Obrazy na stronie
PDF

łożona od każdego czytaną być winna, ktokolwiek pragnie styl pisania uformować.

Wincenty Wiśniewski herbu Poraj, urodź, w Warszawie r. 1784. W r. 1807 astronom akademii petersburskiej, wiele obserwacyi swoich udzielił astronomowi berlińskiemu Bodemu, który je w astronomicznych Efemerydach berlińskich od 1807 r. począwszy, aż do roczniku na rok 1816 umieścił. Gazety literackie z nadzwyczajneini mówiły pochwałami o tym naszym rodaku. Od kilku lat zajęty był podróżami w celu oznaczenia różnych miejsc co do ich położeń jeograficznych i t. d.

§. 140. Pisarze w liistorjl literałury 1 bibliografii pracujący:

Józef Sołtykowicz który wydał: O stanie akad. krok. w roku 1810. Jestto pierwsze dzieło, w którem znajdujemy wzmiankę o zasłużonych w literaturze mężach.

Felix Bentkowski ur. 1781 w Lubartowie, uczęszczał do szkół w Warszawie w 1800 r. w zakładzie pedagogicznym w Cylichowie nie daleko Frankfurtu nad Odrą, a w następnym roku w uniwersytecie w Halli. W r. 1804 objął obowiązki nauczyciela w liceum warszawskiem, a w r. 1817 został professorem historyi powszechnej przy uniwersytecie warsz. Obok tych obowiązków był 9 lat dziekanem i dyrektorem gabinetu numizmatycznego. W r. 1838 został naczelnikiem głównego archiwum, który urząd aż do śmierci sprawował. Umarł 23 sierpnia 1852 roku.

Prócz rozpraw dziejów polskich dotyczących, w języku niemieckim, drukowanych w r. 1802 i 1803 w pismach peryodycznych JJunomia wydawanej w Berlinie i Pedagogische Zeitschrift Gutsmutha w Wejmarze, wydał: 1) O najdawniejszych książkach drukowanych w Polsce. War. 1812. 2) Historya literatury polskiej, wystawiona w spisie dzieł drukiem ogłoszona. War. i Wilno 1814, 2 tomy. 3) Wstęp do historyi. War. 1821. Rys nauk historycznych dla słuchaczów akademickich. 4) Spis medalów polskich, lub z dziejami krainy polskiej stycznych. Warsz. 1830. 5) Rozprawy między wnioskami Tow. warsz. Przyj. Nauk deputacyi o oitograjii polskiej 1830. 6) O znakach przecinkowych w piśmie czyli znakach pisarskich. Warszawa 1830. 7) Ouizota dziije cywilizacyi europejskie"), przekład z francuzkiego w Warsz. 1842 r. (Składają tom I i II biblioteki zagranicznej, wydanej nakładem redakcyi biblioteki warsz.). Od r. 1815 do 1821 przez lat siedm wydawał Pamiętnik Warszawski i był jego głównym redaktorem. Historya lite— rattfry Bentkowskiego, lubo podług dzisiejszych wymagań na to miano nie zasługuje, zawsze jest ważnem dziełem i wielkie usługi piśmiennictwu krajowemu wyświadczyła. Ona obudziła ruch umysłowy do wyszukiwania płodów duchowych przeszłości, ztąd wypłynęło wielkie wzbogacenie bibliografii, a następnie i dzieje narodu w jaśniejszem zabłysły świetle przez wykrycie nieznanych pomników, wielce wyświecających i wypadki i życie domowe przodków. Historya literatury Bentkowskiego posłużyła za podstawę do niejednego dzieła, które wszystkim warunkom krytyki odpowiadając, zaszczyt literaturze przynoszą.

Jerzy Samuel Bandtkie, jeden z najpierwszych bibliografów i pisarzów polskich, urodź, się w Lublinie 14 listopada 1768. Początkowe nauki pobierał w Wrocławiu, dalsze w Halli i Jena. Od r. 1790 do 1798 był nauczycielem synów Piotra Ożarowskiego, z którymi odbywał podróże do Drezna, Berlina i Petersburga. W r. 1798 został nauczycielem języka polskiego w kollegium św. Elżbiety w Wrocławiu. W r. 1804 obrany został rektorem szkoły św. Ducha , oraz bibliotekarzem u św. Bernarda Seneńskiego. Roku 1811 wezwany prźez Izbę edukacyjną do Krakowa, zajął się tamże mozolnem urządzeniem biblioteki uniwers., przyczem wykładał publiczne lekcye bibliografii. W r. 1819 został obrany senatorem Rzpltej z akademii na rok jeden. Rozstał się z tym światem w skutku uderzenia paralitycznego d. 11 czerwca 1835 roku. Zostawił Bandtkie po sobie pamięć w następujących dziełach: 1) Zebranie hislorycznokrytyczne dla objaśnienia Mstoryi wschodniej części Europy, wydane w Wrocławiu 1802 r. w języku niemieckim. 2) O godności hrabiów w Szląsku. 3) Dzieje narodu polskiego, trzy wydania. 4) Historya drukarń krakow. 1815. 5) Historya biblioteki uniw. Jagiellońskiego 1821. 6) Historya drukarń w Polsce 1825 i 26. Graminatyka i słowniki w swojem miejscu się przytoczą. Oprócz wymienionych tu dzieł wydawał jeszcze rodzaj dzienników pod tytułem: Miscellanea Cracoviensia, w Krak. zeszytami i wiele pojedyńczych rozpraw innych w pismach peryodyczoych umieszczał. Rok zaś rocznie wydawał Indew lectionum unwers. Jagiell. Piękny hołd oddany pamięci i zasługom Batidtkiego znajduje się w Kwartalniku naukowym krakow. w Tomie II r. 1835 pod tytułem: Jerzy Samuel Bandtkie w stosunku do społeczności i literatury polskiej. Zygmunt Helcel, znakomity prawnik i pisarz jest autorem tej rozprawy.

Józef Maxymilian Ossoliński hrabia na Tęczynie, ur. się r. 1748 w Woli Mielęekiej. Uczył się u Jezuitów pod Naruszewiczem. Od r. 1764 do 1783 był współpracownikiem pisma pod tytułem: Zabawy przyjemne i pożyteczne. Od r. 1789 do 1783 był członkiem deputacyi galicyjskiej w Wiedniu i od tej chwili ciągle tam mieszkał; w 1808 mianowany rzeczywistym tajnym radzcą; 1809 prefektem nadwornego cesarskiego wiedeńskiego księgozbioru; 1809 otrzymał krzyż komandorski orderu S. Szczepana; 1820 uczczony został od ziomków medalem złotym na cześć jego wybitym, za zakład księgozbioru dla miasta Lwowa. W 1825 został wielkim. ochmistrzem królestwa galicyjskiego, a ;d. 17 marca 1826 r. zakończył życie. Gdyby mąż ten innych swoich prac naukowych nie zostawił, samo to już dzieło: Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiej o pitarzach polskich, także postronnych którzy w Polsce lub o Polsce pisali, oraz ich dziełach, 4 tomy. Kraków 1819 do 1822, zdolne jest ustalić sławę jego. Wśród tej pracy tak pożytecznej dla narodu, pozbawiony wzroku, przywykły

[ocr errors]

do czynnego życia, zawsze dyktował tłumaczenia starożytnych autorów. W r. 1782 wytłumaczył z łacińskiego L. A. Seneki: O pocieszeniu, ksiąg troje. Warsz. w 4ce. Także Mowy Jerzego Ossolińskiego pradziada swego, tamże 1784. Wieczory Badeńskic. T. Liwiusza: Dzieje Rzymian. Język Ossolińskiego godzien jest wielkiej uwagi. Zaprawiony na dawnych wzorach polszczyzny tak się niemi przejął, że zupełnie odrębny od współczesnych styl sobie utworzył, znad jednak, że ten sposób pisania nie był mu naturalny, ale kunsztowny, i ztąd widać często przesadę, która czytelnika nuży.

Ludwik Sobolewski. Po ukończeniu nauk w uniw. wileńskim był professorem w Kownie, Białymstoku, później wysłany za granicę zwiedził Niemcy i Francyą, za powrotem mianowany adjunktem, nakoniec bibliotekarzem rzeczonego uniwersytetu umarł w Wilnie r. 1829. Mąż niepospolitej biegłości w naukach filologicznych, w których się kształcił pod przewodnictwem sławnego Gródka. Wydał dla użytku szkół ze stósownemi objaśnieniami Adryańkę komedyą Terencyuazn Wilno 1821. Plauta Amfitro, tamże 1820, wyciąg treściwy z obszernego dzieła Ossolińskiego Wiadomość historyczno-krytyczna dziejów literatury polskiej; umieszczał pisma swoje w Dzienniku wileńskim. Najpoważniejsze atoli prace Sobolewskiego ściągały się do historyi literatury polskiej. Zacząwszy od uzupełnień, do znanego powszechnie dzieła Bentkowskiego, oddał się potem całkowicie gromadzeniu materyalów do historyi literatury w Puławach w Wiedniu w bibliotece Ossolińskiego, którego szczególne względy pozyskał, w Szczosach, w bibliotece hr. Chreptowicza, w Wilnie; ztąd wzrósł ogromny zbiór wiadomości o najrzadszych dziełach polskich ze szczególnym rozbiorem, wielce obszernemi wypisami. Zbiór ten posłużył za główną osnowę nieoszacowanego dzieła Adama Jochera: Obraz bibliograficzno - historyczny literatury polskiej.

Joachim Lelewel profes. uniw. wileń. wydał Bibliograficznych ksiąg dwoje, z których rozebrane i pomnożone zo

stały dwa dzieła J. S. Bandkie Historya drukarń krakow. tudzież Historya biblioteki uniwers. Jagiellońskiego w Krakowie, a przydany katalog Inkunabułów polskich. 2 tomy w 8ce Wilno 1823-1825.

Hieronim Juszyński kanonik i officyał Kielecki, proboszcz w Książu w wojew. krakow, f 23 sierpnia 1830. w dziele swojem: Dykcyonarz poetów polskich tomów 2. w Krakowie 1820, zawarł wiele wiadomości o Polakach do czasów Stanisława Augusta piszących wiersze polskie i łacińskie , umieszczając bez braku każdego, ktokolwiek choćby kilka wierszy napisał.*1

Szymon Sielski Pijar, urodził się w Krakowie dnia 17 września 1745. Wszedłszy do zgromadzenia poświęconego wychowaniu młodzi r. 1766 pełnił nauczycielskie obowiązki w różnych szkołach, przez zgromadzenie to utrzymywanych. Owoce swojej nauki ogłosił drukiem 1) Wybór różnych poezyi z rymolworców polskich. Warsz. 1808 we 3 tomach, dzieło to w późniejszych wydaniach znacznie poprawione zostało. 2) Vita et scripta ąuorundam e congregalione cferirorum etc. Warsz. 1818. Od wprowadzenia tego zakonu do Polski aż do swoich czasów opisał autor uczonych ze zgromadzenia Pijarów prowincyi koronnej. Dzieło dobrze napisane i do historyi literatury polskiej mianowicie 18 wieku, dosyć ważne. 3) Historya starego i nowego testamentu, zamykająca w sobie dzieje i obyczaje Izraelitów Warsz. 1817. Historya nowego testamentu z ksiąg pisma św. zamykająca życie i nauka Chryst. i obyczaje dawnych chrześcian. War. 1820. 5) Historya kościoła powszechnego, z dzieła francuzkiego zebrana i do naszych czasów doprowadzona. War. 1819. Katechizm mniejszy i większy Flerego z francuzkiego przełożony. Warsz. 1812 i t. d. Żyd przestał 1825 roku.

Walenty Chłędowski uzupełniał dzieło Bentkowskiego ogłaszając swoje prace w Pamiętniku lwowskim i Haliczaninie.

§. 141. Graniinatj ry i SłowniUnrze.

Gdy wszystko krzewiło się i wzrastało i uprawa języka ojczystego nie mogła być zapomnianą, by go zachować

« PoprzedniaDalej »