Obrazy na stronie
PDF

1

kładna bogobojność, stanowiły główniejsze charakteru jego znamiona. Mimo słabowitego i pracami nadwerężonego zdrowia, doczekał się przy skromnym swoim sposobie życia 73 roku, w którym z rzadką przytomnością i widoczną spokojnością umysłu, jako mąż duszy nieskażonej, przeniósł się do wieczności dnia 3 sierpnia 1773; zostawiwszy żal nieukojony w sercach umiejących czuć takową stratę, i ocenić te wysokie talenta, oraz prawdziwą zasługę, któremi on pamięć swoją tak przykładnie unieśmiertelnił.

X. Grzegorz Zacharyaszewicz biskup koryceński i vice administrator dyecezyi warszawskiej wymowne i pełne ewangieliczncgo ducha powiedział Kazanie na pogrzebie Konarskiego. F

Pisma Konar.-kiego, w języku łacińskim i polskim, odznaczające się zdrowemi wyobrażeniami, rozumowaniem i ważnością rzeczy są: 1) Elegiarum libri tres, cum decade lirica. Vars. 1724. 2) Grammatica latinain usum Scholarum. Vars. 1741Sposobem krótkim, prostym i jasnym wykłada w niej prawidła języka łacińskiego. Dzieło to później w języku polskim wydane, przeszło przez pół wieku było w użyciu. 3) Carmen epicum de Stanislai Leszczyński Reg. Pol. virtutibus. Var. 1747 in 4o. 4) Disscrtatio de principatu. Curoniae et Sermigaliae ibid. 1758 in4o. 5) De emendandis eloquentiaevitiis. Vars. 1741 in 8vo. W tern dziele o poprawie wad wymowy otwartą Konarski wypowiedział wojnę barbarzyńskiemu stylowi. Podawszy dwa prawidła pięknego krasomowstwa, to jest: rozsądek gruntowny w objęciu i rozkładzie, tudzież wybór wyrazów w wyłożeniu rzeczy; podług nich rozstrząsa pisma w .złym stylu wydane, i obok tych kładzie lepsze wzory, już to z klassycznych autorów wyjęte, już to przez siebie utworzone. Częstokroć także dla osłodzenia krytyki swojej drugim, których dzieła przetrząsa, umieszcza swoje własne roboty, dawniej w złym stylu wykonywane, i całą śmieszność oraz niedorzeczność w tychże wystawia. Miał jeszcze autor wydać drugą część dzieła przeciw złemu stylowi, ale gdy pier^ wsza pożądany skutek sprawiła, odmienił przedsięwzięcie,

[ocr errors]

się równie historykom, dyplomatom, jak i prawnikom użyteczny. Składa się tenże obywatelskiej staranności Konarskiego pomnik z VI foliałów, nie jednakowej grubości.

I. Volumen ma tytuł, Leges, statuta, constitutiones, privilegia Regni Poloniae, M. D. Lithmaniae, omniumąue provinciarum annexarum, a Comitiis VisKciae 1347 celebratis usąue ad ultima regni comitia, Vars. Coli. Scholl. Piarum. Anno 1732. Tom ten zawiera prawa krajowe w języku łacińskim od roku 1347 do r. 1547 pisane. Tytuły w voluminie 2go i następnych są tego brzmienia.

II. Volumen. Prawa, Konstytucye i przywileje królestwa polskiego i W. X. Litew. i wszystkich prowincyi należących na walnych sejmiech koronnych od sejmu wiślickiego r. p. 1347 aż do ostatniego sejmu uchwalone. Rok wydania był 1733. Zawiera konstytucye od r. 1550 do r. 1609, już w języku polskim stanowione.

III. Volum. zawiera konstytucye od r. 1611 do r. 1640 wydrukowany r. 1735.

IV. Volum. zajmuje konstytucye od r. 1641 do r. 1668. wyszedł z druku 1737.

V. Volum. wystawia kostytuc. od r. 1669 do r. 1697. wydany r. 1738.

VI. Volum. podaje konstytucye od r. 1697 do r. 1736. drukowany r. 1739. W następnym czasie wydali XX. Pijarowie jeszcze dwa, to jest:

VII. Volum. podaje konstytut. od r. 1764 do r. 1768. skończony druk r. 1782. Przerwa pomiędzy 1739 a 1764. pochodziła z niedochodzenia i zrywania sejmów, złotą owę wolność wzmacniającego.

VII. Volumen i ostatni zawiera Konstytucye od r. 1775 do 1780, wyszedł z druku 1782 r. Konstutucye po r. 1780 na sejmach uchwalone, wyszły z druku pod tytułami: Konstytucye sejmu walnego ordynaryjnego warszawskiego sześcioniedzielnego r. p. 1782 dnia 30 września odprawiającego się Warszawa roku 1782 fol. 22 stron. Konstytucye sejmu walnego ordynaryjnego grodzieńskiego sześcioniedzielnego r. p. 1784 dnia 4 mca. października odprawującego się. Warsz. r. 1784. fol. 36 stron. Konstytucje sejmu walnego ordynaryjnego warszawskiego sześcioniedzielnego r. p. 1786 d. 2 mca paździer. odprawującego się w Warszawie 1786 fol. str. 38.

Na tern tedy kończą się tak zwane Yolumina legum, lubo konstytucye z trzech ostatnich sejmów, to jest 1782, 1784, 1786 w jednym zbiorze nie są wydane.

Sumaryusze i Inwentarze.

Ustaw żadnym związkiem materyi nie złączonych, po licznych zbiorach rozrzuconych objąć pamięcią co do miejsca w którem się znajdowały, było niepodobnera. Wzrastało toż niepodobieństwo za każdym sejmem. Tę niedogodność starali się różni uprzątnąć. Ztąd tworzyły się za prywatną starannością owe zbiory, invenlarzami, summaryuszami zwane, które zazwyczaj abecadła porządkiem, miejsce umieszczenia pojedyńczych ustaw wskazują. Najpierwszy zbiór oddzielne dzieło stanowiący, utworzył Wojciech Madaliński i wydał takowy pod tytułem: Inventarz konstitucyi koronnych od r. p. 1550 aż do r. 1628 uchwalonych przez etc. Lwów 1630 in fol. Księga ta stron 153 zawierająca, mieści w jednej rubryce treść konstytucyi, w drugiej kolumnie wymienia rok onejże, w tr/.eciej wskazuje stronę zbioru, w którym się prawo mieści, a w czwartej wyraża napis lub słowa początkowe ustawy.

Jan Dzięgielowski, ułożył kontynuacyą dzieła poprzedniego w języku ojczystym, sięgając konstytucye do r. 1643, którą Piotr Elert typograf król. wydrukował w Warszawie 1644 infol.

Maciej Maryan Ładowski wydał w Warszawie w r. 1685 nowe podobne dzieło. Józef Załuski podał oneż pomnożone do druku powtórnie w Lipsku wr. 1733 in fol maj. a dalszemi onegoż z pomnożeniem wydawcami byli: Arnolf Kazimierz Zeglicki w Warszawie 1754 in fol., nakoniec Teodor Waga. Dosyć będzie tytuł ostatniego dzieła wypisać który brzmi: Inventarz praw, statutów, instytucyy koronnych i W. X. Litew. znajdujących się w VI pierwszych tomach Volum. legum niegdyś przez Macieja Maryana Ładowskiego od r. p. 1550 do 1683. potem przez JW. księdza And. Józefa Załuskiego referendarza naówczas koronnego z przydatkiem opuszczonych artykułów aż do r. 1726 zebrany, a przez księdza Arnolfa Zeglickiego schol. piars. zebraniem statutu pomnożony i do r. 1736 dociągniony, teraz przez księdza Teodora Wagę schol. piar. z potrzebnemi dodatkami i poprawkami na nowo przedrukowany r. p. 1782 w Warszawie in fol. 934 stron oprócz rejestru.

X. Teodor Ostrowski Pijar jest kontynuatorem Wagi wydał dzieło użyteczne z napisem: Inwentarz nowy praw, traktatów i konstytucyi koronnych i W. X. Litewskiego w czasie bezkrólewia r. 1764 i za panowania Najj. Stan. Augusta do r. 1780 uchwalonych, na wzór inwentarza dawniejszego ułożony przez etc. w Warszawie 1782 in fol. 352 stron, oprócz rejestru. Dzieło to służy do VII i VIII woluminu legum, lubo są odsyłane do konstytucyi po każdym sejmie oddzielnie z druku wyszłych. Podobno przez samego Ostrowskiego wyszedł: Suplement do intuentarza nowego praw od r. 1764 uchwalonych z sejmów Warszawskiego w r. 1782 i Grodzieńskiego w r. 1784 ułożony, w Warszawie schol. pijar. 1785 in fol. 16 stron.

§. 104. Nauki lekarskie- Dzieła Wielkopolanina Jana Jonstona o nauce lekarskiej, za granicą po kilkakroć przedrukowane i na obce języki tłomaczone były, jako to wyżej §. 80. wymienia.

Olszowski Hieronim przetłumaczył i wydał: Szkoła Salernitańska to jest nauka doktorów Salernitańskich o spo.sobie zachowania zdrowia dobrego. Kraków 1645 i 1684

Herka Kazimierz Stanisław Dr. Med. i Fil. profess. w akad. Kraków wydał: Bankiet narodowi ludzkiemu; od monarchy niebieskiego zaraz przy stworzeniu świata, z żnych ziół, zbóż, owoców, bydląt, zwierząt, ptastwa, ryb etc. zgotowany. Których tu każdym z osobna, zdrowiu ludzkiemu służących i szkodzących własność, zebranie i opisanie znajdziesz, przez etc. Kraków. 166o w 4ce. Autor

« PoprzedniaDalej »