Obrazy na stronie
PDF

Popas, Żona Fradiavola. Czemuż nie byłam sierotą? Intryga w Straganie, Po pijanemu, Biuraliści, Przez sen, Pan Kwiryn i wiele innych powieści. Pan starosta, Przypadki Dodosińskiego i Pamiętniki Seglasa najwierniej malują koloryt czasów, które przedstawiają. W krotochwilach Skarbek trafnie oddal charakterystyczne zwyczaje ludu wiejskiego i miejskiego.

Felix Bernatowicz ur. dnia 20 maja 1786 r. we wsi Opuszata w Augustowskiem, nauki pobierał w Wilnie i Kamieńcu Podolskim. Zawód swój pisarski rozpoczął od sztuk dramatycznych, ale przekonawszy się, że nie ma zdolności odpowiednich, zaczął się sposobić na powieścio-pisarza i zbierać" potrzebne ku temu materyały. Oprócz gorliwej pracy w najzamożniejszych bibliotekach dla obznajmienia się z miejscowością okolic, które zamierzał opisać, zwiedził Wilno, Kiernów, Krewy, Antokol, Troki i inne; w r. 1820 wydał owoc swych studyi: Pojata córka Lezdejki, albo Litwini w XIV wieku, która wielkie zyskała powodzenie. Byłyto czasy kiedy Walter-Scott w całej Europie, a więc i u nas był powszechnie czytany: Bernatowicz na którego szkocki pisarz wpływ swój wywarł, co i w formie widoczne, pisząc nadto narodowe powieści, słuszne zyskiwał oklaski. Pojata została przełożona na język rossyjski, francuzki i niemiecki, lsze wyd. War. 1826. 2gie w Puławach 1829. 3cie Wilno 1839 4 tomy w 12. 2) Nałęcz romans z dziejów Polski 2 tomy Wars. 1828. 4) Powieści z podań i obyczajów krajowych. Warsz. 1834. Nieszczęśliwa choroba umysłowa przerwała jego pracowite życie w r. 1836. Pochowany w Łomży na smętarzu z skromnym nagrobkiem: „Tu leży Felix Bernatowicz autor Pojaty."

Aleasander Bronikowski chociaż pisał swe płody w języku niemieckim, zasługuje przecież na wspomnienie. Urodził się w Dreźnie 1783, gdzie ojciec jego Polak był generał - adjutantem w wojsku Elektora. Pierwsze wychowanie odebrał w domu, wszedł później do służby wojskowej pruskiej. W r. 1807 dostawszy się w niewolę francuzką, po zawarciu pokoju tylżyckiego, przyjął służbę w wojsku francuzko - polskiem i znajdował się przy sztabie marszałka Wiktora. Po wejściu wojsk sprzymierzonych do Paryża, opuściwszy służbę wojskową wrócił do Niemiec; następnie zaś gdy cesarz Alexander I ogłosił Królestwo Polskie, Bronikowski wszedł powtórnie do wojska polskiego i zostawał w nieiu aż do r. 1823. Otrzymawszy nakoniec dymissyą w stopniu majora, odbył podróż po niektórych prowincyach Polski, i udał się na mięszkanie do Drezna. Tam w r. 1825 rozpoczął Bronikowski literacki swój zawód wydaniem romansów historycznych, których przedmiotem prawie zawsze były wypadki z dziejów polskich czerpane. Pierwszym z nich i bez zaprzeczenia najlepszym był Hipolit Boratyński; po nim szybko następowały inne, których zbiór cały do 20tu tom. wynosi. Tytuły glówniejszych są: Myszą wieża, Kazimierz IV-> Olgierd i Olga, U wór Jana III czyli Polska w XVII lvii ku. Kilka celniejczych romansów Bronikowskiego przełożono na język polski, Boratyńskiego zaś na Angielski tłumaczył Waleryan Krasiński. W ogólności uważając, chociaż romanse Bronikowskiego przez zbytecznie drobiazgowe opisy osób, miejsc i obyczajów, niekiedy grzeszą rozwlekłością, zawsze jednak widać w nich wszędzie mistrzowskie malowidło charakterów i trafne opowiadanie wypadków. Jego Historya Polska w 3ech tomach, dostateczniej jest wypracowana według zdania niektórych, w okresach dawniejszych aniżeli w późniejszych. W r. 1830 przeniósł się z Drezna do ilalbersztadtu i odtąd żył na przemiany w Berlinie lub Magdeburgu. Naostatek znów osiadł w Dreźnie i tu d. 22 stycznia 1834 umarł.

Elżbieta z hr. Krasińskich Jaraczewska ur. w r. 1792 f 1833. Napisała powieści: Zofia i Emillia w 2 tom. War. 1827. Wieczór Adwentowy w 2 t. War. 1828. Pierwsza młodość, pierwsze uczucia w 4 t. Wars. 1829. Wszystkie razem wydane w IV tomach w Lipsku 1845. Powieści te są to obrazy z życia towarzyskiego współczesnego. Osoby więc i wypadki w tych powieściach są to osobne, codzienne wypadki wzięte ze sfery, koła, które autorka znała wyłącznie. Moralność cechuje wszystkie pisma p. Jaraczewskiej , a styl odznacza się jasnością, dobitnością i męskością.

Chodźko Jan. nr. w r. 1777. Wizytator szkół wileńs. i miris. Dzieło jego w r. 1821 drukiem ogłoszone pod tytułem: Pan Jan ze Swisłoczy, kramarz wędrujący, uznane za elementarne dla szkół parafialnych. Nauka, oświata i i poprawa moralna włościan litewskich głównie jest miana na celu w tem dziele. W r. 1837 Chodźko wydawać zaczął w Wilnie zbiór swoich pism rozmaitych. Trzy tomy zajmują komedye naśladowane « p. Scribe, trzy zaś drugie powieści z końca XVIII wieku, przedstawiając trafne obrazy w śród których autor młodość swą przepędził. Napisał także wierszem dwie tragedye oryginalne: Bolesław Krzywousty^ która była wystawiona i Krakus pierwszy Xiązę Polski.

Michał Grabowski jeden ze znakomitych pisarzy, zamieszkały na Ukrainie. Zaczął literacki swój zawód od: Myśli o literaturze polskiej i melodyi ukraińskich umieszczonych w Dzienniku Warszawskim 1828 r. Odznaczył się pod nazwiskiem Edwarda Tarszy: Koliszczyzna i stepy, Wilno 1837. Stannica hulajpolska tamże 1841 5 tomów. Tajkury tom. 4 Wilno 1845. Pan starosta kaniowski obraz powieściowy historyczny w 3ch rozdziałach. Warsz. 1856 w 16ce. Pamiętniki domowe. Warsz. 1845. Koliszczyzna należy do najpiękniejszych powiastek polskich dziejowych. Prócz tego wydał: Literatura i Krytyka tom I 1837, tom ligi tamże 1838. Toż samo 2 tomy Wilno 1840. Korrespóndtncya literacka 2 tomy, Wilno 1842 i 43. Artykuły Httrackie, krytyczne, artystyczne. Warsz. 1849. Ukraina dawna i teraźnejsza 4ka z 18 tablicami. Kijów. 1850. >

Józef Ignacy Kraszewski (oba.cz wyżej) komuż z czytających po polsku nie jest znanym? jak z rogu Amaltei sypią się z jego pióra przeróżne pisma, dzieła i rozprawy. Jestto najpłodniejszy ze spólczesnych pisarzów polskich. Aby dać wyobrażenie jak jest obfity w pisaniu, dosyć nadmienić, iż od r. 1852 do 1858 wydał przeszło 30

95v»\tto<v»o. i w*^v\.<vw vt Iwtt^ioIwKŁ 'Płtolufcm. u/mewT^o WUuil»^ai>ruowt(

dzieł po największej części z obrazów domowych i historycznych a wszystkie są niemal niepospolitej wartości. O nim to jeden ze znakomitych naszych pisarzy dał zdanie: „Kraszewski wystąpił ze swoim górującym talentem i wyprowadził nas w powieściach swoich z choroby zapatrywania się zawsze na obcych." Wyższość Kraszewskiego nad innych tego rodzaju pisarzy pokazuje się w bystrości pojęcia i tym niepospolitym darze postrzegania, co się przebija w cudnych zarysach obyczajowych odbijających plastycznie pierwiastki społeczne miejscowości. Znakomitsze tu tylko wymieniamy jego powieści: Poeta i świat, dwa razy wydane, ostatnie Wilno 1841. Ulana, Wilno 1842. Latarnia Czarnoksiezka, dwa oddziały po 4 tomy. 1843—4. Pod Włoskiem niebem, Lipsk 1846. Ostap Bondarczuk, Wilno 1847. Milion posagu 2 tomy. Warsz. 1847, Sfinx 4 toiny. Warsz. 1847. Jaryna. Wilno 1850. Budnik. Wilno 1850. Komedianci. Petersburg 2 tomy 1851. Kordecki, powieść histor. 2 tomy. Wilno 1852. Stary sługa. Warsz. 2 tomy 1852. Złote jabłko. Petersburg 2 tomy 1853. Interessa familijne naprzód w felietonie gazety warszawskiej, potem w oddzielnej książce w Petersburgu 4 tomy 1853. Powieść bez tytułu drukowana w felietonie gazety warszawskiej- 1854. Jako redaktor Athenaeum i zbieracz materyałów historycznych zasługuje Kraszewski na wdzięczność i cześć winną pracy i najlepszym chęciom.

]£,. T. Massalski wielce się zasłużył naszemu piśmiennictwu przez napisanie romansu administracyjnego pod napisem: Pan podstolic, albo czem jesteśmy i c/.ćin być możemy, tom. 4, Petersburg 1835. Jesto dalszy ciąg Pana Podstolego naprowadzającego na właściwą drogę w gospodarstwie narodowem. Napisał: Tablice porównawcze wszystkich wiadomych monet, wag i miar, wyrachowanych na monetyt miary i wagi nowe francuzkie, nowe polskie i rossyjskie. Petersburg 1854, i O skarbach słowiańskich, a szczególniej o grammMyce języka polskiego. Warsz. 1853. Jestto pisarz z wielkim talentem i wszechstronem wykształceniem.

[ocr errors]

Ignacy Chodźko obywatel gubernii wileńskiej. Wydał: Obrazy litewskie- Isza serya 2 tomy 1840, 2ga sery a 3 tomy 2ga serya 3 tomy Wilno 1843; 3cia serya 2 tomy 1844; 4ta serya 2 tomy 1845; 5ta serya i ostatnia 2 tomy 1850, Są to pełne niewypowiedzianego wdzięku wizerunki przeraa- "*y*n»e,"' wiające do serca każdego. Tu w słowie autora widna do- '*" *** *> * bra wiara, w głosie szczerość i prawda, a w sercu rzetelna cześć dla cnót pradziadów. W sądzeniu wstrzemięźliwość właściwa rozsądkowi i prawości, a pobłażanie w sądzeniu błędów. Z przyczyny tych zalet Obrazy litewskie cenione są wysoko i wyżej nad wszystko co w tym rodzaju ukazało się w literaturze naszej. Mają tę nieocenioną zaletę, że czytelników mieć będą zawsze; tak bowiem jest ponętnym język prawdy, tak przywięeującą naturalność, szlachetność i uczciwość uczuć, że choćby im niedostawało częstokroć wdzięków stylu, poetycznych uniesień i ozdób, samą wiernością obrazków zdjętych żywcem z przeszłości pozostaną zawsze drogie każdemu, komu ten świat jest miły. Ostatnie prace są: Podania litewskie, serya lsza z portretem autora. Zawiera powieści: Wyklęty i Kamień w Ogielnianach^ Serya 2ga, Zegota z Milanowa Milanowski. Wilno 1854. Powieści te są na podaniach miejscowych i domowych osnute. Ze z takich domowych źródeł dzielnie umie korzystać autor Podań litewskich, złożył już w pismach swoich niezaprzeczone dowody. Powieści jego chciwie są czytane, bo z nich wieje jakaś pociecha, co duszę ukaja, jak modlitwa, bo też zaprawdę są to najpiękniejsze obrazy życia naszych ojców. Pojmuje on tu wybornie, że tylko wzniosłe charaktery, że obyczaj surowy, patryarchalny, utrzymywany nieugiętością obowiązku i posłuszeństwa, zdolne są nietylko zdziwić nas swą nowością, ale co większa, porwać pięknym przykładem. Kto się zastanowił nad dziejami naszego narodu, nad jego życiem publicznem, przynajmniej w ostatnim wieku, nie zawsze mógł wynieść zbawienny przykład i radę, za to domowy żywot, że tak powiem powszedni, podaje nam

« PoprzedniaDalej »