Obrazy na stronie
PDF

S. Crnnimntyey I słownik nr zet

§. 187. Wielkopomna praca Kopczyńskiego i Lindego wydała właściwy owoc; przedewszystkiem zachęciła innych do dalszego badania. Nad Słownikiem Polskim usilnie pracował całe życie Alojzy Osiński: lecz tylko skazówkę dał, jakie to będzie dzieło, wydając z niego dwa słowa: Łza i nadzieja (w Wił. około 1836), cały rękopis zaś, Bóg raczy wiedzieć! czy kiedy pójdzie na wspólny pożytek. Obecnie wychodzi w Wilnie Słownik języka Polskiego obejmujący oprócz zbioru właściwie Polskich, znaczną liczbę wyrazów z obcych języków polskiemu przyswojonych; nomenklatury tak dawne, jako też nowo w użycie wprowadzone różnych nauk umiejętności, sztuk i rzemiosł: nazwania monet, miar i wag główniejszych krajów i prowincyi; mitologię plemion słowiańskich i innych ważniejszych, tudzież oddzielną tablicę słów polskich nieforemnych z ich odmianą; do podręcznego użytku wypracowany przez: Aleks. Zdanowicza, Mich. Bohusza Szyszkę, Jana Filipowicza, Waler. Tomazztwicza i Flor. Czepielińskiego z udziałem Bronisława Trętowskiego. 8vo Wilno 1855.

We względzie grammatyki polskiej bardzo wiele zrobiono dobrego. Mianowicie:

Józef Mroziński (ur. w Galicyi, dosłużył się w wojsku stopnia jenerała, f około 1838). Po przeczytaniu uwag nad książką przez siebie napisaną, rzucił się do zbadania języka chcąc go się tylko sam nauczyć, i owocem tego są: Pierwsze zasady grammatyki języka polskiego. Warszawa 1822, Lwów 1850, w których rozwinął nowe pojmowanie polskiej grammatyki. Na recenzyą zaś tej książki w Gazecie literackiej z 1822 umieszczoną wydał Odpowiedź, obszerna dzieło; i dopiął Zamiaru w zupełności, przekonał bowiem, że jego zasady są z ducha języka wydobyte, i istotnie z czasem weszły w pospolite użycie.

Jozef Muczkowski. W dziele: Orammatyha języka polskiego. Poz. 1825, które przerobił i pomnożył w wydaniu powt. Krak. 1836 (i 1849) pierwszy poszedł za Mrozińskim, w wielu miejscach rozwinął też własne pomysły; prócz tego wydał ją i w skróceniu.

Rozprawy i wnioski o ortografii przez Deputacyą. Warsz. 1830.

Maocymilian Jakubowicz (zobacz między filozofami) ułożył: Grammatyka języka polskiego w 3 częściach. Wilno 1825 —1834. Są tu nagromadzone bogate zasoby dla badaczów języka polskiego.

Tomasz Kurchanowicz, obecnie professor akad. rzymsko-katolickiej w Warszawie i gimnazyum realnego. Pracuje od pierwszych lat zawodu nauczycielskiego nad zbadaniem języka. Owocem jego pracy jest Gram. języka polskiego. Część I pierwszy raz drukowaną była w Wilnie 1832, przedrukowana 1834. Część II obejmująca składnią i pisownią wyszła w Warszawie 1843, trzeci raz znacznie przerobiona w Warsz. 1852. Inne jego prace do zgłębienia języka dążące, umieszczone w różnych pismach peryodycynych są następujące: Rozbiór dzieła F. Z. Części mowy odmieniające się przez przypadki. Rys kształcenia się języka polskiego i porównania tegoż języka z innemi słowiańskiemi. O słownikach języka polskiego. Rozbiór gram. języka polskiego przez Waci. Hankę dla Czechów. O nowym sposobie uczenia czytać po polsku bez abecadła. Krytyczny rozbiór gram. polskiej przez T. Sierocińskiego. Rozbiór uwag filozoficznych nad abecadłem polskiem przez Dra Ludwika Natansona.

Felitc Zochowski nauczyciel języka i literatury w instytucie szlach. w Warszawie, wydał: Części mowy odmieniające się przez przypadki. Warsz. 1838. Następnie ogłosił swą pracę pod napisem: Mównia języka polskiego. Warszawa 1852.

Felix Jezierski nauczyciel gimnazyum w Lublinie, napisał: Przygotowania do wiedzy mowy polskiej. War. 1843. Jestto filozoficzne zapatrywanie się na wewnętrzną stronę mowy ojczystej.

Teodozy Sierociński, uczył się w lyceum krzemienieckióm, następnie był nauczycielem w Szczebrzeszynie, gininazyum warsz. i instytucie wychowania panien w Nowej Alezandryi, f 13 grudnia 1857 r. Napisał Orammatykę polską w 2ch częściach z załączeniem nauki o postaciach retorycznych, wierszowaniu i stylu. Warsz. 1847. Pedagogika czyli nauka wychowania. Warsz. 1846. Pogląd historyczny i krytyczny na pisownią polską od 1808 az do najnowszych czasów.

J. N. Deszkiewicz znakomity badacz językowy, napisał: Cham. języka polskiego. Rzeszów 1846. Treść odczytów we wszech-uczelni Jagiellońskiej krakowskiej objaśniających układ gram. polskiej. Krak. 1850. Rozprawy o zyku polskim i jego grammatykach. Lwów 1843.

Dobromysław Łazowski napisał mniejszą i większą Gram. języka polskiego. Krak. 1848.

A. K. Kozłowski (Jurowianin) wydał: Gram. polska rozbiorowa, ułożona podług zasad zdrowej logiki i naturalnej przez porównanie z innemi językami krytycznie roztrząsanej, budowy języka polskiego ze szczegółowym wykładem praw ustalonej pisowni i odmian gramatycznych. 2 Części. Wilno 1850.

Antoni Czajkowski napisał: Gram. języka polskiego, która zawiera: 1) Naukę rozbioru; 2) Naukę słoworodu i pisowni; 3) Naukę składni. Warsz. 1853.

Stanisław Jachowicz wydał: Pomysły do poznania zasad języka polskiego. Warsz. 1858, i wiele innych.

§ 188. Nad Słownikami z obcych i na obce języki pracowali:

X. Florian Bobrowski wydał: Słownik łacińsko-polski, na wzór najlepszych europejskich słowników etc, z dodaniem wyrazów lekarskich przez Dra F. Rymkiewicza, 2 tomy. Wilno 1842.

Celestyn Mrongowiusz, kaznodzieja w Gdańsku, napisał: Dokładny słownik polsko-niemiecki krytycznie wypracowany. Królewiec 1835; jako też: Słownik niemiecko-polski, 2gie wyd. Królewiec 1837.

Kajetan Trojański ur. w Lublinie, tamże pobierał nauki; r. 1813—1819 kształci! się w uniw. krak. i wrocławskim; 1819—1828 prof. w gimnazyum pozn., od 1828 prof. starożytnej literatury w uniw. krak., f u wód w Karlsbadzie r. 1850. Wypracował uczenie słowniki: 1) Polsko-niemiecki w 2 tom. Poznań i Berlin 1835. 2) Niemiecko-polski, 2 tomy. Poznań i Berlin 1844—1847. 3) Słownik polsko-łaciński do szkól, użycia. Wrocł. 1819. Jego obszerny słownik polsko-łaciński spłonął w pożarze Krakowa.

Stanisław Muller ur. 17 lipca 1787, f 15 czerw. 1847. W młodości służył wojskowo, był kapitanem artyleryi i kawalerem różnych orderów. Odbył kampanią francuzką 1807 i turecką w latach następnych. Raniony na okopach Szumli opuścił szeregi wojenne, wrócił do Wilna i naukom się zupełnie oddał. Znane są ze swej ogólnej użyteczności jego słowniki: 1) Słownik polsko-rossyjski 3 tomy. Wilno 1829 do 1830, 2gie wyd. 1841 tamże. 2) Słownik rossyjskopolski, 2 tomy. Wilno 1832. Wiele prac umieszczał w Tygodniku wileńskim, Wizerunkach i Roztrząsaniach naukowych. W rękopiśmie zostawił olbrzymie dzieło pod tytułem: Pan-Lexikon (przezwane tak przez Ignacego Szydłowskiego), czyli Słownik powszechny francuzko-polski, w 4ch ogromnych in folio wypracowany tomach. Dla nadzwyczajnych kosztów, jakich wymaga wydanie, dotychczas nie wyszedł; teraz dopiero p. Maurycy Orgelbrand księgarz wileński, zamierza własnym nakładem ogłosić go drukiem.

Dominik Bartoszewicz: Słownik polsko-rossyjski podług słownika Trojańskiego, 2 tomy. Warsz. 1841. Także Słownik rossyjsko-polski.

K. A. Hofman wydał: Słownik polsko-francuzki 3 tomy i francuzko-polski 4 tomy. Berlin 1840—1842. Nowe wydanie Słowników tychże 1857 i 1858.

W. Janusz: Dokładny słownik francuzko-polski i polsko-francuzki, podług najlepszych źródeł. Lwów 1854.

Xaw. Łukaszewski i Aug. Mosbach wydali polskoniemiecki i niemiecko-polski słownik kieszonkowy, podług najlepszych źródeł wypracowany, wydanie 7me, stereotyp. Berlin 1857.

Piotr Dahlmann: Nowy słownik podręczny polsko-francuzki i francuzko-polski, 2 tomy. Wrocł. 1846. 2gie wydanie Berlin 1852.

Dokładny słownik polsko-angielski i angielsko-polski. 2 tomy. Drukiem L. Martineta w Paryżu 1849 i 1851.

Dokładny słownik polsko-włoski i włosko-polski. 2 tomy. Drukiem L. Martineta w Paryżu 1856 i 1857,

« PoprzedniaDalej »