Obrazy na stronie
PDF

Marzec, 1862.

- Dostrzeżenia Meteorologici Miejsce dostrzeżeń wzniesione jest 367,6 stóp paryzkich na:

18-145.45°,7 czyli w łuku 18°41'25't

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

10,5

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

+++++

1++++

[ocr errors]

+++++

+++++

Iitti Il+++++++I +++++11+++++++

F+++++ +1++ +++++ TIFFF FFFFT TITIT

[merged small][ocr errors][merged small]
[ocr errors]

+++++

+++++

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][merged small]
[ocr errors]
[ocr errors]

Sogg ocasionar

[ocr errors]

Rów

[ocr errors]

++++++

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

Obserwatoryum Astronomiczném Warszawskiém.
ziom morza, jego szérokość geogr. 52°13'5", długość w czasie
i wschód względem południka paryzkiego.

no

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][subsumed][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][subsumed]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[subsumed][ocr errors][ocr errors]

FIZYOLOGICZNE ZASADY ESTETYKI (*).

PRZEZ

Dr. Ludwika Natansona.

sona.

Przedmiotem estetyki jest wszechstronne poznanie piękna. Rzecz dziwna, że starożytni znacznie w tym względzie wyprzedzili wszystkie późniejsze czasy; bo jak sama twórczość piękna wynosi synów Grecyi po nad inne narody, tak Plato i Arystoteles stoją dotychczas na nieprześcigłéj wysokości pojęć o estetyce. Plato w Biesiadzie wkłada w usta Diotymy wzniosły obraz najwyższego bezwzględnego piękna; w Hippiaszu drogą wyłączenia zbliża się do określenia piękna, samo zaś określenie zostawia nastę. pnym pokoleniom. Scholastycy nie rozwinęli wcale pojęć Platona. Po pierwszych tedy mistrzach, estetyka do ostatnich prawie czasów leżała odłogiem, a Locke i Condillac z całą szkołą empiryków nie dotknęli nawet téj nauki. Dopiero szkole szkockiej (Reid, Hutcheson, Smith) należy się zasługa odrodzenia tej gałęzi filozofii, chociaż i tu znajdujemy rozbiór piękna w duszy i piękna w naturze z zupełném pominięciem twórczości. Kant pod nazwą, estetyki obejmuje zupełnie inny przedmiot, a mianowicie naukę o pierwiastkach zmysłowości, a naukę tę, wypro. wadzoną a priori nazywa estetyką transcendentalną, tak jak logiką zwie naukę czystego bezzmysłowego myślenia. . W transcendentalnéj estetyce, usuwając wszystko co rozum do zmysłowych czynności dodaje, zostawia tylko

(*) Rzecz czytana w Komitecie warszawskiego Towarzystwa lekarskiego w grudniu 1858. r. Tom Il. Czerwiec 1862.

50

[ocr errors]

czyste zmysłowe wrażenie i formę zjawisk, które obejmuje pod dwa pierwiastki zmysłowego poznawania, tojest, przestrzeni i czasu. (Kritik der reinen Vernunft. Transscendentale Elementarlehre. Transscendentale Aesthe tik). Kant więc estetyce, jak w ogóle wszystkim filozoficznym wyrażeniom, nadaje swoje odrębne znaczenie i dlatego jego estetyka nie wchodzi w zakres naszych badań i należy do zmysłowej psychologii.

• Nowsza spekulacyjna filozofia Niemców (Hegel), nacechowana dążnością do rozumowania oderwanemi wyobrażeniami, jak liczbami w działaniach matematycznych, prowadzi do owej igraszki wyrazów i pomieszania pojęć, gdzie jedne i też same podstawy wprowadzane do rachunku myśli, wiodą do najsprzeczniejszych wypadków.

W literaturze naszej posiadamy dwie znakomite prace, których przedmiotem jest estetyka. Każdemu znane są Listy z Krakowa Kremera i Umnictwo piękne Libelta. Kremer przybrał estetykę w nadobne szaty poezyi; Libelt wcisnął ją w pęta systematycznej trilogii (Hegla): ale jak pierwszy ostatecznie nie rozwiązuje swego zadania, tak drugi dla systematyczności poświęcił samą naukę.

Jak psychologia, tak i estetyka nie mogą być oderwane od myślącego i czującego człowieka. Jedna i druga jedynie stałe mają zasady w poznaniu czynności umysłowych, tojest czynności mózgu i całego w ogóle systematu nerwowego.

Poczucie piękna, równie jak czynności rozumu, jak wszystkie w ogóle czynności duszy nieśmiertelnej, przy. wiązane są nieodłącznie do pewnych materyalnych części organizmu, a nawet do budowy i stanu materyalnego tychże części, które anatomowie i fizyologowie obejmują mianem systematu nerwowego. Nie wdając się w rozbiór istoty duszy, co jest przedmiotem metafizyki, ograniczyć się musimy do badania jéj strony realnéj, jéj narzę. dzi, i praw, którym one podlegają.

System nerwowy, owo narzędzie czynności duchowych, składa się z różnorodnych organów, których podział, ze względu na szczegółowe czynności, i prawa którym podlegają, są przedmiotem fizyologii. Ponieważ prawa te stosują się również i do objawów estetycznych, musimy tu pokrótce powtórzyć.

« PoprzedniaDalej »