Obrazy na stronie
PDF

i grzywnami; z wiekiem XVIII karą na ciele, która stała

· keine Hoff-Dienste oder Frohnen hat, wäre ein Vogel ohne Flügel; ein

Fuhrman ohne Pferde. Wer alles Feld durch Mieth-Leute bauen wolle der schöpfe Wasser mit einem Sieb”. quoniam fructus absumuntur operiarum mercede... ubi non existit operarum determinatio, domino licitum sit, hominibus praesertim propriis atque rusticis alias, quam antea consuetus, imperare. Etenim indefinitum exigendi potestatem... liberos suos invitis dominis aliis elocare prohibentur... defuncto adscriptitio

dominus in signum potestatis herilis aliquid ex eis bonis decerpit, · şi sobolem relinquat, aut omnia sibi tribuit bona, si sine suis heredi

bus decesserit. Extra territorio Ulmense plerumque de mortuo marito optimus equus una cum veste pretiosiori: femina fato functa optima vacca et vestis, una cum cacabo, et decem nummis de bonnis repraesentari debent... w Osnabrückim połowa dóbr ruchomych po zmarłym do dziedzica pależy. W Pomeranii (Arnd. Versuch einer Geschichte der Leibeigenschaft in Pommern u. Rügen 1803) mieszkania chłopów tak się opisują.... bei andern wohnen sie, wie die Schweine, in elenden und schmutzigen Löchern, und sind auch oft noch wie die Schweine auf einander gepackt. Względem zbiegłych prawo nakazywało... ihre Namen und Geburtsort offenbar an der Kak, oder Galgen schlagen zu lassen, und sie dadurch, es seien Manns oder Weinspersonen, unehrlich zu machen, ihnen auch künftig, wann sie wieder, ertappet werden, durch den Scharfrichter ein Brandmal auf die Backen brennen zu lassen... Względem powinności.... Der Vollbauer (z 32 morgów) dient gewöhnlich die ganze Woche mit 3 Pferde und 2 Menschen.... Sobald aber die Aerndte angeht, schickt er an vielen Orten noch eine Magd... Na południu, w Węgrzech, w wieku XVI, po powstaniach rustykalnych: Nihil enim praeter pudum corpus, illudque diris afflictum verberibus, miserae plebi reliquintur, powiada urzędowy współczesny akt; w innym wyznaje się, że jeżeli wstrzymano surowe postępowanie, to tylko... ne omnis Rusticitas (sine qua Nobilitas parum valet) deleatur. Lecz następnie stan włościan poprawił się, pomimo prawa 1548 roku, wzbraniającego swobodnego wychodzenia ludzi, swobodni pod imieniem Taxalistów przechowali się aż do wieku XVIII. Dla odsądzenia spraw pomiędzy chłopami a dziedzicami, w każdym gespannie był Sąd (Se. dria) z 12 szlachciców i t. d. (Des Ungrischen Bauers etc. Zustand von J. N. Prefer. Pesth. 1838). Na północ od nas, w prowincyach Nadbaltyckich, podług wniosków przez jenerał-gubernatora do szla-chty uczynionych w r. 1764. (Geschichte der Sklaverey und chara-. kter der Bauern in Lief und Esthland. 1786) trzy główne rodzaje uciemiężenia chłopów dręczą: pierwszy niepewność prawa używalności... Der Bauer ist nicht nur in dem Besiz seines Landes, und derer von ihm erbauten Kathen, so unsicher als der Vogel auf dem Dache, sondern auch in Ausehung seines geringen mobiliar-Vermögens. noch upsicherer. Findet der Herr was bei ihm, so ihm gefällt, es sey Pferd, Vieh, Fasel oder sonst was, so wird es entweder für einen selbst

się powszechną i w. innych policyjnych wykroczeniach.

(Dalszy ciąg nastąpi).

beliebigen geringen Preiss, oder ganz umsonst, genommen; drugi, nieokreślenie powinności, których zwiększenie jest zupelnie od dziedzica zależne, szczególnie powóz; trzecie, nadużywanie kar... Dieser ist so enorm, dass das Geschrey davon zu meinem empfindlichen Kummer, bis an den Thron gedrungen. Die Kleinste Vergehungen werden mit 10 Paar Ruthen geahndet, mit welchen nicht nach der gesezlichen Vorschrift, mit jedem Paar dreymal, sondern so lange gehauen wird, als ein Stumpf der Ruthen übrig ist, und bis Hut und Fleisch herunterfallen. Die Bauren werden Wochen und Monate lang, und öfters in der grössesten Kälte, in den Kleeten, in Eisen und Klözzen auf Wasser und Brod gehalten... Na wschodzie od nas rozwinął się zupełnie podobny stan rzeczy: patrz Bielaiew. Krestianie na Rusi. Moskwa. 1859. Przytwierdzenie nastąpiło w skutek Ukazu wydanego koło r. 1592 lub 1593. Ukaz r. 1603 pozwala wyjście jednego lub dwóch chłopów; r. 1640 dla poszukiwania zbiegłych chłopów w mieysce 5-letniego czasokresu naznaczono dziesięcio i piętnasto letni. Powody przyprowadzające do przytwierdzenia były finansowe... ciel prikrieplenia krestian k' zemlie hławnym obrazom sostojała w tom, cztoby pry sborie podatiey pielzia bylo pokazywat žiłych ziemiel pustými... było czysto finansowoiu 'mieroiu. Ułożenie r. 1649 postanowiło zwracać zbiegłych chłopów „bezsroczno”; Ułożenie uczyniło przytwierdzenie bezwzględném... teper krestianin,..uże potierał vsie zakonnyje sposoby ostavliat odnu ziemliu i posielitsa na druguiu... jednocześnie rozwijały się ograniczenia co do prawa prywatnego i juryzdykcya patrymonialna... wr 1704 jeden dziedzic w instrukcyi do zarządu dóbr pisze... torhowych liudey ni z kakim towarom ni s chleboin w wotczinu naszu nie puszczat. . a krestianom naszim ukazat, cztob wina i tabaku nie pokupali, a iestli kto w tom iawitsia bit batogi nieszczadno, da imat po rubliu pieni s czełowieka; Ukaz względem pogłównego z r. 1719... Zaczislik krestian w odin razriad... a posiemu krestianie i bobyli sravnialis z zadwornymi i diełowymi liudmi, s kabalnymi i polnymi chołopiami... chłopów sprzedawano bez osiadłosci... kto pochoczet kupit, kak skotow... powiada Ukaz 1, 1721: zwyczaju tego nie mogąc znieść, uczypiono zastrzeżenie: „tochotiaby po nuždie prodavali nie to semiami a nie w roźń... W r. 1724, Pososzków, dziwne zjawisko wśród ciemnych tych czasów, powiada: „Pomieszcziki na krestian swoich nałagaiut bremena nieudobonosimaja... i mnohie dworianie hovoriat: krestianinu nie davay obrosti, no strigi jako ovcu do goła (Przypomina przysłowie znane w wschodnich Niemczech: Rustica gens, est optima fleos et pessima ridens. Ernestus Fuchs, De agris desertis. Francofurti ad Viadrum. 1671). W instrukcyi przez znamienitego WOłyńskiego wydanej, z nieco późniejszego czasu zabroniono, ażeby chłopi nie wyjeżdżali pa targ bez pozwolenia i dozoru dziesiątnika... Tom II. K wiecieá 1862.

. 6

[ocr errors]
[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

Trzykroć sto tysięcy poliszynelów ukąszonych przez tarantulę i tańczących razem sarabandę, mniej czyniłoby halasu i wrzawy, jak poczciwy ludek neapolitański w chwili wejścia do stolicy naszych ochotników. Różnobarwna i krzycząca fala nieustannie na ulice Toledo napływała; każdy kto mógł znaleźć jaki lachman czerwony, kaftan, szal, albo firankę, odziawszy się w nią, wznosił ręce do góry, wrzeszczał w niebogłosy, całując się, placząc, powiewając chustkami, chorągwiami, na znak powitania uwielbianego dyktatora, który upadając pod brzemieniem trudów i zmęczenia, ogłuszony hałaśliwemi objawami swego wejścia tryumfalnego, pragnął tylko wytchnienia, błagał o chwilę spoczynku. Głowy najpó. tężniejsze nawet, zawracały się w téj upajającej atmosferze napełnionej gwarem wszelkiego rodzaju. Kto żył, biegł na place i ulice; chyba tylko chorzy i kalecy w domach pozostali. Powozom niepodobna się było przez tłumy przecisnąć, zatrzymywały się więc tam, gdzie tłum

ich zatrzymał i natychmiast ciekawsi włazili na konie, budy, koła i holoble. Dlatego w gorączce entuzyazmu ludu, jeden tylko istniał okrzyk: Niech żyje Italiajedna! a łącząc doń znany giest, każdy wznosił do góry wskazujący prawej ręki palec. Zstąpiwszy z nieba święty January, nie byłby lepiej od Garibaldego przyjętym, gdyby mu przyszła kiedy ochota odbyć wjazd uroczysty do Neapolu.

Skoro który z Garibaldczyków ogorzały od słońca, wlokący się w podartém obuwiu a odziany w czerwoną koszulę, ukazał się gdzie na ulicy, otaczano go dokola; kobiety wydzierając go sobie tak zawzięcie ściskały i calowały, że nieboraczysko krzyczał nieraz co miał siły! Czasami tłum ten bez widocznego powodu, jak gdyby porwany jakiémś wewnętrzném natchnieniem, biegł w jednym kierunku i zatrzymywał się w miejscu, gdzie powóz jaki najczęściej próżny się ukazał, śpiewając na zabój hymn na cześć Garibaldego zaimprowizowany. Ledwieśmy się zdołali wyrwać z tych owacyj na każdym kroku nas zatrzymujących; zmęczony okropnie uściskami, pocałunkami i odgłosami wiwatów, od których głowa pękała, pobiegłem czémprędzej zrzucić z siebie tę nieszczęśliwą czerwoną koszulę i przebrać się w odzienie uwalniające mnie przecie od tych nieustannych uścisków. .

Dnia 6 września, około siódméj godziny wieczorem, król Franciszek II udał się do Gaety; nazajutrz rano Garibaldi w Salernie przyjmował deputacyą miasta Neapolu, a o w pół do pierwszéj w towarzystwie kilkunastu oficerów, nadzwyczajnym pociągiem kolei żelaznéj przybył do stolicy, gdzie na przyjęcie jego gwardya narodowa oczekiwała. Stanąwszy kwaterą w ofiarowanym "mu ogromnym pałacu Angri, leżącym przy końcu ulicy Toledo, wierny swemu zwyczajowi, nie dbając o wspaniałe i okazale komnaty, wybrał sobie na mieszkanie mały, więcej niż skromny na poddaszu pokoik, resztę zaś apartamentów oddał na potrzeby swojego sztabu. Dla tego człowieka, przywykłego do niezmierzonych przestrzeni morskich i do swobodnego życia pod golém niebem, przedewszystkiém potrzeba było powietrza i niczém niezakłóconego widoku słońca. Pierwsze swe starania obrócił

« PoprzedniaDalej »