus esset, quamvis bene constipatus, et fortis robustusque, quamvis in longam lineam extensus. XXIX. Hoc enim persequi. Forte hic enim, etc., ut D Grutero placet.

[ocr errors][merged small][merged small]

nustate dicendi.Jam strepitus Martii, jam tubarum so- A que jam quidem lætitiam gestæ rei diffuderat fama nores festivis vocibus resultanti favore mutantur. Dicendus in Urbem ingressus est imperatoris; et in exprimendo senatus populique Romani maximo gaudio, ingrata nisi et ipsa lasciviat oratio. Nullus post Urbem conditam dies Romano illuxit imperio, cujus tam effusa tamque insignis gratulatio aut fuerit, aut esse debuerit; nulli tam læti triumphi quos annalium vetustas consecratos in litteris habet.

velox, et ad celeritatem nuntii pennata victoria; insequebatur tamen uberiore cum gaudio ipsius rei fructus, quod ad animum languidius accedunt quæ aurium via manant, quam quæ oculis hauriuntur. Itaque tanti per Italiam concursus hominum excitabantur, tantæ ex oppidis effusiones, ut facile auteacti terroris testificatio in præsenti exultatione luceret. Pari studio missum ejusdem tyranni ad permulcendam Africam caput, ut quam maxime vivus afflixerat, laceratus expleret. Et nondum satis tempestivo mari, affuerunt tamen navigantibus felices auræ, et fluctus secundi, beatissimamque victoriam ipsa etiam elementa juverunt. Caput, in quo titulus tantæ laudis circumferebatur, reddidit Tiberis, pro

XXXI. Non agebantur quidem ante currum vincti duces; sed incedebat tandem soluta nobilitas. Non conjecti in carcerem barbari; sed educti e carcere consulares. Non captivi alienigenæ introitum illum honestaverunt, sed Roma jam libera. Nihil ex hostico accepit, sed seipsam recuperavit, nec præda auctior facta est, sed esse præda desivit, et, quo B secuti sunt venti, maria servarunt. Quonam modo

nihil adjici ad gloriæ magnitudinem majus potest, imperium recepit, quæ servitium sustinebat. Duci sane omnibus videbantur subacta vitiorum agmina, quæ Urbem graviter obsederant. Scelus domitum, victa perfidia, diffidens sibi audacia et importunitas catenata; furor vinctus, et cruenta crudelitas inani terrore frendebant: superbia atque arrogantia debellatæ, luxuries coercita, et libido constricta nexu ferreo tenebantur. Sequebatur hunc comitatum suum tyranni ipsius teterrimum caput; ac, si qua referentibus fides est, suberat adhuc sævitia, et horrenda frontis minas mors ipsa non vicerat. Injiciebantur vulgo contumeliosissimæ voces. Nam et ludibriis oppressoris sui auspicari libertatem juvabat, et mira cum voluptate conceptus e vita terror, insultatione C nignitas et clementia contulerunt? Quorum quid maс interitus obterebatur.

te, potens Africa, quanto lætitiæ fremitu, quam in. solenti voluptate jactasti? nihil quippe est immoderatius quam post longam tristitiam repens gaudium. Impetu suo fervet; nec ut primum liberum, continuo defæcatum, statim purum est. Nam ut fistule cum diu interceptæ sunt, exitu dato, quo largiores, eo crassiores aquas evomunt; sic vota bominum metu interclusa turbide aliquid egerunt cum cumulata eruperunt.

XXXIII. Hæ victoriarum gratulationes. Nec minus uberes fructus reliquarum virtutum fuerunt. Implis catam quidem atque obsitam Urbem gravissimis malis evolverunt indefessa vis atque eximia fortitudo sed quantum boni prudentia excogitavit, be

gis juverit difficilis æstimatio est. Nam et calamitate obsessis, finis est voti miseria liberari, et mox vacuitas miseriarum parum grata est, nisi lætitia consequatur. Ita pro se quæque officiis suis functæ fortitudo et liberalitas imperatoris, cumulatissimum Urbis beatitudinem exhaurienda, et congerendis commodis reddiderunt. Facilior quidem et multo proclivior lædendi quam commodandi semper est via, vulnerare integrum quam sauciato mederi, dissipare

XXXII. Quis triumphus illustrior? quæ species pulchrior? quæ pompa felicior? Dicam itaque, Imperator, quo uno satis mihi videor divinam gloriam tuam significaturus. Quot in illo turpitudinum notas extinxeras, tot in te laudum infulæ refulserunt. Fraudari indulgentissimus princeps ea gratia neminem voluit, quominus omnia quo odium ejus pervaserat, spectaculum tyrannici funeris expiaret. Ubi

VARIORUM NOTE.

XXXI. Educti e carcere consulares. Huc pertinet illud
Prudentii adversus Symmachum, 1. 1,552, ad Romam:
Cum te pestifera premeret Maxentius aula,
Lugebas longo damnatos carcere centum,
Ut seis ipsa, patres.

Sane omnibus videbantur. Triumphalis Constantini
post cæsum Maxentium in Urbem ingressus.
Tyranni. Maxentii.

Conceptus, etc. Hoc est, et insultando cæsum Maxentium, obterebant metum, quem conceperant eo vivo. XXXII. Omnia quo. Malim qua, ut Bongarsio placet; vel omnes quos, ut vult Acidalius. Languidius accedunt. Horat. :

Segnius irritant animos demissa per aures Quam quæ sunt oculis commissa fidelibus... Luceret. Forte eluceret. Acidal.

[blocks in formation]

Vivus afflixerat. In alio pan. eidem dicto: Quippe omni Africa, quam delere statuerat, exhausta. Cur autem Maxentius in Africanos tantopere exarserit causam affert Zozimus, 1. n: Quod perlatam in Africam ejus imaginem Africani milites prohibuissent circ ferri, et quod insuper Alexandro favissent, qui ex

Nec ut primum. Hoc est, nec statim atque licitum est gaudere, continuo purum atque expurgatum est. Nam ut tubi, cum longum clausi fuere, aperto meatu, quo crassiores, eo magis turbidas aquas evomunt; sic vota hominum timore suspensa aliquid tumultuosum præ se ferunt, ubi pleno cumulo eruperunt. XXXIII. Sed quantum. Sed quantum ad splendo Jum rem Urbis contulit Imperatoris prudentia, ejus liberandæ rationes comminiscitur; tantum, etc. Pro se quæque. Simile est illud Æneid. 1. x, 552:

Pro se quisque viri summa nituntur opum vi.
Piget plura ejusmodi exempla proferre.
Exhaurienda. Adde calamitate. Nam sine bac voce,
quæ nescio quomodo extitit, mutilus est sensus.

[ocr errors][ocr errors]

rapta quam divulsa componere, cessit tamen rerum A cipe tam sero fruerentur. hæc conditio Principi nostró. Nam quidquid mali sexennio toto dominatio feralis inflixerat, bimestris fere cura sanavit. Sanavit dico: redintegratio status pristini, permulcendo dolori satis est, non et arcessendæ gratulationi, nec amplius postules quam ut eum sui non pœniteat, qui solitario modo id egit ut recuperatis quæ amiserat non doleret, non etiam nt novorum adoptione gauderet. Prætereo, privatim reddita omnibus patrimonia, quos illa monstrosa labes extorres domo fecerat, prætereo inquam, quia vix sufficit oratio facta publicitus explicare : quanquam cum ex singulis sit coagmentata respublica, et quidquid in eam confertur, ad omnes proportione permanat; et vicissim necesse est quod sigillatim omnes adipiscuntur in commune reipublicae redundare. B flexibilis et tenera ducatur, morigeram se non ter

XXXV. Longum est ex illo percensere beneficia principis, quæ in orbem sine modo redeuntia, contexta ejus benignitate fulserunt, ita infinita numero, commodis magna, ut nunquam oblivione gratiam obductura sit vel multitudo omnium, vel utilitas singulorum. Sensisti, Roma, landem arcem te omnium gentium, et terrarum esse reginam, cum ex omnibus provinciis optimates viros curiæ tuæ pigneraveris : ut senatus diguitas non nomine quam re esset illustrior, cum ex totius orbis flore constaret. Populi vero Romani vis illa et magnitudo venerabilis, ad imaginem antiquitatis relata, non licentia effrænis exultat, non abjecta languide jacet, sed sic assiduis divini princi pis monitis temperata est, ut, cum ad nutum ejus

·

XXXIV. Jam illa vix audeo de tanto principe commemorare, quod nullam matronarum cui forma emendatior fuerit boni sui piguit, cum sub abstin a tissimo imperatore species luculenta non incitatrix licentia esset, sed pudoris ornatrix. Quæ sine dubio magna, seu potius divina laudatio, sæpe et in ipsis ctiam philosophis, non tam re exhibita, quam dispue tatione jactata. Sed remittamus hoc Principi nostro, qui ita temperantiam ingenerare omnibus cupit, ut eam non ad virtutum suarum decus adscribendam, sed ad naturæ ipsius honestatem referendam arbitretur. Quid? faciles aditus, quid? aures patientissi mas, quid? benigna responsa, quid? vultum ipsum augusti decoris gravitate, hilaritate permixta, venerandum quiddam et amabile renidentem quis digne Ċ exequi possit? Quarum rerum miraculo sic omnes devinciebantur, ut non tam omnes dolerent quod illum tyrannum ita diu tulerant, quam quod tali prinVARIORUM

rori ejus præbeat, sed benignitati. Placidam quippe rerum quietem, et profundum Urbi otium gentes perdomita condiderunt. Vacat remissioribus animis delectamenta pacis adhibere. Celeberrima quæque Urbis novis operibus enitescunt: nec obsoleta modo per vetustatem redivivo cultu insigniuntur; sed illa ipsa quæ antehac magnificentissima putabantur nunc auri luce fulgentia indecoram majorum parcimoniam prodiderunt. Circo ipsi maximo sublimes porticus, et rutilantes auro columnæ, tantum inusitati ornatus dederunt, ut illo non minus cupide conveniatur loci gratia quam spectaculi voluptate.

XXXVI. Tantorum Roma compos bonorum, quæ quidem ei sunt cum toto orbe communia, haurit in super ingentis spei fructum, quem propositum sibi ex Cæsaribus nobilissimis habet, eorumque fratribus, quorum jam nomina ipsa veneramur, etsi vola nostra interim proferuntur. Nec Lacedæmoniis magis liNOTÆ.

Dissipare rapta. Alii legunt dissipare parta. Bimestris fere cura. Videtur Constantinus Rome duos menses ad componenda omnia commoratus, indeque Mediolanum, ac post in Germaniam concessisse.

Sanavit dico. Id est, quid dicó sanavit? restitutio in pristinum statum suflicit ad leniendum dolorem, non ad invitandam lætitiam, nec potes plus exigere quam ut sui ipsius non tædeat illum, qui recuperatis jis rebus, quas perdiderat, solummodo id obtinuit ut non doleret, non etiam ut lætaretur acquisitione no.

varum rerum.

Non et arccssende. Nonne satis erit ad gratulatio- D nem imperatori nostro merendam ?

Solitario modo. Pro eo quod est solummodo, vox posterioris ævi.

Quia vix, etc. Id est, quia par non est oratio commemorandis quae populo attribuit, beneficiis. Quanquam cum ex singulis constet, elc.

XXXIV. Forma emendatior. Id est, egregia, eximia. Cicero de Amicitia: mores emendati, etc., et Horat. 1. 1, ep. 16, ad Quintium :

Cum pateris sapiens emendatusque vocari.

Boni sui piguit. Suæ illam pulchritudinis piguit. Arbitretur. Ita restitui pro arbitremur, sine qua emendatione, ut Acidalius notat, Papbapics to

suarum.

Renidentem. An renitentem? Apud Horat. 1. 11, od. 6: adjecisse prædam renidet. Similiter apud Virgilium. XXXV, In orbem. Hoc est, per circuitum sine fine

[blocks in formation]

jam maturato studio litteris habilis, jam felix dextera fructuosa subscriptione lætatur. Delegat multa indulgentissimus parens, et quæ per te concedit, referri ad gratiam tuam mavult.

cuerit hoc instituto rempublicam tueri suam, cum A paterna, jam tamen ad pietatem ejus natura deducit? regem nisi ex stirpe Herculis non haberent. Tuos, Constantine maxime, tuos liberos ac deinceps nepotes tecum optat ut tanto a pluribus petantur, quanto ad majora nascuntur. Declarant ecce rationem cupiditatemque votorum facta Crispi Cæsarum maximi, in quo velox virtus ætatis mora non retardata pueriles annos gloriis triumphalibus occupavit: cujus ita jam uberes scatent laudes, ut plena possent videri, nisi cœpisse et patrem cogitaremus. Qui quidem nunc nobilissimus Cæsar venerandi patris, fratrum, suorumque omnium fruitur aspectu, seque fruendum omnibus præbet. Cruda adhuc hieme iter gelu intractabile, immensum spatio, nivibus infestum incredibili celeritate confecit: ut intelligamus, alacritatibus nibil asperum, qui ipsam quam a suis petebat B Jacet in latere Galliarum, aut in sinu tuo fusa barbatam laboriosam instituerit voluntatem.

XXXVIII. Quid igitur his temporibus fortunatius, cum beneficio Constantini maximi, qui tam mature nobis Cæsares dedit, utamur maximis eorum commodis, et integra atas supersit? Nihil imminuitur, et plurimum sumitur : ut, cum res largiter suppetat, spes tamen illibata permaneat. Quinquenniis igitur feliciter inchoatis, decennia Casarum nobilissimorum, ultra posteros nostros extendenda, quam impense rogare et orare nos conveniat, ipsis bonis temporum, et reipublicae utilitatibus admonemur,

XXXVII. Quæ tuum, Constantine maxime, mite pectus inundavit gratulatio, cui tanto intervallo videre filium licuit, et videre victorem? Narravit utique exhausta bella, et hoc ad suam gratiam, non ad sui ostentationem, qualis excipiendo hoste, quam resistenti vehemens, quam facilis supplicanti. Audivit hæc frater intentus, et puerilem animum spes læta et blanda gaudia titillarunt; cumque miraretur fratrem, etiam sibi favit, quod ex annis ejus quam proximus tantæ gloria esset agnovit. Nunc te, Constantine maxime, omnes rogamus, cum præsentem laudaveris, cum jam reipublicæ flagitanti, cum Gallis desiderantibus reddes, iterum atque iterum moneas revertentem, neque enim persuaderi facile potest, C status rerum est, ut obtinendæ potius felicitatis vout si quando armis vestris contusa barbaria aliquid tamen moverit, sit ille animo, sit consilio tui similis. Temperet modo dextræ, manui parcat, et sit aliquid, quæsumus, in quo te iterum nolit imitari. Te vero, Constantine Cæsar, incrementum maximum boni publici, quibus votis amplectitur Romana felicitas ? quæ de te tantum expectat quantum nomine polliceris et licet ætas adhuc revocet ab imitatione virtutis VARIORUM

ria Persa ipsi, potens natio, et post Romanam ma-
gnitudinem in terris secunda, amicitiam tuam,
Constantine maxime, non minus trepide, quam ama-
biliter petiverunt. Nulla in terris tam ferox natio est,
quæ le non metuat aut diligat. Omnia foris placita,
domi prospera, annonæ ubertate, fructuum copia.
Exornata mirandum in modum, ac prope de integro
conditæ civitates. Novæ leges regendis moribus et
frangendis vitiis constituta. Veterum calumniosæ am-
bages recisa, captandæ simplicitatis laqueos perdi-
derunt. Pudor tutus; munita conjugia. Securæ facul-
tates ambitione sui gaudent, nec aliquis habendi
quam plurimum metus; sed in tanta bonorum af-
fluentia magna verecundia non habendi. Hic denique

tum geramus, quam augendæ cupiditatis. Unum
modo est, quo fieri posset Roma felicior, maximum
quidem, sed tamen solum, ut Constantinum, con-
servatorem suum, ut beatissimos Casares videat,
ut fruendi copiam pro desiderii modo capiat, ut vos
alacris excipiat ; et cum reipublicæ ratio digredi fece.
rit, receptura dimittat.

[blocks in formation]

Ad suam gratiam. Alii legunt sui; alii tui, alii tuam, id est, ut tibi gratificetur.

Frater. Constantinus.

Etiam sibi, etc. Hoc est, etiam aliquid inde lætitiæ in se derivavit, quod ex annis Crispi cui proximus erat, ætate, sensit quam propinquus esset tantæ laudi.

Temperet modo dextræ. Sit omnia tui similis, modo instar militis manum cum hoste non conferat,'qua in re optamus ut deinceps iterum te nolit imitari.

Quantum nomine polliceris. Alludit ad Constantini homen, quod ductum videtur a Constantia.

Jam felix. lloc est, jam beata manus tua ad utiles

NOTÆ.

subscriptiones adhibetur.

Per te concedit. Gruterus legit per se concedit :
utrumvis elige.

Referri, etc. Hoc est tibi acceptum referri mavult.
XXXVIII. Tam mature. Cum Constantinus quintum,
Crispus vero quindecimum annum ageret.

Maximis eorum commodis. Que nunc veluti præco-
ces fructus in antecessum percipimus, et cum matu-
ram ætatem attigerint, supersint nobis commoda
quæ ab illa ætate solent percipi omnino integra, quasi
i nihil ante acceperimus.

In latere Galliarum. Id est, ad Rhenum : mox in sinu tuo, id est, in media Germania. Alii legunt sinu suo.

Persæ ipsi. Persæ legatos ad Constantinum miserunt de petenda ejus amicitia.

Calumniosa ambages recisa. Hoc de Constantino referunt Aurel. Victor et Euseb.

[merged small][ocr errors]

APPENDIX AD NAZARIUM.

PANEGYRICI VETERES AB ALIIS CONSTANTINO DICTI

INCERTI AUCTORIS PANEGYRICUS

MAXIMIANO ET CONSTANTINO DICTUS.

MONITUM.

Panegyricus iste, ut legenti statim liquet, in celebritate nuptiarum Constantini et Fausta Maximiani filiæ pronuntiatus est anno Christi 507, cum Maximianus e Lucania seccessu ad resumendum quod ægre dimiserat imperium, et struendas Constantino insidias Treveros, ubi is erat, accessisset, ibique Faustam conjugem simul cum Augusti nomine acciperet. Auctor incertus est. Hunc Eduum fuisse putat Sigonius: sed quo argumento nitatur haud apparet.

SYNOPSIS PANEGYRICI.

In exordio. Cum pro more celebrandæ sint oratione Constantini jam Augusti cum Fausta Maximiani filia nuptiæ, tum præcipue totius reipublicæ nomine id a se fieri dicit oportere, qui hac præsenti lætitia per- B fruatur.

Distributio videtur esse. I. De Constantini. II. De Maximiani laudibus, n. 2.

I. Pars. Quid Maximianum moverit, ut hunc j m jure adoptionis nepotem, majestatis ordine filium, etiam generum esse vellet. Nimirum quod patrem Constantium non specie modo, sed continentia, fortitudine, justitia, prudentia repræsentaret, n. 3. Hujus comparationis singula capita persequitur, n. 4. Quod Cæsaris appellatione contentus expectare maluisset, ut ab eodem, quo pater suus, declararetur Augustus, n. 5. Quod jam dudum hunc sibi generum destinasset, cum in Aquileiensi palatio tabulam exhiberi jusserat, in qua Fausta Constantino adhuc puero galeam offerebat, n.

6.

A quinquegentanas nationes domuerit, quod post tot tantasque victorias Romæ triumpharit, n. 8. Ingeniose conqueritur quod reipublicæ curam ad tempus deposuerit, n. 9.

In fine. ·Compellat utrumque imperatorem ex quorum nova affinitate nihil non sperandum dicit, sic enim fundandum deinceps imperium virtute juvenis et maturitate senioris, n. 13. Convertit orationem ad Constantium cælo fruentem, quo adempto adhuc supersit et Maximiano filius, nec Constantino pater desit; denique multam sobolem Constantino precatur, n. 14.

1. Dixerint licet plurimi multique dicturi sint ea, quibus omnia facta vestra summarumque virtutum merita laudantur, sacratissimi Principes, Maximiane, velis, nolis, semper Auguste, et Constantine oriens imperator; mihi tamen certum est ea præcipue isto scrmone complecti, quæ sunt hujus propria lætitiæ, qua tibi Cæsari additum nomen imperii, et istarum cœlest um nuptiarum festa celebrantur: cætera enim in rempublicam beneficia vestra possunt multis occasionibus diversorum temporum prædicari : huic voto propria nunc debetur oratio, quod semel factum futurum est sempiternum. Equidem scio gaudentium studia nunc ita toto orbe florescere, quacumque Fama ultra naturam, qua fingitur discursus volucres mutuata, et plus quam mille vocibus sonora, percrebuit, ut omnium nationum gratulationibus consecretur; quid enim rebus humanis contingere potuit aut nobilius ad gloriam, aut certius ad salutem, quam quod pristine vestræ concordiæ perpetuæque pietati hoc quoque pignus accessit, summorum nominum arctissima conjunctione venerabile, ut imperatori filiam collocaverit imperator? Sed tamen nos oportet omnes homines

II. Pars. Transit ad Maximianum, quem laudat C quod Gallias pacarit, quod Romana signa trans Rhenum barbaris gentibus intulerit, quod in Mauritania

VARIORUM NOTÆ.

I. Velis,nolis. Adulatorie dictum, quasi Maximianus invitus, et ad obsequendum tantum diis, abdicatam ante quatuor annos purpuram resumpsisset. Quod lamen regnandi cupiditate et solitudinis tædio ab co factum tradunt Eutrop., Victor et alii. Maximianum harum nuptiarum tempore Augustum fuisse videtur esse contra fidem historic, ut observat Antonius Schonovius.

Oriens imperator. Tum enim cum habita est oratio, Constantinus ex Cæsare primum dictus est Augustus.

D

Nomen imperii. In aliquot exemplaribus est nomen imper. Quo fit ut legendum suspicer nomen imperatoris, potius quam imperii. Et vero infra n. 2: Et tibi, Constantine, per socerum nomen imperatoris accrevit.

Nuptiarum festa. Constantini et Faustæ Maximiani ex Theodora filiæ. Euseb., Sozom., Zonar., etc.

Huic voto. Videtur auctor hanc orationem volum inscriptam voluisse. Nam, n. 13: Sicut huic volo congruit, id est, huic orationi meæ : sic enim quia imperatores instar deorum colebant, et quidquid ad eos pertinebat sacrum erat, non mirum si votum appellat orationem, quam ipsi fortasse promiserat. Infra n. 7: Ita dicam, ut veritas meæ erga te devotionis appareat.

Quacumque fama. Hoc est: In quamcumque partem diffusa est fama supra naturam, qua exhibetur sub specie volantis alitis.

[blocks in formation]
« PoprzedniaDalej »