Obrazy na stronie
PDF
ePub

ciis. Dat. XI. Kal. Sept., Constantinopoli, Nepotiano et A parat,censum rei comparatæ cognoscat: neque liceata Facundo Coss. (336). alicuib rem sine censu vel comparare vel vendere. Inspectio autem publica d vel fiscalis esse debebit bac lege, ut, si aliquid sine f censu venierit 6, et id bab alio deferetur i, venditor quidem possessionem i, comparator vero id quod dedit pretium, fisco vindicante, perdat 1. § 1. Id etiam placuit, neminem ad venditionem rei cujuslibet accedere m, nisi eo tempore, quo n inter venditorem et emptorem contractus solemniter explicatur P, certa et vera proprietas a vicinis demonstretur ; usque eo legis istius cautione currente г, ut, etiamsis subsellia vel, ut " vulgo aiunt, scamna vendantur, ostendendæ proprietatis probatio compleatur . § 2. Nec inter emptorem et venditorem solemnia in exquisitis y cuniculis celebren

0

t

u

DE ORDINE JUDICIORUM.

Imp. Constantinus A. ad Calphurnium. Quoniam ci

vili discerptatione intermissa, sæpe fit, ut prius de B tur, sedz fraudulenta venditio penitus sepulta aa depe

crimine judicetur; quod, utpote majus, merito minori præfertur, ex quo criminalis quæstio quocumque modo cessaverit, oportet civilem causam velut ex integro in judicium deductam distingui: ut finis criminalis negotii ex eo die, quo inter partes fuerit lata sententia, initum civili quæstioni tribuat. Dat. Id. Mart. Nepotiano et Facundo Coss. 336. (Ex cod. Just.)

DE ANNONA ET TRIBUTIS.

Imp. Constantinus A. Gregorio Pf. P. Manu propria judices universi periculo suo annonarias species et cætera, quæ indictione penduntur, definitis quantitatibus et comprehensis modis facta adscriptione designent. Cujus observantiæ illa erit commoditas, ut post successionem a quoque eorum facile requiratur, an exactores ultra, quam oportuit, de fortunis provincialium baliquid exsculpere voluerunt. Dat. VII. Id. Oct., Nepotiano et Facundo Coss. (336.)

А

Anno Domini 337.
Feliciano et Titiano Coss.

DE CONTRAHENDA EMPTIONE.

Imp. Constantinus Aug. ad Gregorium . Qui e com

a Go reprobat cj. secessionem pro successionem. b Go provinciarum, err.

sum Cod. Th. recipi, sed vid. Wenck. in E. L. L. 1826, n. 136, p. 1084 (Opp. p. 439).

a Cod. Just. cum necesse sit eum qui comparavit, censum rei comparate agnoscere, nec liceat. Vat. Fr. qui comparat rei comparatæ jus cognoscat el censum neque l.

Cod. Just. cuiquam.

c Vat. Fr. et Cod. Just. om. vel.

d V. publicæ. Mai. publice. 15 vel publ. f.

e Nonn. codd. ac legi. 8 debit ac l. 10 debet.

f 19 et Go. in not. aliquis sine.15 om. sine.

Hanc Be. cj. confirmant Vat. Fr. et cod. 15. Similiter 9 venerit. Rell. codd. et edd. Sich. Ri*. vendiderit, quod defendi potest.

h Vat. Fr. et post ab aliquo. 19. id ad alium. i V. Mai. Hollw. deferretur. 8, 9, 19—21, Sich. defertur, non male. 15 deferatur.

C

i8, Sich. add. amittai et 21 amittit, ex interpr. 18 poss. perdal. Mox 20 om. vero.

k 20 pretio. Aur. Lugd. om. pretium.

1 Val. Fr. deperdat.

m Vat. Fr. Id. etiam volumus omnibus intimari, nostræ clementiæ placuisse, neminem debere ad venditionem rei cujuslibet adfectare et accedere, nisi. 20 cujuslibet liceat acc. 21 add. ut.

n V.

e Cuj 2, 2* excludere. sed. em. in corr.

d Nonn, codd. Græg. Add. Ps. P. 38 Item alia ad Gr. In Vat. Fr. pro inscr. hæc tantum vv. ponuntur : A. et Cæs., neque magistratus, ad quem data sit, nomine addito, neque imperatoris. Diversa etiam ibi est subscriptio (vid. not. b sq.), de qua re disputaverunt Wenckius in edit. C. Th. p. 152 sq., not. a, A. de Buchholtz in ed. Vat. Fragm. p. 323 et Schillingius, Bemerk. über rom. Rechtsgesch. p. 392, not. 1090. Mihi videtur lex secunda h. t. Constantinian in Vat. Fr. servatæ legis repetitio esse, mutata inscriptione et subscriptione, cujus rei multa sunt apud Romanos exempla..

e In Vat. Fr. hæc vv. præcedunt: Nulla verecundiæ vel quietis mora vel quolibet intervallo cunctandi passim, nunc singuli, modo populi, proruentes in nostros obtutus (V. inobtutus), sic uniformes querellas üisdem fere sermocinationibus volutarunt, ut nec interpellantium credulitati valeret occurri, nec allegationum qualitas disparari, parens carissime atque amantissime (V. p. k. atq. a. a. Mai. et Buchh. parens karissime D atque augustalis. Cf. Buchh. et Schill. II. cc.). Pari (V. paris) siquidem exemplo vociferationibus consules, multitudines memorarunt (V. Memorabunt), non juste res suas esse divenditas; aliis possidentibus se fiscalia luere frequenti denique obsecratione delata remedium cupiverunt. His sumus valde permoti, verentes ne alicujus calliditatibus abversabili emolumento persuasi res suas venderent sine censu ac post subsidia nostræ mansuetudinis precarentur; itaque versutiis calliditatis commenta miscentibus, dum insidiarum (V. insuarum) fallentium non suspicamur arcana, pro innocentiæ nostræ natura ceteros æstimantes, detrimento census nocentes (V. nocentis) levaremus. Has fraudes, hos dolos, istas argutias (V. argutitas) lege prohibemus, constitutione excludimus: et idcirco justæ providentiæ consulta deliberatione sancimus, ut omnino, qui etc. III. de Schroeter I. c. p. 349 vult totam §phum cx Vat. Fr. in ip

quom. 8 quod.

o 19 vend. et tempore c.

P Ita W. edid. ex. Vat. Fr. Omnes edd. et codd. ut certa el vera, sed jam Go. inducendam esse statuit voculam ut, ortam ex præcedente v. explicatur.

9 Val. Fr. prop. (om. a) vicinis præsentibus dem. 10 demonstratur.

Lugd.;

rta Vat. Fr., omnes codd. et Sich.

decurrente Cui. 2

W.; ceterum 9 ratione.

s 6-8, 10, 14, 16, 17, 21 om. si.

t Nonn. codd. subsellie.

u 6, 7, 10, 14, 17, 18 om. ul.

V

10, 18 agunt. Mox 21 vendentur et 19, 20 ostendite.

x 10, 18 impleatur. V. Mai. conpletur.

y 20 adquisitis.

z 10, 18 celebrantur se.

aa Hæc Sphus contracta est, paucis verbis retentis, e longiore et verbosa oratione, quam Vat. Fragmm. nobis servarunt: Hinc (V. Hunc) etenim jurgia multa nascuntur, hinc proprietatis jura temerantur, hinc dominiis vetustissimis molestia comparatur, cum cæcitate præpropera, el rei inquisitione neglecta, luce veritatis omissa, nec perpetuitate cogitata dominii, juris ratione postposita, ad rei comparationem accedunt, omissis omnibus, dissimulatis atque neglectis, id properant atque festinant, ut quoquo modo CUNICULIS NESCIO QUIBUS inter emtorem et venditorem SOLemnia celebrENTUR : cum longe sit melius, sicuti diximus, ut lucem veritatis fidei testimonio, publica voce, subclamationibus populi ido

Dat. prid. Non Febr. Constantinopoli, Feliciano et A neis tabulis jussimus publicari. PP. XII. Kal. Jun
Titiano Coss. b (337).
Karthaginia, Feliciano et Titiano b Coss. (357).

INTERPRETATIO. Quicumque villam comparat, tri. butum rei ipsius, sicuti et jus possessionis à se comparasse cognoscal, quia non licet ulli e agrum sine tributo vel solutione fiscali aut comparare aut vendere ↑. Quod si, suppressa fiscali solutione, aliquis vendere ausus fuerit vel comparare & præsumpserit noverint,inter quos tulis fuerit secreta i transactione contractus, quod et ille pretium perdat, qui i emptor accesserit, et venditor possessionem amittat, quia jubetur, ut vicini * rei quæ venditur, testes esse debeant 1 et præsentes, in tantum m ut etiam de mediocribus rebus si quid in usum venditur ", ostendi° vicinis P placeat, et sic comparari, ne ¶ uliena vendantur.

QUEMADMODUM MUNERA CIVILIA INDICANTUR.

Imp. Constantinus A. ad Concilium provinciæ Africæ . Sacerdotales et flaminess perpetuos atque etiam duumvirales ab annonarum præposituris inferioribusque muneribus immunes esse præcipimus. Quod ut perpetua observatione firmetur, legem hanc u incisam

neus venditor adprobet (V. atprobetur), quo sic felix comparator alque securus ævo diuturno persistat; quod pro quiete totius successionis eloquimur, ne forte aliquis venditor suum esse dicat, quod esse constat alienum : ita comparator, malo venditore deterior, incautus et credulus, cum testificantibus vicinis omnia debeat quærere, ab universorum disquisitione dissimulet, quoniam sic oporteat agere, ut nec illud debeat requiri, quod ex jure dicitur : SI A DOMINO (V. si ad omnino) RES VENDITA SIT (Formulam juris Wenckius esse putat). Ita ergo venditionum omnium est tractanda sollemnitas, ut fallax illa el FRAUDULENTA VENDITIO PÆNITUS SEPULTA DEPEREAT. Cui legi deinceps cuncti parere debebunt, ut omnia diligenti circumspectione quæsita, per universas successiones tuto decurrant neque aliquem ex improvidentia casum (ita V. Vid. W. ad. h. 1. et in Opp. p. 425. Præterea Hollw. ad Vat. Fr. § 35, not. 54. Bg. cj. casus aut cassum) malignæ captiones obruant.

C

a 42 add. id.

b 20 Felice. 28, 40 om. Fel, et T. Coss. et 16 el Titiano. Nonn. codd. Tetiano. Vat. Fr. Dat. III. kal. sept. ap. FF. (Vid. Hollw. I. c. not. 56) ad correctorem Piceni. Aquileia. Accepta XIIII. kal. Oct. Albæ. Constantino Aug. III. conss. (313).

c6, 7 10, 18 add. Homo.

a 20 add. quam.

e 20 agnoscal.

f

6, 7, 9, 10, 42 nulti. 20 agrum nulli. Nonn. codd. aut vendere aut comp.

Sich. om. præs.

quod et. i 20 int. lin. celebrata.

16,7 pretium ipsum qui. 8 pr. ipsum perdat qui. k 6, 7, 10, 18 jubentur vicini. Sich. om. qaia jubetur. 9, 20, 21, 42 et Sich. in m. quia jubel. 43 om. jubetur - præsentes.

16,7 esse ut debeant. 20 debeant esse.

in 6-8 et alii codd. om. in tantum.

n 7, 42, 43, vendito. 6 sec. Ri. venditor. 20 in usum e. venditor.

° 6-8, 10, 18 ostendit.

P 20 add. scientibus.

[ocr errors]

DE EXCUSATIONIBUS ARTIFICIUM.

Imp. Constantinus c A. ad Maximum........ d Artifices artium brevi subdito comprehensarum, per singulas civitates morantes, ab universis muneribus vacare præcipimus, si quidem ediscendis e artibus otium sit accommodandum, quo magis cupiant et ipsi peritiofieri, et suos filios erudire. Dat. IV. Non. Aug. Feliciano et Titiano Coss. & (337).

res

DE OMNI AGRO DESERTO, ET QUANDO STERILES
FERTILIBUS IMPONUNTUR.

Imp. Constantinus. Si quis ab emphyteuticario seu patrimoniali possessore privati juris quippiam comB paraverit, cujus substantia alias possessiones sustentare consueverat, et succisis quasi quarumdam virium nervis, reliqua labuntur earum possessionum onera subiturus est, quæ penes distractorem (inopem) inutiles permanebunt. Dat. id. Dec. Thessal. Feliciano et Titiano Coss. (337) (Ex cod. Just.).

q Nonn. codd. nec.

Go. in Chron. ad concilium provinciarum Africæ. $ 4, Cuj. 1 flammines. Til. flamines. Ri,. Sacerdotes. 14 immuni esse precipimus; rubro col. em. immunes. A Ri. abest hanc.

PATROL. VIII.

Imp. Constant. A. ad Ursum. Ad fiscum pertinentes causas rationalis decidat, omnibus concussionibus prohibendis. Dat. Non. Febr. Constantinop. Feliciano et Titiano Coss. 337. (Ex cod. Just.) DECRETA SINEANNIS.

(Ex Cod. Just.).

DE DIGNITATIBUS.

Imp. Constantinus A. Volusiano P. P. Neque famosis, et notatis, et quos scelus, aut vitae turpitudo inquinat, et quos infamia ab honestorum cœtu segregat, dignitatis porta patebunt.

DE OMNI AGRO DESERTO.D E COLLATIONE FUNDORUM PA-
TRIMONIALIUM ET EMPHYTEUTICARIORUM.

Imp. Constantinus A. ad Proculum proconsulem Africæ. Emphyteuticarii possessores, qui mansuetudinis nostræ beneficio ad extraordinaria minime devocantur [munera] sicut cæteri Provinciales, obsequium

a Ita 4, Til. Cuj. 2. Ri. Ri .; Be. Karthagine. ‘.; Go. Kartagini. Ri . PP. XIII.

b 4, edd. ante Be. Tatiano.

c Cod. Just. Imp. Constantinus, convenit igitur cum C. Th., nec differt in subscr. Cum Constantinus obierit jam XI. Kal. Jun. h. ann., Go. aut inscriptioD nem mutandam esse putat, aut in subscr. leg. IV. Non. Apr. In eamdem sententiam loquitur Rel. I. c. p. 310. Be. dicit: Aut subscr. mut. aut inscr. Imppp. Constantinus, Constantius et Constans AAA. quippe defuncto jam Constantino M. mense Maio. Non dubito, quin lex facta sit vivo Constantino, da defuncto eo, neque agnosco inscriptionem a Be. propositam, quia V. Id. Sept. demum tres illi Constantini filii in locum ejus Augusti nuncupati sunt teste Idatio.

Dignitas deest in cod. 4, in Cod. Just. et in. cdd.; Be. auct. Go. in not. add. Pf. P. Go. Ri. om. dignitatem indicant sex punctis, Ri. septem; in rell. nihil indicio est lacunæ.

e Cod. Just. si quidem in discendis. Recte Go. præfert scripturam Cod. Th.

f4 peritores: aut. man. add. i supr. lit. o.

g Cod. Just. Conss. Et notitia est ista.

13.

suum itineribus muniendis impendant. Nulla enim A aut testium, tunc modis omnibus imputet, et agnoscat ratione debent ab hoc, quod in commune omnibus profuturum est, sejungi.

contenta in illa charta, etiamsi re vera non sunt accepta ab ipso. Hæc si proprio nomine agat. Si vero tutor est aut curator, dat quidem duplam pœnam viginti quatuor aureorum: Is vero qui sub tutela aut cura est possit objicere probationi exceptionem non numeratæ pecuniæ.

Imp. Constantinus A. Campesi. Cum Divus Aurelianus Parens noster civitatum ordines pro desertis possessionibus jusserit conveniri, et pro his fundis, qui invenire dominos non potuerunt, quos præceperamus earumdem possessionum triennii immunitate percepta de solemnibus satisfacere: servato hoc tenore præcipimus, ut si constiterit ad suscipiendas easdem possessiones ordines minus idoneos esse; corumdem agrorum onera possessionibus et territoriis dividandur accepta.

DE SERVIS FUGITIVIS.

Imp. Constantinus A. ad Probum. Si fugitivi servi deprehendantur ad Barbaros transeuntes: aut pede amputato debilitentur, aut metallo dentur, aut qualibet alia pœna afficiantur.

DE FUNDIS PATRIMONIALIBUS.

Imp. Constantinus. A. ad Dracontium. Patrimonialis B fundi pensitationem, seu aurariam, seu frumentariam intra tempus omissam, minorum dominio non nocere præcipimus, nec ad fraudem juris eorum accedere, si quod solemniter debetur, paulo serius inferatur ; ita tamen ut, permanente substantia parvulorum judex tutorem, vel curatorem, per quem differtur illatio, negligentiæ suæ et deserti officii pœnas exigat, et damna deplorare compellat.

DE FUNDIS REI PRIVATE ET SALTIBUS DIVINE

[ocr errors]

DE EUNUCHIS.

Imp. Constantinus. A Aurelio duci Mesopotamiæ. Si quis post hanc sanctionem in Orbe romano eunuchos fecerit, capite puniatur; mancipio tali, nec non etiam loco, ubi hoc commissum fuerit, domino sciente et dissimulante confiscando.

DE USURIS.

Imp. Constantinus A. ad Populum. Si conventus quis negaverit manum propriam prolatam in libello aut alia charta, si quidem ex comparatione is convincatur, hoc est, alia ejus prolata manu, et comparata cum ea, quæ est in libello, det is pœnæ nomine actori pro mendacio solidos vigenti quatuor. Si vero aut tabellio productus fuerit, apud quem instrumentum scriptum est, aut alii quidem testes pro veritate deponentes, tunc ipse præter pœnam viginti quatuor aureorum non possit ha- C bere licentiam objiciendæ exceptionis pecuniæ non numeratæ, ut dicat, quamvis instrumentum factum fuerit, ea tamen, quæ in eo scripta sunt, non fuisse data: sed omnimodo condemnetur, etiamsi nihil ipsi revera solutum est. § 1. Hæc quidem obtineant, si conveniatur quis ex proprio contractu. Si vero tutor est, aut curator unius earum, quæ sub cura esse solent personarum, masculus aut foemina secundum Constitutiones tutelam gerens propriorum liberorum, et manum propriam prolatam in contractu eorum, qui sub tutela aut cura sunt, inficiatus fuerit, tunc si quidem ex sola comparatione convincantur mentiri, præstent ipsi viginti quatuor aureos. Si vero ex productione tabellionis, aut testium, pecunie quidem non numerate exceptio ne adimatur his qui D sub tutela vel cura sunt (neque enim peccarunt illi), sed ipsi tutores aut curatores alios viginti quatuor aureos pœnæ nomine dent actori, habentibus his, qui sub tutela aut cura sunt, salvam sibi pecunia non numeratæ exceptionem. Neque enim aquum est ipsos ex alienis peccatis damno affici. § 2. Hæc de reis conventis ubi dixit constitutio, transitum fecit et ad agentium personam. Jubens, ut si actor manum propriam inficietur positam in charta contra ipsum prolata, forte in ea, quæ de sus. cepta dicitur confessione, et ipse similiter, si quidem ex sola comparatione convincatur, præstet viginti quatuor aurcos: si vero ex productione tabellionis

DOMUS.

Imp. Constantinus A. Universi cognoscant has possessiones, quas de fisco nostro comparaverunt, seu comparant, nullo a nobis jure retrahi, sed propria firmitate possessas, etiam ad posteros suos dominii perpetui durabilitate dimitti.

DE SERVIS.

Imp. Constantinus. A ad Bassum PP. Si quando negotium status fuerit exortuni [si quidem] ab ejus parte, qui dicitur servus, aliquid dicatur dominus abripuisse prius considerari placet, utrum de possessione servitutis in libertatem reclamandum putet, an vero ex possessione libertatis in servitutem vocetur. At si cum de obsequiis servilibus libertatem constiterit flagitare, ante decidi status convenit causam, atque ita præberi direptorum negotiorum (si res exegerit) audientiam. Quod si ei qui ad servitutem vocatur, quicquam direptum esse memoretur, universa, quæ constiterit ablata, ita demum reddi convenit ei qui servus esse contenditur, si modo salvam rem futuram per idoneos fidejussores promiserit. Nam si tales dare non potuerit, tunc ea convenit, de quibus in judicio tractabitur, sequestrari in eum diem, [in] quo controversia sopiatur, ita ut ex iisdem (si aliqua alia facultas esse non poterit ) tantum litis sumptus, et alimonia homini subministretur, quantum moderato judicis arbitrio fuerit æstimatum. Cum autem necdum lite de statu mota res ab aliquo direptæ sint, et sententia de restituenda possessione rerum lata, ille ne [huic] sententiæ satisfieret, de statu controversiam movit, necessitatem habebit et sine satistione easdem res reddere, et tunc causam liberalem secundum juris ordinem excercere.

MANDATI.

Imp. Constantinus A. Volusiano Pf. P. In re

mandata non pecuniæ solum, cujus est certissimum A mandati judicium, verum etiam existimationis periculum est. Nam suæ quidem quisque rei moderator atque arbiter, non omnia negotia, sed pleraque ex proprio animo facit; aliena vero negotia exacto officio geruntur, nec quicquam in eorum administratione neglectum ac declinatum culpa vacuum est.

DE PATRIBUS QUI FILIOS SUOS DISTRAXERUNT.

Imp. Const. A. Provincialibus, salutem. Si quis propter nimiam paupertatem egestatemque victus causa filium filiamve sanguinolentos vendiderit, venditione in hoc tantummodo casu valente, emptor obtinendi ejus servitii habeat facultatem. Liceat autem ipsi, qui vendidit, vel qui alienatus est, aut cuilibet alii ad ingenuitatem eum propriam repetere: modo si aut pretium offerat, quod potest valere, aut mancipium pro ejusmodi præstet.

Imp. Constantinus A. ad Italicum. Si quis adversus conductorem nostrum aliquid agendum crediderit, viro illu-tri Comiti rerum privatarum referri oportet, ne et judici existimationis et officio ejus salutis discrimen immineat. Dat. kalend. Februar. Coss.

DE USURIS.

Imp. Constant. ad populum. Pro auro et argento et veste facto chirographo licitas solvi, vel promitti usuras jussimus.

up. Constantinus A. Maximo P. P. Apud concilism [nostrum] vel apud consules, prætores, [præsules). præsides, magistratusve earum civitatum, quibus hujusmodi jus est, adipisci potest patronorum judicio sedula servitus libertatem.

DE INCESTIS ET INUTILIBUS NUPTIIS.

Imp. Constantinus A. Patraclo. Cum ancillis non potest esse connubium : nam ex hujusmodi contuber- C nio servi nascuntur; ideoque præcipimus, ne Decuriones in gremia potentissimarum domorum libidine servarum ducente confugiant. Si enim Decurio clam actoribus, et procuratoribus nescientibus, alienæ fuerit servæ conjunctus, et mulierem in metallum detrudi per sententiam judicis jubemus', et ipsum Decurionem in insulam deportari; omnibus bonis ejus civitati, cujus Curialis fuerat, mancipandis, si patria potestate fuerit liberatus, nullosque habeat liberos, vel parentes, vel etiam propinquos, qui secundam legum ordinem ad ejus successionem vocentur. † Quod si actores vel procuratores loci, in quo flagitium admissum est, fuerint conscii, vel compertum facinus promere noluerint, metallo eos convenit implicari. † Si vero dominus (loci) hoc fieri permisit, vel postea cognitum celavit, si quidem in agro id factum est, fundus cum mancipiis et pecoribus, cæterisque rebus, que cultui rustico sustinentur fisci juribus vindicetur. Sin vero in civitate id factum est, dimidiam bonorum emnium partem præcipimus confiscati, pœnam angentes, quoniam intra domesticos parietes scelus admissum est, quod noluit mox cognitum publicare.

Imp. Constantinus et Licinius AA. ad Euthymium præsidem Cappadocia. Jubemus omnes epistolas actricis, quas ad Ælium tanquam principalem fecerat, inanes ac vacuas esse, atque in irritum devocari ; ac de ingenuitate ejusdem Ælii requiri, nec mulieri id obesse, quod ad eum tanquam decurionem ac princi palem scripserit, vel id, quod idem se finxerit decurionem, vel principalem; maxime cum non solum testium professione, et cognationis ejus jugum servile cognoscitur, verum etiam voce propria ejusdem Ælü apud aliud judicium patuerat, quod conditionis servi lis videretur.

DE QUADRIENNII PRÆSCRIPTIONE.

Imp. Constantinus A. ad Orphitum P. V. Notum Best a fisco quæstionem post quadriennium (continuum) super bonis vacantibus inchoandam non esse. Additum est, et eos, qui nostra largitate nituntur, nulla inquietudine lacessendos, nec his a fisco nostro controversam commovendam, qui quoquo modo aut titulo easdem res possederint.

DE OFFICIO PROCONSULIS ET LEGATI.

Imp. Constantinus A. Elio proconsuli Africæ. Legati non solum civiles, sed etiam criminales causas audiant, ita ut, si sententiam in reos fereudam providerint, ad proconsules eos transmittere non mo

rentur.

DE OFFICIO MAGISTRI OFFICIORUM.
Imp. Constantinus A. ad agentes in rebus. Privile-
giis dudum scholæ vestræ indultis [et], integris reser-
vatis, ad ducenariam, centenarian et biarchiam ne-
mo suffragio, sed labore unusquisque perveniat,
Principatum vero adipiscatur matricula decurrente,
ita ut ad curas agendas et cursum illi exeant, quos
ordo militiae vocat, et ejus laborum adjutor. Præte-·
rea in quo totius scholæ status, et magistri securitas
constituta est, idoneus probitate morum ac bonis at-
tributis præditus nostris per magistrum obtutibus of-
feratur, ut nostro ordinetur arbitrio. P. P. Roma, in
foro Trajani.

DE AGRICOLIS ET MANCIPIIS DOMINICIS, VEL FISCALIBUS
REI PUBLICE VEL PRIVATÆ.

D

Imp. Constantinus A. ad Constant. P. P. Nullus omnino originalis colonus rei privatæ nostræ ad aliquos honores, vel quælibet alia civitatis munera devocetur. Non enim civitatum ordinibus, et cæteris, ex quibus pro multitudine fieri nominationes oportet, per omnia florentibus ad hæc suprema præsidia injuriosa nominatione descendendum est.

Imp.Constantinus A.Januario. P. P. Colonos nostros, qui privati sunt, vel ad ratiocinia gerenda, vel ad colendos agros idonei, retrahi jubemus, ac tantum colendis nostris rebus addici; quin etiam in posterum observari, ne quis eorum rem privatam cujusquam gerendam, aut aliquid administrandum suscipiat.

Imp. Constantinus A. ad Equitium, Magistrum equitum et peditum. Servi, atque coloni, et eorum filii,

[ocr errors]

vel nepotes, vel quicumque de fundis ac possessioni- A actum est, adeat judicem, cujus primum poterit ha bus nostris clanculo ad officia convolaverint diversa reddantur, etiam si armata habuerint sacramenta militiæ. Nos enim etiam eos discingi jubemus, ac reddi, qui protectorum fuerint nomen adepti.

Dere presentiam, et facinus comprobet, ut ille, qui convincitur amplius postulare, quam accipere consueverat, hoc facere in posterum prohibeatur, prius reddito quod superexactione perpetrata noscitur extorsisse.

DE SALGAMO HOSPITIBUS NON PRÆSTANDO.

Imp. Constantinus A. Ne quis Comitum, vel Tribu norum, aut Præpositorum, aut militum nomiue, salgami gratia, culcitras, lignum, oleum, a suis extorqueat hospitibus, sed nec volentibus hospitibus in prædictis speciebus aliquid auferat; sed sint Provinciales nostri ab hac præbitione securi, Comiti. bus, Tribunis, vel certe Præpositis militibusque gravi vexationi subjacentibus. Dat. V. Ibid. Octob.

B

IN QUIBUS CAUSIS COLONI CENSITI DOMINOS ACCUSARE
POSSINT.

Imp. Constantinus A. ad Maximum Vic. Orient. Quisque colonus plus a domino exigitur, quam ante consueverat, et quam in anterioribus temporibus ex

DE EXCUSATIONIBUS MUNERUM.

Imp. Constantinus A. ad Catullinum Vicarium. Negoliantes vestiarios, linteones, purpurarios et particarios, qui devotioni nostræ deserviunt, visum est secundum veterem consuetudinem ab omni munere immunes esse.

DE NAUFRAGIIS.

Imp. Constantinus A. Si quando naufragio navis expulsa fuerit ad littus, vel si quando aliquam terram attigerit, ad dominos pertineat: Fiscus meus sese non interponat. Quod enim jus habet fiscus in aliena calamitate, ut de re tam luctuosa compendium sectetur ?

Pars secunda.
CONCIONES.

(Ex Euseb. Hist. Eccl.),

CONSTANTINI AD SYNODUM IN PALATIO HARITAM ORATIO DE PACE.

Εὐχῆς μὲν ἐμοὶ τέλος ἦν, ὦ φίλοι, τῆς ὑμετέρας ἀπολαῦσαι χορείας· τούτου δὲ τυχῶν, εἰδέναι τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων τὴν χάριν ὁμολογῶ, ὅτι μοι πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασι, καὶ τοῦτο κρεῖττον ἀγαθοῦ παντὸς ἰδεῖν ἐδωρήσατο, φημί Regi gratias ago, qui praeter iunumera alia benefi

Hæc erat summa votorum meorum, carissimi, ut cœtus vestri conspectu mihi quandoque frui contingeret. Cujus voli compos nunc factus, Deo omnium

δὴ τὸ, συνηγμένους ὁμοῦ πάντας ἀπολαβεῖν μίαν τε κοινὴν C ἁπάντων ὁμόφρονα γνώμην θεάσασθαι. μὴ δ ̓ οὖν βάσκανός τις ἐχθρὸς τοῖς ἡμετέροις καλοῖς λυμαινέσθω. μὴ δὲ τῆς τυράννων θεομαχίας ἐκποδὼν ἀρθείσης Θεοῦ σωτῆρος δυνάμει, ἑτέρως ὁ φιλοπόνηρος δαίμων τὸν θεῖον νόμον βλασ φημίαις περιβαλλέτω· ὡς ἔμοιγε παντὸς πολέμου καὶ μάχης δεινὴ καὶ χαλεπωτέρα, ἡ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ ἐμφύλιος νενόμισται στάσις. καὶ μᾶλλον ταῦτα τῶν ἔξωθεν λυπηρὰ καταφαίνεται. ὅτε γοῦν τὰς κατὰ τῶν πολεμίων νίκας νεύματι καὶ συνεργείᾳ τοῦ κρείττονος ᾐράμην, οὐδέν τε λείπειν ἐνόμιζον, ἡ Θεῷ μὲν νομίζειν τὴν χάριν, συχαίρειν δὲ καὶ τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ δι' ἡμῶν ἠλευθερωμένοις. ἐπειδὴ τὴν ὑμετέραν διάστασιν παρ' ἐλπίδα πᾶσαν ἐπυθόμην, οὐκ ἐν δευτέρῳ τὴν ἀκοὴν ἐθέμην, τυχεῖν δὲ καὶ τοῦτο θεραπείας δι ̓ ἐμῆς ἐυξάμενος ὑπηρεσίας, τοὺς πάν- D quam ut tum divino Numini gratis agerem, tum una

cia, hoc omnium bonorum maximum mihi spectare concessit, ut scilicet vos in unum omnes congregatos, et conspirantibus animis unum idemque sentientes viderem. Nullus igitur posthac malevolus hostis felicem rerum nostrarum statum perturbet, nec post deletam funditus ac sublatam Dei Servatoris auxilio, tyrannidem eorum qui Deo bellum indixerant, rursus malignus dæmon alia via ac ratione divinam legem maledictis et calumniis exponat. Quippe intestina seditio Ecclesiæ Dei, mihi quidem omni bello et concertatione gravior ac periculosior videtur; nec externæ res tantum animo meo dolorem afferunt, quantum hæc negotia. Et eo quidem tempore quo Dei nutu atque auxilio adjutus victoriam de hostibus retuleram, nihil amplius mihi superesse existimabam,

τας ἀμελλητί συμμετεστειλάμην· καὶ χαίρω μὲν ὁρῶν τὴν ὑμετέραν ὁμήγυριν. τότε δὲ μάλιστα κρίνω κατ' εὐχὰς ἐμαυτὸν πράξειν, ἐπειδὰν ταῖς ψυχαῖς ἀνακραθέντας ἴδοιμι τοὺς πάντας, μίαντε κοινὴν βραβεύουσαν τοῖς πᾶσιν εἰρηνικὴν συμφωνίαν, ἣν καὶ ἑτέροις ὑμᾶς πρέπον ἂν εἴη πρεσβεύειν τοὺς τῷ Θεῷ καθιερωμένους. μὴ δὴ οὖν μέλη λετε, ὦ φίλοι, μὴ δή, λειτουργοὶ Θεοῦ, καὶ τοῦ κοινοῦ πάντων ἡμῶν δεσπότου τε καὶ σωτῆρος ἀγαθοὶ θεράποντες· τὰ τῆς ἐν ὑμῖν διαστάσεως αἴτια ἐντεῦθεν ἤδη φέρειν ἀρξάμενοι, πάντα σύνδεσμον ἀμφιλογίας νόμοις εἰρήνης ἐπιλύσασθε, οὕτω γὰρ καὶ τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ τὰ ἀρεστὰ

cum iis quos Deus mea opera in libertatem vindicaverat communi gaudio exultarem. Sed ubi de dissensione vestra nuntius ad me insperato perlatus est, equidem eam rem minime negligendam putavi. Quippe optans ut huic malo mea quoque opera remedium adhiberetur, absque ulla cunctatione omnes vos accersivi. Et maximam quidem animo capio voluptatem, cum vos congregatos intucor. Sed me ex voto rem gessisse tunc demum existimabo, cum vestrum omnium animos inter se conjunctos ac permixtos videro, unamque velut omnium arbitram pacem atque concordiam, quam quidem vos, utpote Deo

« PoprzedniaDalej »