Obrazy na stronie
PDF
ePub

Wydawnictwa

Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

WYDZIAŁ I JĘZYKOZNAWSTWA i LITERATURY.

[merged small][merged small][graphic][subsumed][subsumed][subsumed][subsumed][merged small]

WYDANY Z FUNDUSZU IM. ADAMA HR. KRASIŃSKIEGO.

WARSZAWA.

Skład główny w księgarni E. WENDEGO i S-ki.

1914.

19656

Druk Rubieszewskiego i Wrotnowskiego' w Warszawie.

PRZEDMOWA.

Praca nad historyą literatury polskiej zawdzięcza swój początek i trwały fundament człowiekowi, który swe długie życie i znaczne mienie poświęcił jednej myśli, jednemu zamiarowi: zgromadzenia i opisania na użytek ogólny wszystkich zabytków piśmiennictwa narodowego i wszystkich świadectw do życia polskiego się odnoszących. Tym pracownikiem-założycielem był Józef Jędrzej Załuski, twórca pierwszego, wielkiego księgozbioru i pierwszy organizator zbiorowej pracy, zmierzającej do uzupeł nienia, uporządkowania i opisania zgromadzonych przez niego skarbów. Upływa już 180 lat od chwili, w której ogłosił on w Warszawie, po polsku skreślone choć z łacińskim tytułem, pismo: Programma litterarium" (1732 r.), rozwijające plan pracy nad zebraniem zabytków piśmiennictwa. Jednocześnie sporządza sam katalog kartkowy swego zbioru. Po raz pierwszy Warszawa, która dotąd była tylko rezydencyą królów i miejscem odbywania sejmów, zyskuje, dzięki bibliotece Załuskiego, oddanej r. 1747 na użytek publiczny, charakter ogniska umysłowego Rzeczypospolitej. Jak te bogate zbiory - mieszczące obok ksiąg także narzędzia astronomiczne, fizyczne, okazy przyrodnicze, stały się zawiązkiem i podstawą różnych prac i zamierzeń naukowych, tak oparte na księgozbiorze poszukiwania bibliografów, Załuskiego przedewszystkiem, stworzyły podwalinę gmachu historyi literatury polskiej, wznoszącego się odtąd zbiorową działalnością różnych ognisk życia duchowego. Do r. 1830, a więc przez całe stulecie przoduje w tej pracy Warszawa. Tu rozwija się działalność Załuskiego, Janockiego, tu Bohomolec podejmuje wydawnictwo pisarzów polskich wieku XVI, tu następnie Towarzystwo Przyjaciół Nauk rozciąga opiekę i kontrolę nad twórczością literacką, tu pisze i ogłasza Bentkowski pierwszą historyę literatury polskiej (1814),

Lelewel „Bibliograficznych ksiąg dwoje", tu po raz pierwszy Brodziński wprowadza na katedrę uniwersytecką wykłady „Historyi literatury polskiej", tu wreszcie rozwija się krytyka literacka, mająca świetnych tak przedstawicieli w Brodzińskim i Mochnackim. Po r. 1831 Warszawa traci znaczenie ogniska pracy naukowej polskiej, która, nie znajdując oparcia w instytucyach państwowych i społecznych, słabnie i rozprasza się na odosobnione zamierzenia i poszukiwania.

Praca zbiorowa nad historyą literatury polskiej zaczyna rozwijać się na nowo, dzięki przyjaźniejszym warunkom, dopiero w ostatniej ćwierci wieku XIX, w Krakowie i Lwowie. Akademia Umiejętności i dwa uniwersytety polskie, bogate księgozbiory, umożliwiły organizacyę i stosunkowo pomyślny przebieg tej pracy na różnych stopniach i w różnych kierunkach.

Warszawa, po 80-letnim okresie odosobnionych, nie wiążących się z sobą usiłowań naukowych, osiągnęła dopiero w zawiązanem r. 1907 Towarzystwie Naukowem, skupiającem rozstrzelonych, pozbawionych środków i bodźców pracowników, ognisko, umożliwiające uświadomienie najpilniejszych potrzeb nauki polskiej i zorganizowanie pracowni i kół pracy zbiorowej, mogących zadość uczynić tym potrzebom. Jednym z takich kół jest utworzona w listopadzie 1911 r. przy Wydziale językoznawstwa i literatury, Komisya do badań nad historyą literatury i oświaty.

Szczupłe grono członków tej komisyi, mogących poświęcić poszukiwaniom i studyom jedynie nieliczne, wolne od pracy zawodowej chwile, uważało za obowiązek swój podjąć na nowo nad literaturą polską pracę zbiorową, mającą w Warszawie tak dawną i poważną tradycyę.

- –

Ponieważ w istniejących dotąd bibliotekach, mimo cięż kich strat, posiada Warszawa bogate zasoby świadectw i zabytków druków i rękopisów wiążących się z twórczością przebywających tu pisarzów i uczonych, więc za pierwsze swe zadanie, za podstawową pracę przygotowawczą uznała Komisya systematyczne zbadanie zbiorów warszawskich i prowincyonalnych w celu wyszukania, rozpatrzenia i wydania drukiem znajdujących się w nich a nieznanych czy niezużytkowanych dotąd materyałów i świadectw zarówno rękopiśmiennych jak nieumiejętnie ogłoszonych, a odnoszących się do twórczości literackiej, krytyki i publicystyki polskiej.

Wobec braku katalogów zbiorów rękopiśmiennych warszawskich jedyny wydany dotąd przez p. Fr. Pułaskiego obejmuje tylko część rękopisów Biblioteki Krasińskich Komisya zamierza sporządzać opisy rozpatrywanych przez nią rękopisów — o ile one zawierać będą materyały, mające znaczenie dla historyi literatury i oświaty.

[ocr errors]

Obok tego, wobec ważności a niedostępności materyałów i opracowań, mieszczących się w rocznikach czasopism warszawskich, z okresu od ukazania się „Monitora“ do rozpoczęcia około r. 1870 baczniejszej kontroli przez bibliografów (Estreichera, Wisłockiego) i specyalne wydawnictwa, nad zawartością czasopism polskich, Komisya zamierza zająć się rozpatrzeniem tych czasopism dla opracowania bibliografii pomieszczonych w nich, a mających znaczenie dla historyi literatury utworów, opracowań i świadectw różnorodnych. Udział w tej pracy zbiorowej nie wyłącza podejmowania przez członków Komisyi specyalnych poszukiwań i opracowań, poświęconych zjawiskom i pytaniom, związanym z twórczością literacką i rozwojem umysłowości polskiej.

Wyniki pracy zbiorowej, tudzież specyalne opracowania i komunikaty osób postronnych, przedstawione Komisyi, pomieszczane będą w publikacyach dwojakiego typu: jeden stanowić będą „Prace", obejmujące zarówno krytycznie opracowane materyały z zakresu twórczości literackiej, historyi literatury i oświaty, jak i opisy rękopisów oraz monografie specyalne; drugi typ zaś — to będą umiejętne, krytyczne wydania dzieł poszczególnych autorów. Obadwa wydawnictwa ukazywać się będą w dowolnych terminach, pod redakcyą sekretarza Komisyi, Manfreda Kridla.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »