Obrazy na stronie
PDF

cenie na podobieństwo składni łacińskiej winni jesteśmy. Porównajmy mowę polską Marcina Bielskiego z mową Wujka, a różnica dająca się postrzegać, wskaże ją udoskonaloną w pismach drugiego. Tymże śladem szedl Skarga, ale Wujkowi chwala należy, iż go wyprzedził.

Wyznanie Augsburgskie czyli Luteranskie.

Jan Seklucyan c. Sieklucki urodzony w Bydgoszczy, nauki odbywał w Lipsku i tu otrzymał stopień bakałarza w teologii, został kaznodzieją niemieckim przy kollegiacie i parafialnym kościele św. Maryi Magdaleny w Poznaniu. Z powodu rozszerzania na ambonie zdań Marcina Lutra, usunięty został od kaznodziejstwa rozkazem Zygmunta I do magistratu poznańskiego r. 1525. Otrzymuje urząd pisarza królewskiego przy cle poznańskiem, który atoli porzuca i na wezwanie księcia Alberta przenosi się r. 1540 do Królewca i zostaje kaznodzieją przy tumie i farze na Staréin Mieście w Królewcu. Mając lat okolo 80 umarł r. 1578.

Testamentu nowego część pierwsza. Czterei Evangelistowie święci, Mateusz, Marek, Łukasz i Jan. Z greckiego ięzyka na polski przełozeni i wykladem krotkim obiasnieni etc. w Królewcu Pruskim 1551. mense octobr. in 4to. Przypis. Zygmunt. Augustowi.

Testamentu nowego część wtóra a ostateczna. Dzieje i pisma Apostolskie z greckiego jezyka na polski prze. lożone w Królewcu Pruskiem miesiaca września. Dru. kowano w Królewcu Pruskiem przez Alexandra Im. presora, nakładem i praca Jana Seklucyana R. p.

1552. w 4ce. Przypisane Zygmuntowi Augustowi.

Gdy wyznawcy Luteranizmu byli po większej części Niemcy i mogli czytać w oryginale biblią przełożoną przez Lutra, Luteranie polscy nie mieli w tej epoce całkowitego przekladu biblii na język polski. Przekład Paliura jest wydany w roku 1632.

Wyznanie Kalwina albo helweckie, czyli ewangelicko re

formowane i Braci czeskich. Gdy Biblia Leopolity (pierwszego wydania) nie mogla zaspokoić umysłów ciągłą miotanych wątpliwością, wśród wrzawy i klótni rozszczepiających się na różne sekty dyssydentów w Polsce, poczęto najprzód zarzucać, że jest tłumaczona z Walgaty, to jest tłumaczenia łacińskiego św. Hieronima. Niektórzy więc z dyssydentów na jego powadze i świadectwie poprzestać nie chcieli; namówili Mikołaja Radziwiłła Czarnego, który tym sposobem wzbogacił literaturg polską. Czyniąc zadosyć domaganiom się swoich współwy. znawców pragnących mieć całkowity przekład Pisma świę. tego, Mikołaj Radziwill i Mikołaj Oleśnicki zebrali do Pinczowa co najuczeńszych swojego wyznania teologów, tak krajowców jako i cudzoziemców biegłych w językach hebrejskim, greckim, łacińskim i polskim, z poruczeniem im przełożenia Pisma św. o ile można z hebrejskich i greckich pierwotworów, o ile można znosząc z sobą rozmaite biblijne przekłady. Ci tłumacze mieli ukazać w języku polskim tekst czystéj biblii, stworzyć dzieło wiekowe. Gdyby pracą ludzką, gdyby kosztem złota można było udoskonalić dzieło Ducha Świętego, zaiste tłumacze w Pinczowie toby dokonali, bo praca ich dawala wielką rękojmię powodzenia, tak doborem głów uczonych i światlych, jak bogactwem materyałów i zasobnym funduszem. Oto imiona tłumaczów:

Jan Łaski, synowiec arcyb. były proboszcz gnieźnieński superintendent kościołów.

Symon Zaciusz, kaznod. brzeski superintendent wileński i senior krakowski.

Grzegorz Orsacius, rektor szkoły w Pinczowie. . Franciszek Stankar, nauczyciel języka hebr. w akad. krak. później przełożony szkoły pińczowskiej.

Piotr Statoryusz, profes. a potém rektor w Pinczowie.

Jędrzej Trzeciecki, nie teolog, ale znakomity gruntowną znajomością języków starożytnych.

Jakob Lubelczyk, kaznodzieja w Małopolsce.

Franciszek Lismanin Franciszkan, naprzód spowiednik Bony, potem sekretarz król. rzuca habit i pojął żonę.

Bernard Ochinus Włoch, jenerał zakonu Kapucyńskiego, był w Szwajcaryi później w Pińczowie.

Marcin Krowicki, proboszcz w mieście Wiśni pod Lwo. wem, porzucił kościól katolicki r. 1530, Aryanin w Piaskach pod Lublinem.

Jerzy Blaudrata, Jan Paweł Alciatus, Thenandus, Vitrelinus, Brelius, apostaci włoscy.

Grzegorz Pauli 2 Breścia, Hutemovides, Jerzy Schomannus.

Żyd jakiś portugalski pilnował dobrego zrozumienia hebrejszczyzny.

Zdaje się, iż z pomiędzy tych mężów Polacy z pióra swego znani, a w szczególności Trzecieski, Lubelczyk, Krowicki i inni nad dokładnością i czystością polszczyzny czuwali. Mikołaj Oleśnicki pozwolił mężom tym w Pińczowie mieście swojém dziedziczném mieszkać i pracą się tą zatrudniać. (Pińczów mała mieścina niedaleko od Krakowa, którą odtąd Atenami polskiemi nazywać poczęto). W przeciągu lat sześciu zrobili pierwsze swoje tłumaczenie biblii. Któregoby roku tę pracę rozpoczęli i jak ją między sobą rozdzielili, dobrze nie wiadomo. Książe Radziwiłł łożył na ich utrzymanie i druk, sprowadził do Brześcia litewskiego osobną na ten cel drukarnią do której przybył z Krakowa umyślnie wezwany, uczony typograf Bernard Wojewodka, a cały nakład kosztował go więcej trzech tysięcy czerwonych złotych. Wyszła nakoniec ta biblia i nosi zwykle w literaturze naszej nazwisko biblii brzeskiej albo Radziwiłłowskiej *), pod tytułem:

Biblia Swieta Tho iest księgi starego i nowego zakonu wlasnie z zydowskiego, greckiego i lacinskiego

[ocr errors]

nowo nu polski język z pilnościa i wiernie wylozone: Ty nayprzednieysze i nayzacnieysze księgi dla crriczenia w zakoniech bozych, które zową po grecku i po lacinie biblia, drukowano w Brzesciu Litewskim z ro:kazania a nakladem oswieconego pana, pana Mikotaia Radziwilla książęcia na Olyce i na Nieswiezu, wojewody wileńskiego w Wielkim Xięstwie Litewskim naywyższego marszalka i kanclerza etc. Roku pariskiego 1563 miesiąca września dnia czwartego, in fil.

Praca tłumaczów pińczowskich z upragnieniem oczekiwana, wróżyła najpiękniejsze nadzieje. Ale wyznajmy: niefortunna jakaś gwiazda świeciła powiciu biblii brzeskirj. Przedsiewzięta na rozkaz gorliwego Kalwina Mikołaja Czarnego, redagowana przez światłych mężów, nie ustrzegla się przecie dodatków i wykładów zdradzających aryański sposób wierzenia wszystkich, a przynajmniej kilku redaktorów, to ją podało w podejrzenie u czystych Kalwinów. Aryanie znowu nie znajdowali w niej dosyć tego, co się stało u nich zasadniczym punktem wierzenia; Szymon Budny w lat kilka wystąpił z ostremi na nią zarzuty, katolicy naturalnie poglądali na tę biblią jako na owoc i nasiennik herezyi i takową nchylali. Od chwili wyjścia biblii brzeskiej, wyszedł wybitnie na jaw socynianizm w Polsce,

Biblia Socyniansku Nieświeżska c. Budnego,

Wzorem Mikołaja księcia Radziwiłła który wspieral Kalrinizm, poszedł sługa jego Maciej Kawieczyński starosta nieświeżski, wyznawca Aryanizmu, wspólnie ze swymi braćmi Hektorem i Albrychtem założył papiernię, wsparł officynę drukarską Daniela Łęczycanina i wezwał pastorów pieświeża skiego i kleckiego do przekladu biblii według wierzenia So. cyaninów; tłumaczenie bowiem brzeskie uważało się za niedosyć odpowiadające celowi. Pastorem nieświeżskin był Wawrzyniec Krzyżkowski, a kleckim Szymon Budny. Ten najwięcej przyłożył rękę do tłumaczenia, przeto biblia ta dru

kowana w Nieświeżu r. 1572 nosi nazwę Biblii Nieświezkiej albo Budnego. Oto jéj tytuł:

Biblia to jest księgi starego i nowego przymierza znowu z języka ebrajskiego, greckiego i łacińskiego na polski przełożone, drukowano w drukarni i nakladem pana Macieja Kawieczyńskiego starosty nieświeskiego. A skończono za pilnym staraniem (po śmierci jego) y nakładów dołożeniem braciey iego pana Hektora i pana Albrychta Kawieczyńskich, przez Daniela drukarza z Łeczyce. Roku od narodzenia Syna Bożego 1572 miesiąca czerwca 15 dnia w 4ce.

Budny był rodem z Rusi litewskiej, jak między innemi jego biegłość w języku ruskim dowodzi. Porzuciwszy cerkiew wschodnią, p«zejął się zdaniami Blandrata. Był ministrem księcia Radziwiłła w Klecku i Chołchelskim, bawił też w Łosku. Między Socynianami najzuchwalszy, w pismach swoich często na Lutra powstaje i najwięcej do czystego deizmu, dzisiejszych racyonalistów w Niemczech się zbliża. W pismach śmiały, nie chciał jednakże zostać wyznawcą i męczennikiem swego przekonania.

Tłumaczenie nowego testamentu w powyższej biblii znajdujące się, Budny za swoje nie uznając wydał roku 1574 nowe, w którem, jak powiada, nie masz przysad i omylek.

Nowy Testament znowu przełożony a na wielu mieyscach zu pewnemi dowodami od przysad przez Simona Budnego oczysciony, y krótkiemi przypiskami po kroiach obiaśniony. Przydane też sa nu koncu tegoz dostatecznieysze przypiski, ktore każdey. iakmiarz odmiany przyczyny ukazuia, w Łosku w zamku

P. Kiszki 1574. miesiąca kwietnia w 8ce.

Budny odrzucił wiele wyrazów których poprzedni używali, musiał otworzyć nowe które mu się dziwnie trafnie udały. Przez niego to są utworzone wyrazy: ofiarnik, ca-, łopalenie, nausznica, rozdział i kilka innych, które dzisiaj powszechnie są przyjęte. Budny przegląda ściśle i surowo swoich poprzedników. Ale nie był to czas aby miano prze

« PoprzedniaDalej »