Obrazy na stronie
PDF

chiora Dominikana i wspomina kaznodziejów wykształconych w akademii krakow: „Akwilinus mówi Sokołowski był poważny i pełen prostoty, B cne dykt słodki i ozdobny, Obr emski czysty i skromny, Leopolita dowctpny i ostry, dobrze i otwarcie nauczał Piłsnensis, który teraz szkole naszej przewodniczy1*. Słynni byli kaznodzieje Walenty Wróbel, Benedykt Herbest i bardzo wielu innych których prace ogłoszone nie zostały, i z tej przyczyny różnowiercy katolików w tej mierze wyprzedzili. Znakomitsi kaznodzieje katoliccy są:

a) Samuel Maciejowski (ur. r. 1498; po powrocie z akademii padewskiej wszedł w obowiązek sekretarza królewskiego: z dziekana krak. postąpił na biskupstwo chełni. i podkanclerstwo koron, a z biskups. płoc. na krak. i został kancl. koronnym wielkim; f 1550). Na pogrzebie Zyg. I. miał polską mowę, lecz ta nas nie doszła, wszakże na żądanie przyjaciół wydał ją po łacinie: Sermo in funere Dni Sigism. 1. etc. W zbiorze Pamięt. J. U. N. t. I. znajduje się jego mowa na otwarcie sejmu r. 1538.

b) Jakob Wujek z Wągrowca (ur. 1540 w Poznańskiem z różnowierców. Z akad. krak. udał się na filozofią do Wiednia; 1565 zostawszy w Rzymie Jezuitą, ćwiczył się w łacińskim, greckim i hebrajskim, i uczył tu matematyki, w kraju filozofii, teologii i grecczyzny. Przez króla Szczepana posyłany z Wilna do Siedmiogrodu na rządcę Jezuitów w Koloswarze; rządził także całem zgromadzeniem w Polsce i Litwie. Walczył o wiarę i Socynem, Stankarem i Jak. Niemojewskim; f 1597 w Krakowie). Ten tłumacz biblii katolickiej, zwany polskim Hieronimem, napisał: Postylę katoliczną, Krak. 1573 i 84 i Postylę katoliczną mniejszą, Poznań 1582.

c) Marcin Białobrzeski (ur. z Jana i Anny Janikowskiej, kształcił się w akad. krak. w prawie i teologii, poczem został Cystersem, z opata mogilskiego sufra. krak.j naostatek za Szczepana, od którego kilka razy do Sie

dmiogrodu i Wiednia posłował, obrany biskup, kamienieckim f 1586). Miał mowę na pogrzebie Zyg. Augusta. W homiliach swoich, które synod kujawski pochwalił i do użytku wszystkim plebanom polecił, pełen ewanielicznej słodyczy a polszczyzna czysta i dobitna. Postillu orthodooca, to jest wykład śś. twanielij niedzielnych i świąt uroczystych, Krak. 1581. d) Hieronim Poicodowski urodził się w Powodowie pod Gnieznem r. 1543. Odbywszy nauki korzystnie w kraju i oddawszy się stanowi duchownemu wyjechał na dalsze doskonalenie się w nich do Włoch. Po kilku latach bawienia na ziemi klassycznej wróciwszy do ojczyzny i obfitym, pod sławnyni mistrzami zebranym plonem wiadomości, wylał się zaraz z tą rzadką gorliwością, jaka później cale czynne i pracowite życie jego piętnowała, na pełnienie obowiązków swojego powołania. Piękne przymioty rozumu i serca a nadewszystko owa chęć chwalebna młodzieńca stania się ojczyźnie i kościołowi użytecznym, nie uszły uwagi Stan. Karnkowskiego wówczas biskupa kujaw, męża uczonego, opiekuna nauk i dobroczyńcy uczonych. Przywołał Powodowskiego do swego dworu i uczynił dobrodziejstw uczestnikiem. Owocem przyjaźni Karnkowskiego dla Hieronima był archidiakonat kaliski. W r. 1568 był kanon, poznań, po dobrowolnem ustąpieniu Stanisława Słomowskiego kan. i sufrag. krakow. w krotce został gnieźnień. i krakow. kanonikiem a prócz tego sekretarzem królewskim. W r. 1577 był w poselstwie od synodu prowincyonalnego do króla Stefana pod Gdańsk wyprawiony. Około roku 1585 został Powodowski archipresbyterem kościoła P" Maryi w Krakowie. Do wielu urzędowań publicznych był używany. Wiele łożył na kształcenie młodzieży w naukach; piórem i słowem przeciw nowowiercom walczył i dla tego był przezwany Miotem kacerzy. Umarł w Krakowie syt wieku i sławy d. 23 czerwca 1613. Był Powodowski niezaprzeczenie jednym z największych

ludzi naszych w swoim wieku. Współcześni dają mu świadectwa głębokiej nauki i cnotliwego życia. Wiele dziel jego wyszło z druku tu należą:

Kazania niektóre o szczerym słowie Jiozym, a prawdziwym wyrozumieniu jego etc. w Poznaniu 1578 4ce.

Kazania na pogrzebie Stephana Wielkiego króla polskiego etc. w Krakowie w 4ce str. 41. Mówca skreślił wymownie i cnoty króla i stan ojczyzny, której rozsądne dał przestrogi i tejże przyszłe wystawił nadzieje i obawy.

e) Wereszczyński Józef opat Benedyktynów Sieciechowskich potem biskup kijowski wydał kazania albo ćwiczenia chrześcijańskie na niedziele w Krakowie 1587 w 4ce. Hołowiriski arcb. mohilew. wydał takowe w 1854 w 8ce skreśliwszy obszernie jego życie i pisma. Pisma treści politycznej wydała biblioteka polska wychodząca p. Turowskiego w Krakowie 1858 w 8ce.

f) Grodzicki Stanisław urodził się w Poznaniu 1541 roku. Udał się na uniwersytet krakowski i wnet w poczet nauczycieli sławnej tej szkoły policzony został. Gdy Adam Konarski bisk. pozn. Jezuitów do Poznania sprowadził i Herbest Benedykt sukienkę Lojoli oblekł, sława tego zakonu i przykład Herbesta, takie na nim uczyniły wrażenie, że odtąd postanowił zrzec się wszelkich widoków światowych i służyć Bogu w zakonie jezuickim. W tym celu udał się do Rzymu i w kwietniu 1571 r. w 29 roku swego życia wstąpił do nowicyatu tego zakonu. Za powrotem do Polski przeznaczony do Wilna, zastawszy całą niemal Litwę nowościami zarażoną, wytępianiu ich żarliwie się poświęcił, przeto też apostołem Litwy był nazwany. Słynął jako kaznodzieja w mowach, jako teolog w pismach. Umarł w Poznaniu 1615 roku. Pisma jego są:

1. O poprawie kalendarza. Kazań dwoje. W Wilnie roku 1587 w 4ce. ■ .

[graphic]

2. O jednej osobie w uzyioaniu sakramentu ciała Pańskiego. Kazań VI w Wilnie r. p. 1589 w 4ce.

3. Kazanie lsze o czyszczu przy pogrzebie p. Katarzyny z Tęczyna Radziwiłłówny wojewodziny wileńskiej miane w Wilnie 1592 w 4ce.

4. O czyszczu kazanie wtóre przy pogrzebie J. O. paOlbrichta Radziwiłła w Wilnie r. p. 15 93 w 4ce.

5. O straszliwym sądzie Pańskim na lszą niedzielę adwentu kazanie w Wilnie 1603. W języku łacińskim napisał kazań tomów 8 z których lszy tom wyszedł w Krakowie a reszta za granicą.

Wymowa Grodzickiego nie porywa wprawdzie umysłów tak, jak wymowa Skargi, ale styl jest czysty, jędrny i pełny, a często w rozwlekłość przechodzący. Kazania też jego bardziej są uczone, niż do serca przemawiające. Cóżkolwiek bądź, dla chcących atoli poznać i zgłębić nieprzebrane skarby języka naszego z tej epoki, są one ważnym materyałem. g) Karnkowski Stanisław wychowany na dworze stryja swego Jana Karnkowskiego biskupa kujawskiego. Po ukończonych naukach w Perugia we Włoszech i otrzymaniu stopnia mistrza prawa, za powrotem do kraju został kustoszem gniezn. i scholastykiem łęczyckim, następnie sekretarzem króla Zygmunta Augusta i referendarzem koronnym. W r. 1567 otrzymał biskupstwo kujawskie. Rozruchy w Gdańsku z polecenia Zygmunta uspokoił i pewne prawa zwane konstytucyami Karnkowskiego Gdańszczanom nadał. Henrykowi Walezyuszowi do wstąpienia na tron polski wiele dopomógł i tegoż w imieniu stanów witał. Stefana Batorego i żonę jego Annę uroczyście koronował. Od tegoż króla w r. 1582 na arcyb. gniezn. wyniesiony, synod prowincyonalny zwołał i na nim wiele użytecznych ustaw obmyślił. Zygmunta III i jego żonę koronował. W czasie dwóch bezkrólewiów, najwyższą władzę troskliwie sprawował. W Kaliszu kollegium i szkoły Jezuitów założył i opatrzył nieszczęsnem zwołaniem zjazdu nieprawnego w r. 1590, celem uchylenia ustaw sejmowych, nienagrodzone krajowi zrządził szkody i przedstawił buntownicze zgorszenie. Szkoda że wiele pięknych przymiotów dumą, porywczością i uporem skaził. Pomimo jednak tych przywar, był miłośnikiem nauk, opiekunem uczonych ; zakończył życie z żalem całego narodu w Łowiczu 8 czerwca r. 1603 przeżywszy lat 83. Tu należą:

1. Kazanie o dwojakim kościele chrześciańskim etc. w Krakowie 1596.

2. Messiasz albo kazania o upadku i naprawie rodzaju ludzkiego, przez przyjście na świat Jezusa Chrystusa do tego dołączył kaz. o kościele w Poznaniu 1597. Wydanie 2gie w Poznaniu u Kamieńskiego 1847 w.wielkiej 8ce.

3. Eucharistia, albo o przenajświętszym sakramencie i ofierze dala i krwi Pana Zbawiciela Boga naszego, pod osobą chleba i ivina, kazań 40 w Krakowie 1602. W pismach tych styl Karnkowskiego jest naturalny i jasny.

h) Sokołowski Stanisław urodził się w r. 1536; staraniem Jakóba Bielińskiego suffragana płockiego wziął początkowe nauki. W r. 1561 wziął pierwszy wieniec w naukach wyzwolonych, a o rok później doktora. Język grecki i łaciński posiadał w wysokim stopniu, a mianowicie tym drugim pisał wybornie i mówił z wielką łatwością. Wyjechał potem za granicę do akademii włoskich i niemieckich, iżby się ugruntował w naukach duchownych i świeckich. Za powrotem do kraju został professorem w akad. krak. jużto iżby z plonu który przywiózł był pożytek, jużto iżby ucząc drugich kształcił samego siebie. W krotce został kanonikiem katedral. krakow. Stefan Batory po objęciu tronu powołał go na swojego spowiednika i kaznodzieję. Kaznodzieja był zawołany, i to w dwóch językach: bo przed królem, kazał po łacinie, a dla dworu po polsku. Mawiał też Bo

« PoprzedniaDalej »