Obrazy na stronie
PDF
ePub

Huetius Origenianorum lib. III. cap. 2. sect. 1. num. 2.

3. et seqq.

II. Eusebius lib. VI. Hist. Ecclesiast. cap. 24. duodecim tantum commemorat in Genesin Tóuous. Eusebium secutus est Suidas. Verum bis ab Hieronymo tredecim numerantur Tom. IV. novae edit. pag. 430. et Tom. II. pag. 562., ubi explicans, quae capite quarto Geneseos scripta sunt de Cain et Lamech, Damasum Papam monet Origenem duodecimum et tertium decimum in Genesin librum de hac tantum quaestione dictasse. Hinc in Eusebii loco mox citato suspicatur Huetius vel errorem esse librarii, qui adscripserit '. pro ry., vel certe in eo Codice, quo utebatur Eusebius, in unum coaluisse posteriores libros duos, utpote qui circa idem argumentum versarentur. Ut ut est, e posteriori Hieronymi loco, ubi tredecim numerantur, liquet hosce commentarios non progressos esse ultra . Geneseos caput quartum. Huc pertinet quod lib. VI. contra Celsum citat ipse Origenes, quae in Genesin scripserat ab initio libri usque ad haec verba: „Hic est liber Generationis Adam“ etc., quibus capitis quinti initium continetur. Eosdem tomos citatos reperimus contra Celsum lib. IV. Tom. 35. in Matthaeum, lib. I. nepà dexõv cap. 3. et lib. II. cap. 3.

Octo priores Alexandriae ac proinde ante annum 232., quo ex hac urbe Caesaream se recepit Origenes, elucubratos esse in libro nono significabat, teste Eusebio lib. VI. Hist. Eccl. cap. 24. Observatione item dignissimum est, quod Socrates lib. III. Hist. Eccles. cap. 7. ait: „loyévns δε πανταχού μεν εν τοις φερομένοις αυτού βιβλίοις έμψυχον τον ενανθρωπήσαντα οίδεν. Ιδικώς δε και εις την Γένεσιν αυτώ πεπονημένος έννατος Τόμος το περί τούτου μυστήριον εφανέρωσεν, ένθα 'Αδάμ μεν τον Χριστόν, Εύαν δε την εκκλησίας είναι πλατύτερον κατεσκεύασε. « Origenes quoque in omnibus libris suis Christum ho

minem factum anima praeditum esse, agnoscit. Sed specialiter in nono Tomo Commentariorum, quos scripsit in Genesin, hujus rei sacramentum exponit: quo loco Adamum quidem Christi, Evam autem ecclesiae typum gerere pluribus verbis asseruit. Denique notandum Tóuous in Genesin non diversos videri ab illius opere, quod Hieronymus epist. 41. alias 65. Hexaëmeron vocat, cum ait: „nuper sanctus Ambrosius sic Hexaëmeron illius compilavit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur.“

III. Ex horumce in Genesin librorum Praefatione fragmentum unum, aliud quoque e libro primo recitat Pamphilus martyr in Apologia. Ex his item Tomis fragmenta duo suis de Praeparatione Evangelica libris Eusebius inseruit. Prius exstat libro septimo cap. 20., et capitis prioris Geneseos versum duodecimum explicat; Commentariorum autem partem esse ex stilo arguitur, ut optime adnotavit Huetius. Posterius illustrat .capitis ejusdem versum decimum quartum; jacet autem in libro sexto Eusebii Praep. Evang. capite undecimo. Habetur etiam, inquit Huetius, in Philocaliae capite 22. fragmenti hujus pars aliqua, unde discimus e tertio Tomo Commentariorum Origenis depromtum illud esse. At fallitur vir clarissimus, cum ait hujus fragmenti partem tantum aliquam haberi in Philocaliae capite 22., cum longe prolixius sit istud fragmentum in Philocalia, quam apud Eusebium, ubi desiderantur, quae in nostra editione num. 12. 13. et 14. reperiuntur. Aliud praeterea reperitur fragmentum Philocaliae capite 14., ubi ex eodem Tomo tertio petitum id esse significatur. Denique Eusebius Hist. Eccl. lib. III. cap. 1. aliud exhibet, quod in nostra editione omittendum esse non duximus. Haec sola sunt fragmenta, quae ad Tomos pertinuisse adfirmare possumus. Theodoretus quidem in

Ģenesin quaest. 20. ex Origene citat expositionem versus 26. cap. 1. Geneseos: ,,faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram :" et sanctus Eustathius, in dissertatione de Engastrimytho adversus Origenem, locum ejus de paradiso exhibet, quem valde vituperat. Verum an duo haec fragmenta Tomorum pars fuerint, neuter significavit. Alia insuper in Mss. Graecorum Patrum in Genesin catenis Origenis nomine circumferuntur, quae editioni quoque nostrae inserenda esse duximus, praemonito hic lectore levem nonnunquam esse catenarum fidem, quippe quae saepe'auctorum nomina permisceant, et aliud pro alio adscribant; et praeterea incertum esse, unde Origenianae ejusmodi symbolae in Genesin petitae sint, an e Tomis, an e scholiis, an ex homiliis, an denique ex aliis ejus in diversos Scripturae sacrae libros Commentariis. Certe ex tot fragmentis, quae catenae exhibent, vix duo aut tria comperimus ad homilias in Genesin pertinere.

IV. Hieronymus Tom. IV. novae editionis Classe tertia Epist. pag. 430. indiculum texens librorum Origenis, sic orditur: „scripsit in Genesin libros tredecim: mysticarum homiliarum libros duos: in Exodo excerpta, in Levitico excerpta.“ Isthaec series manifeste indicat ad Genesin pertinuisse mysticas hasce homilias; nec alio sensu Hieronymi locum accepit Sixtus Senensis lib. IV. pag. 352., ubi etiam opinatur septemdecim, quae hodie latine exstant in editionibus Merlini et Genebrardi, illarum partem fuisse. „Huic ego, inquit Huetius, neutiquam assentiri possum: homiliae enim, quas habemus, ex tempore videntur pronuntiatae, et ab actuariis in literas relatae; mysticae vero meditate per otium elaboratae et ab Origene ipso editae sunt.“ Non equidem infitias iverim alias per otium meditate elaborasse Origenem, alias ex

tempore recitasse. Sed unde habuerit vir clarissimus, mysticas fuisse meditate per otium elaboratas, et ab Origene ipso, non ab actuariis editas, id sane dubito an cujusquam veteris scriptoris auctoritate probare potuerit. Certe major pars septemdecim homiliarum in Genesin mysticis sensibus enarrandis impenditur. Quid ergo eas vetat mysticas dici, et partem mysticarum homiliarum, quarum Hieronymus duos commemorat libros. Ut ut est, superstites hasce septemdecim homilias, Origenis esse nullus dubitandi locus est. Praeterquam quod enim homiliae secundae, ubi Noëticae arcae fabrica exponitur, integer fere sermo graecus in omnibus catenis sub Origenis nomine circumfertur, si attente legeris homiliam decimam, agnosces unde sanctus Eustathius in dissertatione de'Engastrimytho criminandi Origenis ansam arripuerit, quod nempe Isaac et Rebeccae res gestas immutarit; inaures et armillas, sermones esse aureos dixerit, et universum denique argumentum per vim distortum, ad ea, quae animo cernuntur et ratione intelliguntur, traductum, cavillationibus deturparit. Lege item homiliam decimam tertiam, ubi occasione puteorum, ab Isaac effossorum, de puteis quoque Abrahami tractatur, et videbis, cur idem Eustathius expostulet, quod puteos ab Abraham effossos, aliaque ad eos pertinentia allegoriis exponat Origenes, tantaque sermonum copia in immensum protracta, omne de illis negotium disterminet in aliam sententiam translatum, licet ad haec usque tempora in regione illa oculis adhuc conspiciantur. Non negat Origenes in hac homilia, revera effossos esse in terris hosce puteos, neque ea de re queritur Eustathius. Id unum expostulat, quod, licet in regione illa adhuc oculis conspicerentur, eos tamen allegorico tantum sensu explicuerit. Quod ab Origene factum, quis negare audeat? Prae

ter haec argumenta, quae abunde sufficiunt, ut hae homiliae Origeni nostro adjudicentur, certo adfirmare possumus nullum hactenus repertum esse Codicem manuscriptum, qui non eas illi tribuat.

Huc adde, quod Jonas Aurelianensis episcopus, qui saeculo nono florebat, lib. I. de Institutione laicali capite XI. duplex affert fragmentum ex homilia decima. Unum est tamen, quod movere quempiam possit, ne eas Origenis esse putet, nempe quod habet Hieronymus epistola 3., alias 126. ad Evangelium presbyterum: „in fronte, inquit, Geneseos primam homiliarum Origenis reperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans, illuc devolutus est, ut eum angelum diceret, iisdem argumentis, quibus scriptor tuus de Spiritu sancto, ille de supernis virtutibus est loquutus.“ Nihil quidem ejusmodi reperitur in prima homiliarum, quae supersunt, imo nec in ceteris. At vero variae olim fuerunt homiliarum in Genesin collectiones, uti liquet ex Cassiodoro, qui de Instit. Divin. liter. cap. 1. sexdecim tantum Origenis homilias' enumerat. Unde non absurde responderi potest, eam in Genesin homiliam, quae in collectione Hieronymiana prima erat, ad nos non pervenisse.

V. De tempore, quo hasce homilias pronuntiaverit Origenes, id unum constat, eas anno ducentesimo quadragesimo quinto esse posteriores. Extemporaneae enim sunt, et ex illarum numero, quae ab actuariis in literas relatae sunt. Atqui ,,Origenes jam sexagenario major ... conciones, quas habebat ad populum, a notariis excipi permisit, cum id antea fieri nunquam concessisset,“ inquit Eusebius Historiae Ecclesiasticae lib. VI. cap. 36.

VI. Editio Merlini Hieronymo tribuebat earum interpretationem latinam; hanc Rufino deberi erudite probat clarissimus Huetius Origenianorum lib. III.

« PoprzedniaDalej »