Obrazy na stronie
PDF
ePub

non consonamus ipsi publice dicenti Ingenitogeni- A Confortari te in Domino, preces facio, memorem

tribulationum nostrarum, Collucianista, vere Evo-
6. Hæc Arius dicit.

tus est, semper Deus, semper Filius, simul Pater,
simul Filius consubsistit ingenite Filius Patri sem-
per genitus est: neque ad intelligentiam, neque exi-
guo aliquo præcedit Deus filium semper filius ex
ipso est Deo filius. Et quoniam Eusebius frater tuus
qui in Cæsarea est, et Theodotus, et Paulinus, et
Athanasius et Gregorius, et Actius, et omnes qui cir.
cum orientem dicunt, quod præexistit Deus filio
sine principio; anathema facti sunt, excepto solo
Philogonio, et Hellanico, et Macario hominibus hæ-
reticis, quibus non insonuit, quod filium dicunt alii
eructationem, alii emissionem, alii simul ingeni-
tum. At istorum sacrilegia nec audire possumus, etiam
si decies mille mortes nobis minentur hæretici. Nos
autem dicimus et sapimus, et docuimus et docemus; B
quoniam filius non est ingenitus, neque pars ingeniti
juxta illum modum, nec ex subjecto aliquo, sed
quod voluntate et cogitatione subsistit ante tempora
et cones plenus Deus, unigenitus, et immutabilis,
el antequam genitus esset aut creatus vel definitus
aut fundatus, non fuit: ingenitus enim non fuit.
Persequimur, quoniam diximus principium habet
filius, Deus autem sine initio. Propterea persequi-
mur, et quia diximus quia non de existentibus est. Sic
autem diximus, juxta quod nec pars Dei est ; nec ex
subjecto aliquo idcirco persequimur. Jam tu scis.
VARIORUM

Ingenitogenitus est. Gr. ἀγεννητογενής ἐστιν. Consubsistit ingenite Filius Patri. Hæc male interpunguntur in editis. Græce , συνυπάρχει ἀγεννήτως ὁ υἱὸς TO, Filius Deo coexistit ingente.

Semper genitus. Theodoritus, syns; Epiphanius C vero et Nicephorus, dayevis, per simplex v.

Neque ad intell. Gr. οὔτε ἐπινοίᾳ οὔτε ἀτόμῳ τινί. Vales. Nec cogitatione, nec ullo temporis puncio. Magis placet Ariani Candidi versio, nec exiguo aliquo. Mentio enim temporis, ubi agitur de Filii æternitate, minus apta videtur.

II. Et de his Eusebius juxta istum modum talia ad Paulinum Quoniam enim neque duo ingenita audivimus, neque unum in duo divisum, neque corporale aliquid quod patiatur, dicimus aut credidimus, domine sed unum quidem ingenitum, unum autem quod ab ipso vere, et non ex ejus substantia factum, universale naturæ ejus quæ sit ingenita, neque participans, vel non ex ejus substantia: sed factum omnino alterum natura et potentia, ad perfectam similitudinem et affectionis et potentiæ ejus qui efficit quod factum est. Cujus principium non solum sermone inenarrabile, sed et excogitatione; nec hominum solum, sed et eorum qui super homines sunt omnino esse incomprehensibile credidimus. Et hæc non legimus nobis substituentes, sed a sancta scriptura didicimus. Dicimus conditum eum esse, et fundatum, et factum substantia; et immutabili et ineffabili natura et similitudine ea quæ sit ad facientem didicimus: Sicut ipse Dominus dicit (Prov. vi. 22, 23): Deus condidit me principium viarum suarum, et ante æonem fundavit me, ante omnes colles genuit me. Si autem ex ipso, hoc est, ab ipso erat sicuti pars ejus aut ex effluentia substantiæ, non conditum jam, neque fundatum esse dictum, nec tu ignoras, domine. NOTÆ.

[ocr errors]

Semper filius.... Deo filius. Hæc semper filius paulo ante dicta, heic redundant, absuntque a textu, ubi tantum sic : ἐξ αὐτοῦ ἐστι τοῦ Θεοῦ ὁ υἱὸς. Cæterum hæc omnia in Graecis aliter digesta.

Athanasius. Editi perperam Anastasius. Epiphanius, Theodoritus et Nicephorus, Abaváσtos. Nimirum Arius Athanasium illum heic uominat Nazarborum episcopum, qui Arianorum patrocinium suscepit adversus Alexandrum episcopum Alexandrinum, qui-que apertius hæresim suam prodidit, cum ait Filium Dei unam ex centum ovibus: ut nos edocet magnus Athanasius, lib. de synod. § 17.

D

Praexsistit Deus filio sine principio. Candidus presse Græcis inhæret que sic se habent: роünάρy Beds Tou vioũ ȧvάpxos. Valesius clarius: Deum principii omnis expertem existere ante Filium, asserunt omnes per orientem episcopi.

Et hæc non LEGIMUS nobis substituentes. Scripserit fortasse interpres Græce, ut alibi sæpe, λoyous pro legimus. Sic enim in textu: xai taūta ovxi loyerμoùç Éαvτãv úñoléμEvoL. Valesius: Atque hæc non ratiocinatione nostra, collecta.

Quibus non insonuit. Gr. άxathy, nec eruditis in fide. Mox interpres simul ingenitum reddit quod est Græce gyvayśvintov. Vales. coingenitum.

Sacrilegia. Gr, καὶ τούτων τῶν ἀσεβειῶν οὐδὲ ἀκοῦσαι Svvάuela. Al istorum IMPIETATES ne audire quidem pos

sumus.

Dicin s et sapimus. Gr. τί λέγομεν καὶ φρονοῦμεν : quid dicamus et sentiamus.

Cogitatione. Gr. Bouky, consilio. Mox interpres et æones. Gr. pò aivov, ante sæcula.

Persequimur. Gr., Sià toɔ̃to diwnóμela, Propterea perseculionem palimur. Paulo ante in textu, oùx ñv. ¿yév

UNTOS yaρ оux nu. Non erat: ingenitus enim non erat. Principium habet filius, Deus autem sine initio. Ita sane Græca sed ea omisit Valesius interpres : vel forte typotheta ob repetita, propterea persecutionem patimur.

:

Jam tu scis, etc. Hic locus in editis ita male habi tus: Jam tu scis confortari te in Domino. Preces facito (al. facio), memores tribulationum nostrarum Collucianista vere Εὐσέβιε. Græce : λοιπὸν σὺ οἶδας. ἐῤῥῶσ· θαί σε ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, μεμνημένον τῶν θλίψεων ἡμῶν συλλουκιανιστὰ ἀληθῶς Εὐσέβιε. Quæe sic vertit Valesius : reliqua tu nosti. Opto te in Domino valere, memorem vexationum nostrarum, vere Conlucianista, vere Eusebi.

Quoniam, ect. Hanc Eusebii Nicomediensis epistolam ad Paullinum Tyri recitat Theodoritus, Hist. eccl. lib. 1. cap. 6.

Universale, etc. Græce καθόλου τῆς φύσεως τῆς ἀγεν νήτου μὴ μετέχον : nec ullo modo natura ingeniti particeps.

Affectionis. Gr. diabéσews. Valesio interprete, naturæ. Multa de hac voce lexicographi veteres. Hesychius præe cæteris : Διάθεσις, σχῆμα, ἀγάπη, ἀπόδοσις, πроaipeσis.

[ocr errors]

Et factum substantia. Habet quidem Theodoritus: καὶ γεννητὸν τῇ ουσίᾳ. Sed noster interpres legebat yento per simplex. Et sic sane scribere mallet etiam Valesius. lloc enim, inquit, magis convenit dogmati Arianorum, qui Filium Dei factum et ereatum esse dicebant.

Ad facientem. Sic in Hæresiol. edit. Basil. 1556. Perperam in bibl. PP. Paris. 1644, ad faciendum. Gr. pòs TOY REoizóta, ad factorem. Mox, ante coGr. πρὸ τοῦ αἰῶνος, ante saculum.

nem,

Vere id enim quod ab ingenito existens est, condi A unicujusque eorum que generata sunt, ex ejus votum amplius ab altero, vel a seipso, aut fundatum non fuisse, a principio ingenitum quod fuisset. Si autem natum illud dicere, substantiam quamdam præstare est, veluti ex substantia paterna ipsum fuisset, et habere ex ipso identitatem natura, cognoscimus od non de ipso solo natum esse dixerit scriptura, sed, et in dissimilibus ipsi in omnibus naturaliter. Etenim et in hominibus dicit (Isa. 1, 2) Filios genui et exaltavi, ipsi autem me respuerunt. Et : (Deut. XXXII, 18) Deum qui te genuit, dereliquisti. Et alibi (Job. xxxvII. 28): Quis, inquit, est qui peperit glebas roris? Non naturam ex natura exponens, sed naturæ

luntate generationem: nilul est enim de substantia ejus cuncta autem voluntate ejus facta, unumquidque ut et effectum est. Et ille quidem Deus: quædam autem ad similitudinem ejus per ipsum 26 similia futura quædam autem juxta participationem substantie facta, omnia autem per ipsum a Deo facta, omnia autem ex Deo. Que accipiens et destruens secundum quae adest tibi divinitus gratia, scribere domino meo Alexandro cura. Credidi enim quia si scripseris ipsi, pudorem illi facias. Saluta omnes qui sunt in Domino. Salvum te, et pro nobis orantem divina gratia custodiat, domine. > VARIORUM NOTÆ.

:

Sed et IN dissimil.... naturaliter. Leg DE dissimil. Gr. ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνομοίων αὐτῷ κατὰ πάντα τῇ φύ· ost. Vales., sed etiam de aliis quæ naturu prorsus ab illo discrepant. Sic mox Arionus interpres рóπ vertit in hominibus; rectius, de hominibus.

Glebas roris. Theodoritus juxta LXX Job xxxv, 28: τίς ὁ τετοκὼς βώλους δρόσου ; Vulg. Quis genuit stillas

roris ?

Ad similitudinem ejus per ipsum. Verba per ipsum et

B alia nonnulla bic redundant. Locus integer græce sic -e habet : τὰ δὲ, πρὸς ὁμοιότητα αὐτοῦ λόγῳ ὅμοια ἐσόμενα, τὰ δὲ καθ ̓ ἑκουσιασμὸν γενόμενα. τὰ δὲ πάντα δι' αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γενόμενα, πάντα δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ. Il est : Quæ autem ad similitudinem ejus verbo similia sunt futura, ejus voluntate facia sunt. Omnia autem per ipsum a Deo. Omnia denique ex Deo.

El destruens.... gratia. Gr. zai šķspracúuevos xatá τὴν προσοῦσαν σοι θεόθεν χάριν. Εt pro divinitus concessa tibi gratia perpoliens.

VICTORINI

{ ADVERSUS ARIUM LIBER PRIMUS.

1. In primo sermone hujus operis, et multa et fortiora quædam etiam borum, o amice Candide, proposita atque tractata abs te sunt; quæ quanquam ut C oportuit dissoluta sunt, tamen idcirco ista ex eorum epistolis audire voluimus; ut dum hæc omni refutatione convincimus, illa quoque ex istorum refutatione vincamus. Et primum definiendæ sunt Arii Eusebiique sententiæ, in quo nobis consentiant, in quibus discrepent, in quibus ipsi sibi videantur adversi. Arius ait, quoniam filius non est ingenitus. Item Eusebius, hoc idem quod duo non sint ingenita. Nobis quoque ista sententia est. Arius, filius, inquit, pars ingeniti non est, neque est ex aliquo subjecto : hæc duo et Eusebius. Et adjicit : neque unum in duo divisum; id est autem, filium partem ingeniti non esse. Sed Eusebius Neque pars, neque effluentia, inquit, est. Hoc nos consimiliter negamus: nam neque pars patris filius, neque effluentia quæ manando inde, minus D fecerit unde manarit. Jam vero ex non subjecto esse ferre non possumus : non quod nos ex aliquo subjecto es e dicamus, sed quod a patre ut filium. Arius, voluntate, inquit, Dei subsistit filius ante tempora el cones. Idem et Eusebius: Nos ante omnes xones, et ante omnia tempora; sed genitum dicimus, non factum, non creatum, non fundatum. Arius dicit: Filium factum, scilicet plenum Deum, unigenitum, immutabilem, qui antequam crearetur non fuerit, propterea quod non sit ingenitus. Ilarc eadem Eusebius, adjiciens, quod filius omnia facienti sit similis nos contra, non enim similem, sed eumdem dicimus, quippe ex eadem substantia. Præterea addit Eusebius, principium filii sciri nec ab homine posse,

neque ab aliqua superiore vel potentia, vel excogitatione, et audet tamen dicere, figmentum esse filium, voluntate et sententia patris subsistere, non ex aliquo existenti. Istud non est principium filii dicere: si enim dicit hoc, ex non existentibus est, non est patris neque pars, neque effluentia. Non solum principia novit, sed et tous λóyovs principiorum. Si autem non, quæ audacia est dicere: Hoc Deus, hoc Christus est: hoc pater, hoc filius? Nos autem dicimus, patrem ut patrem, filium ut filium.

II. Et primum ut ille versiculis, quinque quod asserebat, docuisse se credidit, filium factum esse, non natum; sic nos filium natum primum sacra omni lectione docebimus. Deinde id ipsum, hoc est, substantialiter filium, permittente Dei spiritu, ut possumus asseremus. Atque ex hoc primum sumatur exordium. Paulus ad Ephesios (Ephes. I, 14-21) : Hujus rei gratia flecto genua mea ad patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriæ suæ, virtute confortari per spiritum suum in interiore homine, habitare Christum per fidem in cordibus vestris, in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit latitudo et longitudo, el altitudo et profundum : scire etiam supereminentem scientiæ charitatem Christi, ut imple mini in omnem plenitudinem Dei. Ei autem qui polest super omnia facere abundantius quam petimus aut intelligimus, secundum virtutem quæ operatur in nobis, ipsi gloria in Christo Jesu, et izzλnoia, in omnes generationes sæculorum. Quid ex his apparet possibile esse cognoscere Deum et Dei filium: et quomodo pater,

quomodo filius? Est autem et illud in Evangelio se. A dinem est pater et idcirco ipsum requiescere. Operari

enim etiam, si imperfectionem operatur, in molestia motus ista beatitudo est, secundum quod est operari perfecta.

IV. Audi igitur et aliud. Quod est esse, pater est: quod est operari, óyos: et prius est quod est esse; secundum, quod est operari. Habet quidem ipsum quod est esse, intus insitam operationem: si enim motu, hoc est, operatione, quæ vita aut qui intellectus est ergo non est solum esse, sed ipsum quod primum est esse, propter quod est ei quiescere solum ipsum esse est isto modo et quod est operari, quod est secundum, quoniam non intus, sed cum foris operatur, operari dicitur. Apparente enim operatione, et est et nominatur operatio, et ut generatio sui ipsius et æstimatur et est sic igitur id ipsum quod est operari, et ipsum esse habet, magis autem non habet ipsum enim operari esse est; simul enim et simplex, et esse et operari, eorum quæ supra sunt natura est declarans et sortita : secundum quod est requiescere, ipsum esse et substantiam; secundum autem quod est in motu esse, actionem, operationem : hoc autem quod est in motu esse,declaratio est ejus quod est esse secundum actionem. Et idcirco (Ibid. 9) erat lumen quod est verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. Aóyos ergo lumen est quod est verum; et idcirco (Ibid. 3, 4) quod est factum, in ipso vita est, et vita lumen hominum : et ipse λóyos, lumen verum (Ibid., 19) in mundo erat, et mundus per ipsum factus est; qui filius est Dei, de quo dicit (Ibid. 18) : Deum nemo vidit unquam : unigenitus filius qui est in gremio patris, ipse enarravit de Xoy.

III. Dicamus igitur scripturas, et primum secundum Joannem dicit enim (Joan. 1, 1), quomodo Xóyos et in principio erat, et circa Deum erat, et quomodo Deus erat 26yos. Numquid de alio dicit Xóyou; omnino de filio. Quid ergo Xoyos, si ex nullo C est subjecto? quomodo λóyos potentiam habet, ut per ipsum creentur omnia, ipse qui sit ex nullo subjecto? Impossibile enim, semen esse omnium quæ sunt, quod ex nihilo factum est. Deinde si in principio erat, quomodo principium secundum quod princi. pium est, sine principio est: qui erat in principio, erat semper. Quæ igitur audacia? quæ blasphemia? Non erat aliquando, dicere, toties Joanne dicente: Erat óyos in principio, erat ad Deum, erat Deus Móyos ipse? Erat hic in principio ad Deum. Licet enim erat præteriti temporis significationem habeat, frequenter non sine principio; sed hic sine principio accipiendum, quoniam dixit: In principio erat. Quod et vos significatis ante tempora, ante æonas dicentes (Ibid. 3): Omnia, dicit, per ipsum facta sunt, el sine illo effectum est nihil. Etenim sine λóy quid est, quod non ut sit accipiat? Solus enim óvós, secundum quod Xoyos, est et sibi et aliis ipsum quod est, ipse præstet omnibus que sunt. Et idcirco æqualis quidem patri. Causa enim principalis et sibi et aliis causa est, potentia, et substantia. Causa exsistens. Præ causa autem pater. Unde filius distabit hoc, quod movetur et operatur in manifestationem, propter magnam divinitatem nobis incoguosibiliter operantej patre. Supra enim beatitu

D

·

V. Omnia supra dixit et conjunxit de filio, nullum alium filium declarans, quam Tòv λóyov. Erat igitur filius ad Deum, et in principio erat, et ipse Deus erat, et per ipsum omnia facta sunt, et ipse est unigenitus et veluti prodiens quidem a patre, ad patrem erat propter hoc quod est operari; propter vero quod est esse in gremio patris existens, enarravit de patre, declaratio patris effectus secundum quod est operari. Quod maxime λoyos est ipse filius, ipse lumen, ipse vita. Quod Deus est filius, sic dicit Joannes (Ibid. 1): Et Deus erat λóyos. Et rursus: (Joan. 111, 13): Nullus ascendit in cælum, nisi qui de cœlo descendit. Quod vita est filius (Ibid. 15): Ut qui credit in ipsum non pereat. Et rursus (Ibid.): Sed habeat spem, vitam æternam. Quod filius (Ibid. 16): Unde filium suum unigenitum tradidit. Filium dixit, et suum, et unigenitum. Quid amplius ad verum filium? Quod ipse vita: ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam æternam. Quod ipse filius Christus est (Ibid. 17): Non enim misit Deus filium, ut judicet mundum, sed ut salvet mundum. Quod Jumen, de ipso dicit (Ibid. 19): Quoniam lumen venit in mundum. Joannes non erat verum lumen, et idcirco dicit (Joan. 1, 2)): Num sum Christus, sed quod VARIORUM NOTÆ. Ipse præstet. Aut præstat, aut cum ipse præstet, legendum videtur.

cundum Joannem (Joan 1, 18): Deum nullus vidit
unquam : unigenitus filius qui est in gremio patris,
ille exposuit. Possibile igitur dicere de Deo, et idcirco
et de filio. Quis enim de patre exposuit? filius. Quis
iste? qui est in gremio. Non solum igitur processit,
sed et in gremio semper est filius, sufficiens doctor
de patre. Quid enarravit? quomodo Deus. Et Judæi
ante et ethnici enarraverunt: quid ergo enarravit?
patrem Deum, se autem filium, et quod ex eadem
substantia, et quod a patre exierit. Dicit enim (Joan.
VIII, 19) Neque me nostis, neque patrem meum. Si
enim me nosselis, nossetis et patrem meum. Hoc nun-
quam diceret, nossetis, nisi filius, et filius substan -
tialiter: Si me nosselis, nossetis et patrem. Figmentum
enim si esset, non ex ipso pater nosceretur, sed B
potentia Dei et divinitas, ut Paulus dixit : (Rom. 1,
20). Mirabilia enim ejus a creatura mundi per ea quæ
facta sunt, intellecta noscuntur: æterna quoque ejus
virtus ac divinitas. Et Spiritus sanctus exposuit de
Christo, sicuti dicit Salvator in Evangelio secundum
Joannem (Joan. XVI, 16): Spiritus sanctus quem
mittet Pater in meo nomine, ipse vos docebit omnia.
Si igitur sic sunt ista, didicimus et patrem et filium
et in sanctis scripturis, et a spiritu quem doctorem
habet fide sanctus vir.

missus sum. Missus est ergo Joannes. Christus autem A Panis vitæ sum ego (Ibid. 59): qui istum manducat, vivel in sæculum. Cuncta ista unam substantiam siguificant: Et idcirco dicit Jesus quod desuper est, qui dicit ista (Ibid. 63): Si igitur videritis filium hokominis ascendentem ubi fuit prius? Quod spiritus Deus est, dictum est (Joan. iv, 24): Spiritus Deus est. Et quod filius spiritus est vivificans, quod ista fides sit perfecta in Christum, dicit Petrus (Joan. vi, 69, 70): Verbum vitæ æternæ habes: et nos credimus in le, Domine, quoniam tu es Christus filius Dei. Quid est verbum vitæ æternæ? quoniam si quis te audit, vivet in æternum. Quod a Deo (Joan. vii, 29): Ego scio ipsum, quod ab ipso sum. Quod substantia patris Christus (Joan. xiv, 10, 11): Ego in patre, el paler in me. Hoc non per dignitatem solum, sed per substantiam. Si enim per dignitatem solum, quomodo ipse dicit (Ibid. 28): Pater meus major me est : et pater mittat, mittatur filius? Rursus autem datur filio a patre dignitas Secundum hoc igitur pater in filio. Numquid et filius dat dignitatem patri, non habenti substantiam? Igitur et pater in filio, et filius in patre.

filius (Joan. 1, 31), qui desuper venit, supra omnes est. Et rursus: De cælo veniens. Dicitur quidem quod sit missus a Deo; ut (Ibid.,17) filium enim misit Deus. Sed ista duo, et veniens, et misit, et filium in patre, et patrem in filio esse significant; quoniam Christus vita Samaritidi dicit (Joan. iv, 10): Tu ab eo peteres, et tibi dáret aquam viventem. Et rursus (Ibid. 13, 14): Omnis qui biberit ex aqua ista, iterum sitiet: qui autem biberit ex ista aqua quam ego dabo ipsi, non sitiet in omni sæculo: sed aqua quam ipsi dabo, efficietur in ipso fons atque scatentis in vitam æternam. Quod Christus Salvator (Ibid. 42): Et scimus, quoniam iste est Salvator mundi. Quod filius Dei est (Joan. v, 17): Pater meus usque nunc operatur. Quis hoc dicit? Christus. Quæ blasphemia ipsius, patrem dicere qui non sit pater? quæ ira Judæorum (Ibid. 18) audientium patrem Deum, et irascentium in eum, qui dixit, quod filius esset Dei, cum non esset filius Dei: si enim non fuisset, non diceret. Sed dixit, et Dei cultor dixit; veritate igitur dixit, et idcirco incredulitas Judæorum punitur.

B

VIII. Sed ista. Et iterum quod ipse Christus, qui filius patris, et ipse est Spiritus sanctus (Joan. VII, 37, 38): Jesus stabat, et clamabat : Si quis est qui sitit, veniat et bibat. Qui credit in me, quemadmodum dixit scriptura, flumina ex ventre ipsius manant aquæ viventis. Est illud quidem dictum de illo qui accipit spiritum; qui accipiens spiritum efficitur venter, effundens flumina aquæ viventis. Dat autem hunc spiritum Christus; dat et aquam viventem, ut ipse dicit, scriptura de spiritu dixit istud. Venter igitur qui accipit spiritum, et ipse spiritus venter, a quo manant flumina aque viventis: sicut scriptura dicit (Ibid. 59) Hoc autem dixit de spiritu quem futuri erant accipere credentes in ipsum : nondum enim spiritus erat datus, quia Jesus nondum erat glorificamus. Sed rursum iterum flumina spiritus, venter autem ex quo flumina Jesus; Jesus enim est spiritus. Jam ergo Jesus venter de quo flumina spiritus. Sicuti enim 2 gremio patris, et in gremio filius; sic a ventre filii spiritus; poovσov ergo tres; et idcirco in omnibus unus Deus. Quod non sit ex mundo (Joan. VIII, 3) Ego sum lumen mundi; propter ipsum enim vivit mundus, ac vivet quamdiu obedierit ei. Quod omnes tres spiritus, jam dixit (Joan. iv, 24 ): Deus spiritus est. Et dicentibus quibusdam (Joan. vi, 19): Ubi est pater tuus? dixit: Neque me nostis, neque patrem meum: Si me sciretis, scire possetis et patrem meum. Spiritus autem sanctus Spiritus manifeste; ista autem omnia et pater, et ex patre: poo ergo. Non enim spiritus ut alii: illi enim a Deo, non ex Deo: oμooúσtov igitur ista tria. Quod filius verus (Joan. xvi, 27, 28): Ego enim ex Deo exivi, ut ex gremio patris, et advenio in mundum. Quod antequam in carne esset, erat Christus ( Joan. vii, 56, 58): Abraham, pater vester, lætabatur ut videret diem meum: et vidit et gavisus est. Et rursus : Ante Abraham ego sum. Quod non homo (Joan. 1x, 5): Cum sum in mundo, lumen sum mundi. Quis autem dedit cæco vi

C

VI. Post ista, omnis responsio ad Judæos, et filium Christum, et patrem Deum declarat (Ibid. 19-21): Quæ facit pater, et ego facio: non facit filius a semetipso, nisi viderit patrem facientem: pater enim amat filium suscitat pater a mortuis, suscitat et filius. (Ibid. 26): Habet pater vitam in semetipso, habet et filius. Et omnis deinde. Quod 2670s filius, et filius Christus (Ibid. 38): Et lógov ejus non habebitis in vobis manentem, quoniam quem misit ille, ipsi vos non creditis. Quod filius (Joan. v1, 52 ): Pater meus dat vobis panem de cælo verum. Quod Christus non ab homine homo (Ibid. 33): Panis enim ex Deo est, qui descendit de cœlo. Quod vita: Et vitam dans mundo. Et postea dicit (Ibid. 35): Ego sum panis vitæ. Quod ex Deo (Ibid. 46): Non vidit patrem aliquis, nisi qui est a patre. Quod pater et filius alius in alio (Ibid. 58): Sicuti misit me vivens pater. Si vita filius, vivens pater, filius in patre: sicuti enim quale prius est, deinde qualitas; sic vivens primus Deus, sic vita. Qui enim genuit vitam, vivens est: vivit vita a vivente patre. Non enim ante vita, et sic Deus vivens, sed Deus vivens prior. Sic vita, et sic vivens vita. Et idcirco deinde dicit (Ibid.): Et ego vivo propter patrem. Ergo et pater in ipso. Quod et panis est, et vita (Ibid.): Et qui accipit me, ille vivet propter me (Ibid. 59). Hic est panis de cœlo descendens: Non sicuti patres vestri manducaverunt, et mortui sunt, manducans istum panem vivet in omne sæculum.

D

VII. Numquid homo ista dicit de semetipso, qui sit solum homo? si enim homo ista dicit, blasphemat, et (Joan. ix, 51) peccantes Deus non audit. Sedenim dici Christus quod audiat illum Deus: Non ergo peccator, neque homo. Et dictum est (Psal. cvn, 3) : Vana spes in hominem. Et dicitur (Psal. xix, 8): Nos vero in Deum nostrum speramus. Christus ergo Deus, non ab alia substantia (Joan. v1, 58): Vivens pater, et ego vivo propter patrem. Et (Joan. v1, 35, 48):

[ocr errors]

sum? homo? impossibile et ego, quod filius Dei A cimus, secundum patrem Deum dicta sunt: Non (Joan., ix, 35-37): Tu credis in filium Dei? Respondit enim mendax Deus, nec impius, filium se dicens, et ille: Quis est, Domine, ut credam in eum? Dixit ipsi Je- patrem Deum qui omnino non esset: sed propter corpus sus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum, ipse est. passionem induxit, ut implerentur omnia in mysterio. Quod ex eadem substantia et potentia (Joan. x, 30): Quod et antequam in corpore, fuit Christus (Joan. Ego et pater unum sumus. Et rursus (Joan. XIV, xn, 28): Et glorificavi, et rursum glorifico: in mys10, 11): Pater in me, et ego in ipso. terio enim in carne humiliavit semetipsum. Ergo ante istud et post istud glorificatus est Jesus. Quod propter mysterium et timens inducitur, et postula s aliqua (Ibid. 30): Non propter me venit hæc vox, sed propter vos. Eadem similiter ista facio, non propter me, sed propter vos.

IX. Unde dictum in Paulo (Philipp. 11, 6): Qui in forma Dei existens, non rapinam arbitratus est, esse se æqualem Deo. Ista igitur significaut et unam esse substantiam, et unam potentiam. Quomodo enim, Ego et pater unum sumus? et quomodo, Pater in me, et ego in patre, si non a patre substantiam habuisset et potentiam, genitus de toto totus? et quomodo, Non rapinam arbitratus est, æqualem esse patri? Non enim dixit: Non arbitratus est æqualem esse, sed, B dicis tu, quod filium hominis oportet altificari? Quis

XI. Quod filius hominis ipse Christus, lumen in mundo filius Dei est (Ibid. 34, 35): Nos audivimus a lege, quoniam Christus manet in æternum: et quomodo

:

Non arbitratus esse rapinam. Vult ergo inferior esse,
non volens rapinam arbitrari æqualem esse. In istis
enim arbitrari est, aut non arbitrari rapinam esse
æqualem, quæ sunt æqualia. Sed putavimus æqualem,
secundum potentiam dictum esse. Primum non est
illud Arii dogma, quod major est pater dignitate,
potentia, claritate, divinitate, actione: æqualia enim.
dixit et si secundum istud æqualia, impossibile se-
cundum istud æqualia esse, si non et substantia ea-
dem, Dei enim eadem ipsa est et potentia, et sub-
stantia, et divinitas, et actio: Omnia enim unum,
et unum simplex. Huc accedit, si ab alia substantia
erat filius, et si maxime ex nihilo; quæ illa substan-
tia recipere valens istas divinitates et potentias?
æqualitas æquali connectitur, et simile simili. Æqua- C
lis igitur filius et pater, et propterea et filius in pa-
tre, et pater in filio, et ambo unum.

X. Sed ista nunc. At vero illa Joannis videamus.
Ipse Salvator dicit (Joan. x1, 25); Ego sum resur-
rectio, quoniam ipse vita: Quis autem iste? Martha
dicit (Ibid. 27): Quoniam tu es Christus filius Dei, qui
in mundum venisti. Quod non sic filius, quemadmo-
dum nos: Nos enim adoptione filii, ille natura. Etiam
quadam adoptione filius et Christus, sed secundum
carnem (Ps. 11, 7): Ego hodie genui te. Si enim istud,
solum hominem filium habet: sed (Joan. vii, 58)
Ante Abraham ego sum, dicens quod natura filius erat
primum, declaravit. Non igitur Photinianum dogma
verum. Deinde nos non gentes solum, sed et qui
dispersi sunt filii. Dei igitur filius Christus; filii et
nos: sed nos per adoptionem, nos per Jesum Chris-
tum, nos ut filii dispersi : num et Christus sic filius?
Natura igitur Jesus filius, nos adoptione filii. Quod
natura filius, et ipse dicit sæpe (Joan. x1, 41): Pater
gratias tibi ago quod me audisti. Et (Joan. x11, 27):
Pater, salva me ex ista hora. Et rursus (Joan. XVI,
28): Ego ex ore patris processi. Ista non, ut nos di-
VARIORUM

[ocr errors][merged small][merged small]

est filius hominis. Dixit ipsis Jesus: Adhuc paululum tempus lumen in vobis est. Et deinde (Ibid. 38): Quamdiu lumen habetis, credetis in lumen, ut filii luminis efficiamini. Quod poovaios Deo (Joan., XIV, 6, 7): Ego sum via, et veritas et vita. Nullus venit ad patrem, si non per me. Si cognovistis me, et patrem meum cognoscetis et amodo cognoscitis ipsum, et vidistis ipsum. Et rursum ad Philippum (Ibid. 9, 10) : Qui vidit me, vidit et patrem. Non credis quod ego in patre, el pater in me est? Et rursus ista et talia, in quibus manifestum est, quod et pater est juxta quo.l est, et filius est juxta quod est, et idcirco duo sunt. Sed quoniam et pater in filio, et filius in patre, poovaio. Non oportet igitur dicere duæ persona, una substantia; sed duo piter et filius, ex una substantia; dante patre a sua substantia filio substantiam in hoc in quo genuit filium et ex opooúcio ambo. Quod ipse facit, et faciet omnia, quoniam ego a patre (Ibid. 13): Et quod resurgitis in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur pater in me. Quod paracletus et Christus (Ibid. 15, 16): Si me dilexeritis, et mandata mea custodieritis: et ego rogabo patrem, et alium paracletum dabit vobis, ut vobiscum sit in æternum. Quis autem est alius paracletus (Ibid. 17): Spiritus veritatis, quem mundus videre non potest: quod eum non videt. Alium autem paracletum, id est, Christum viderunt; quod in carne, non crediderunt in ipsum. Quod potentia Christi sit paracletus (Ibid.) : Vos autem cognoscitis ipsum, quoniam apud Dvos manet. Ergo dedit ipsum ipsis Christus, dixit enim Manet in vobis, et in vobis est.

XII. Ex his quid apparet? Si Deus spiritus, et Jesus spiritus, et sanctus Spiritus, spiritus, ex una substantia tria; poovaia ergo tria. Quod a Christo Spiritus sanctus, sicut Christus a Deo, et idcirco unum tria (Ibid. 18): Non vos relinquam orphanos, veniam ad vos. Et rursus dicit (Joan. xiv, 20): Illa die

NOTE.

detur. Quod ipse facit: respicit enim ad illud (Joan. XIV, 12): Opera quæ ego facio, et ipse faciel.... quia ego ad Patrem vado. Sic statim: Et quod RESURGITIS in nomine meo, legendum plane PETIERITIS: hic enim locum recitat, Joan. xiv, 15.

« PoprzedniaDalej »