Obrazy na stronie
PDF

logneli, legat Grzegorza XIII i to o nim dal zdanie. „ Trzy rzeczy widziałem w Polsce podziwienia godne: Stefana króla najmędrszego, Zamojskiego kanclerza najrozłropniejszego i Sokołowskiego kaznodzieję prawie boskiego.11- Towarzyszył on też królowi nieodstępnie od r. 1576, będąc rządcą jego sumienia i prostując zdanie apostolskiemi naukami; czem zjednał zaufanie jego i szacunek mężów wszystkich godnych u boku jego. Przez lat sześć" pilnował dworu, bo dalej nie dozwalało zdrowie. Miała w tedy Polska nie mało ludzi światłych i uczonych, którzy byli sławnymi w domu i u obcych, Sokołowski był jednym z zaszczytów dla kraju naszego. Pomimo słabości zdrowia, nieustającem bólem głowy trapiony, pracował i pisał zawsze księgi mądre: co większa, nieustając nawet w pośród morowego powietrza, od którego nie ujeżdżał, co było z podziwieniem wszystkich którzy go znali. Prace swoje częściowo dawał do druku. Roku 1583 o Różnicy Kościoła prawdziwego od błędnego. Przypis do króla Stefana, w którym kładzie zamiar swej pracy, wynosi chwałę zawartego pokoju z Moskwą, i wskazuje na szkodliwszych ludzi dla kraju od nieprzyjaciół z boku, którzy nastawali na wiarę i cnotę przodków swoich. Oddając to pismo Stefanowi, rzecze mu król po łacinie: „Ojcze kaznodziejo! obydwa wałczymy, ty przeciwko nieprzyjaciołom wiary, a ja przeciwko nieprzyjaciołom państwa." Prawda, miłościwy królu odpowie Sokołowski: tylkoś ty twoich zwalczył orężem, a ja tak piórem nie władam, abym zwalczył moich. Zatopiony w naukach, poczytał sobie za chlubę, innym do nich pomagać i wspierać. Nakoniec stargany pracą od młodości swojej nieustanną, r. 159S3 lat mając blisko 56 chwalebnego biegu życia, z powszechnym żalem wszystkich dokonał. Wyszły kazania jego łacińskie i wszystkie dzieła, zebrane w jedną księgę z napisem: Stanislai Socolovii can. cracov. apud Stephanum I Pol. Reg. Concionatoris opera Crac, 1591. panie! Sygoniusz z Lwowa kan. krakow. przełoży! na jgzyk polski kazanie O czci i chwale P. Chrystusa w N. Sakramencie, druk w Krakowie 1590. Józef Sprawiedliwy czyli kazanie o śmierci Pańskiej. (Justus JosephJ przetlomaczyl na język polski. Ksiądz Jan Bogusławski proboszcz w Michocinie czyli Tarnobrzegu, obecnie Dzików. Kraków 1594. Jan Januszowski przełożył na język polski.

1. Szafarz, albo o pohamowaniu niepotrzebnych utrat (Quaestor sive de parsimoniaj Kraków 158(5.

2. Poseł wielki o wcieleniu Syna Bożego (Nuntius salutis) w Krakowie 1590.

i) Skarzymki Szczęsny kanonik warszawski miał:

Kazanie na obseqmach żałobnych królewny J. M. pol* ekiej, Katarzyny Jagiellowny, z łaski Bożej królowej ezweckiej, gotskiej, wandalskiej ...w Krakow. iv druk. Łazarza 1584 tu 4ce.

Wymowne, piękną polszczyzną i historyczneini o Zygmuncie I i Katarzynie najmłodszej jego córce wiadomościami, zalecające się.

k) Piotr Skarga Pawęski. Ur. 1536 w miast. Grójcu mazowieckim, gdzie i początkowe nauki powziął; 1552 uczył się w akad. krak. i po dwu latach został bakalarzem. 1555 objął zarząd uczelni warszawskiej a od 1557 prowadzenie w Wiedniu na naukach bawiącego Jana Tęczyńskiego, syna Jędrzeja kaszt, krakowskiego, który Skardze potem, gdy ten 1563 do- stanu duchownego wszedł i kaznodziejstwo zaraz objął przy katedrze lwowskiej, dał probostwo w Rohatynie, które jednak w krotce złożył zatrzymując kanonią do 1568, w którym udał się do Rzymu i tam 1569 wszedł do Jezuitów, w tera zgromadzeniu pełnił różne obowiązki wyższe: prorektora, rektora kolegiów w Wilnie, Płocku Rydze i zastępcy prowineyała; 1584 mianowano go superiorem u św. Barbary w Krakowie a w styczniu 1588 Zygmunt III powołał go na kaznodzieję, i był nim aż du śmierci; f 27 wrześ. 1612). Z gorącego zapaśuictwa swojego z różnowiercauii i szczęśliwego nawracania ich do kościoła powszechnego nie mniej sławny jak i z kaznodziejstwa.

Pierwszeństwa mu dotąd nikt nie odebrał w tym zawodzie; również ze względu na piękność języka pierwsze zajmuje miejsce w polskieni piśmiennictwie*) Wznio ly głęboki, jasny i nieograniczoną moc rozczulenia slucii.iczów posiadający. Kazania na niedziele i święta całego roku. Krak. 1595—97, 1602—9—10—ld, Warszawa. 1737, Wil. 1793 w 3 toniach i w Lipsku 174-3 Kazania o siedmiu sakramentach, do których przydane przygodne, Krak. 1600. Jedne i drugie jeszcze kilkakroć osobno i w połączeniu były wydawane, tak/.a z innemi jego dziełami. Kazania sejmowe wyszły pierwszy raz w Krak. 1600: i w tym samym pogrzebowe, między któremi na pogrzebie Anny Jagiellonki i Anny Austryaczki celują. Także są pojedynczo wydane kazania, jak Dziękowanie kościelne za zwycięstwo rnultańskie... 1600 Wsiadanie na wojnę (szwecką 1601) Krak. 1602. Także są wcielone do przygodnych. Przydano mu chlubne imię Piotra Zlotoustego. 1) Leopolita Gabryel zawołany teolog i kaznodzieja, od różuowierców nawet szacowany. Był kapłanem zakonu Dominikanów i we Lwowie na przedmieściu jaworowskie zwauem przy kościele św. Mikołaja przemieszkal. Następujące dzieła, w których są zbiory kazań, wydal we Lwowie w drukarni Szeligi r. 1618. Tytuły ich są:

1. Zwierciadło pokutujących z przykładów S. M. Magdaleny uczynionych.

W dziele tein jest kazań 10, których treść autor wyraził krótko, przypisując swą pracę Katarzynie z Niewiaro wa Łysakowskiej.

2. Historya o Jonaszu dla rozmyślania najdroższej męki Pana Jezusowej.

•""^i* ftfMpw naty^At «Ua ««u»W Ut*9^f \^Jła Koiuah»w,

W tem dziele jest sześć kazań, w których dzieje Jonasza zastosował do Zmartwychwstania Pańskiego.

3. Wąz miedziany albo rozmyślanie najdroższej ki Syna Bożego, z wizerunku węża miedzianego.

Dziełko liczy kazań cztery, gdzie wystawia pod obrazem węża miedzianego historyą męki Pańskiej.

4. Księgi ćwiczenia chrześciańskiego etc. ma tyleż kazań, ważniejsze zdarzenia tejże męki w czasie wielkotygodniowym zaszłe, opowiada po szczególe.

5. Przysmaki duchotene. Gorczyca i kwas. Wydane na przedmieściu jaworows. u św. Mikołaja 1619. Tu jest ośm kazań, przypowieść owę Ewangelii św. o gorczycy i kwasie, stosuje do różnych dolegliwości, które w publicznem i prywatnem życiu wydarzają się, tak całym narodom, jako też pojedyuczom ludziom.

6. Orutoriumpałaczu duchownego. Wydał tamże 1619. (Dzieło to pod temi tytułami: Kazania na modlitwę pańską. Wykład pacierza). W tein dziele wytłomaczył w pojedynczych kazaniach modlitwę Pańską, zdania jej i celniejsze wyrazy szczegółowo przechodząc.

Kazania księdza Leopolity powiedziane są jędrną i krasomówczych ozdób pełną mową. Obrazy w nich są z natury zdjęte i oddane wiernie, ale dla tego że kaznodzieja częstokroć zbyt skrupulatnie trzymał się przyrody rzecz malując, sprawują czasem niesmak; zwłaszcza gdy nie wszystko co jest naturalne podobać się może, i gdy częstokroć sztuka przeważa naturę, tak dalece, iż jeżeli wystawienie rzeczy naturalnej ma się podobać, sztuką przyozdobić przyrodę należy, albo ją ukryć potrzeba przed oczyma i myślą widza. Bynajmniej się nie troszcząc kaznodzieja o piękne wystawienie rzeczy, dodał jej przecież wiele wdzięku przez żywość i przez powtarzanie częste spójników które mile wpadają w ucho. ł) Fabian Birkowski (ur. 1566, Lwowianin; uczył się i nauczał w akad. krak. wymowy i filozofii w młodości, 1592 został Dominikanem i przez 14 lat kazał w kościels

. . - .... .. - .yf r-■

krakowskim dominikańskim, sprawując i rektorstwo; po powrocie z Wioch był kaznodzieją u Dominikanów w Warszawie, potem kaznodzieją obozowym, nakoniec nadwornym królewicza Władysława, z którym był w Moskwie i we Włoszech; 1634przeorem krak. klasztoru; f 9 grudnia 1636). Po Skardze w następstwie czasu aż do drugiej polowy XVIII wieku nie było lepszego od niego kaznodziei; jednak wzorowym nazwać go nie można, choć piękna w nim polszczyzna z uczonością, za często przywodzi łacinę i dowcipkuje. Ztąd ckliwy. Odznacza się nadto zamiłowaniem porównań, podobieństw i przystosowań; słowem goni za kwiatami. Żywot obozowy także wpływ nań wywarł. Kazania ■pogrzebowe, których 7 wyszło w Krakowie 1612—1633, a dwa w Warszawie 1625—1632, między temi na cześć Jana Zamojskiego, Skargi Chodkiewicza, Krz. Zbaraskiego, i t. d. Kazań z okoliczności zaś 10 w Krak. 1624 do 1635, a jedno w Warsz, 1623. Kazania na niedziele i święta doroczne. N<yicazdą niedzielą j>o dwojgu kazań i na świętaTprzedniej8ze Krak. 1620. Tom II ma napis: Kaz. na święta doroczne. Na święta przedniejsze po dwojgu kazań. Wydania drugiego tom I wyszedł 1623 a tom II (właściwie trzeci, bo II przy Iszym jest niewymieniony), w którym środy i piątki przez post wielki i wiele świętych... wspomniano, r. 1628.

KAZNODZIEJE AKATOLICCY.

Postylle*) najprzód lutrzy wydawać zaczęli. Pierwsze polskie postylle wydali około 1550 r. Kmitowie starszy i młodszy, o których Jan Seklucyan w przedmowie do swej postylli wspomina.

Postylla Jana Seklucyana na końcu drukowano a do

*) Wyraz postilla wprowadzony przez Lutra w używanie, pochodzi od wyrazów post Ula scilicet textus verba, to jest po przytoczeniu słów textu, bo tu kazanie jest wysnute z textu biblii, który był pierwej czytany.

« PoprzedniaDalej »