Obrazy na stronie
PDF

gum filiae suas dotes consequi et omnia, quibus Regnum obstrictum dissolvi nequeant.

est,

II.

AKTA KOMISYI KRAKOWSKIEJ W SIERPNIU 1596 R. ODBYTEJ.

Mandat królewski zwołujący komisyą '). Król Zygmunt III w myśl konstytucyi sejmowej wyznacsa do traktowania : posłami cesarskimi w sprawie prsymierza prseciw Turkom nustępujących komisarzy: 2 senatorów: Stanisława Karnkowskiego Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, Jerzego Radziwilla Kardynała i Biskupa Krakowskiego, Hieronima Rozdrażewskiego Biskupa Kujawskiego ?), Wawrsyńcu Goślickiego Biskupa Przemyskiego 3), Janusza Ostrogskiego Kasstelana Krakowskiego, Mikołaja Firleja Wojewodę Krakowskiego, Hieronima Gostomskiego Wojewodę Poznańskiego 4), Krsysztofa Mikołaja Radziwilla Wojewodę Wileńskiego 5), Stanisława Mińskiego 6) Wojewodę Łęczyckiego, Fanussa Zbaraskiego Wojewodę Bracławskiego, Fana Abrahamowicsa Wojewodę Smoleńskiego ?), Mikołaja Zebrzydowskiego 8) Marszałka Koronnego, Jana Zamoyskiego Kanclersa Koronnego, Lwa Sapiehę Kanclersa W. Ks. Litewskiego"), Jana Firleja Podskarbiego Koronnego, Dymitra Chaleckiego

1) W konstytucyi sejmowej (Vol. leg. wyd. oryg. t. II. str. 1443) wspomniano: Dnaznaczyliśmy pewne komisarze..... jako w samym oryginale jest opisano. Którym to komisa. rzom zleciliśmy.... aby z posły panów Chrześcijańskich traktowali i namawiali o rzeczach tych, które pod te czasy Rzpltą naszą i one zachodzą: nic w tej sprawie nie zawierając, ale do uznania i zawarcia wszem stanom na sejmiki i na sejm przyszły wszystko, co namówią odnieść, dalej nie, jedno do dnia ostatniego sierpnia traktować mają. Który to sejm ma być do odprawy utwierdzenia tych samych spraw przez nas złożony, na którym nic innego niema być wnoszono, ani traktowano«. Nie zdołaliśmy odszukać aktu tu wspomnianego w oryginale, niema go też w Metryce Koronnej, doszedl nas tylko w RP. Biblioteki Watykańskiej: Ms. Ottobon. N° 3184 fol. 250. Mandat, widocznie pisany w języku polskim, został przez kogoś przetlómaczony na język laciński, a nazwiska w nim wymienione poprzekręcane straszliwie do tego stopnia, że nieraz domyśleć się trudno, jak brzmiały one w rzeczywistości. Prawie wszystkie jednak nazwiska udało się nam rozwiązać, dla kontroli jednak, przy na. zwiskach w RP. przekręconych, podajemy je w uwadze tak, jak brzmią w RP.

.) W RP.: Hieron. Rosdrassuski in Cinau.
3) W RP.: Laurentium Groliski Ep. Presmil. 4) Pesnichenensem.) W RP.: in Vilde.
9 W RP.: Stencum Mnisken.
7 W RP.: Janusium Abrahamousiensem Smolinskisensem.
* W RP.: Nicolaum Zibridusensem. 9 Lucam Sapienchen Lith. Cancell.

Podskarbiego W. Ks. Litewskiego. Ze stanu rycerskiego: Zygmunta Mysckowskiego Starostę Piotrkowskiego 1), Spytka Jordana, Stanisława Ligęzę Starostę Opocsyńskiego), Stanisława Karśnickiego Sędziego Sieradzkiego 3), Stanisława Stadnickiego z Łańcuta, Szczęsnego Herburta, Prokopa Raszko Podkomorzego Halickiego 4), Mikołaja Lanckorońskiego, Franciszka Krasińskiego Kasztelana Ciechanowskiego 5), Stanisława Garwaskiego Starostę Gostyńskiego ")... Jana Łahodowskiego ?)... Pawła Sapiehę Koniussego W. Ks. Litewskiego 8), Michała Hulewicza Wojutyńskiego Pisarza ziemskiego Luckiego, Aleksandra Chodkiewicza, Jana Czyża ''), Sekretarza 7. K. Mci, Jędrseja Leszczyńskiego Wojewodę Brseskiego Kujawskiego 10).

2.

Instructio pro Reverendis etc. Ioanne Kutbasio Electo Archiepiscopo Colocensi Episcopo Jauriensi locorumque eorundem perpetuo Comite ac summo per Reguum Nostrum Hungariae Cancellario, Principe Andrea Episcopo Wratislaviensi ac utriusque Silesiae supremo Capitaneo, Joanne Christophoro ab Hornstain in Grueningen Consiliario nostro secreto, Nicolao Istwamfii de Kysarronfalwa Officii Palatinatus Regni nostri Hungariae Locumtenente, Adamo Gallo

2) W RP.: Sigismundum Miskuski Starostum in Peterkau; nadano mu star. Piotrkowskie 15 października 1588. Metr. Kor. T. 135, k. 323.

) W RP.: Stencum Liginisa Starostum Oposin; starostwo to otrzymal 10 stycznia 1588. Metr. Kor. T. 133, k. 238.

*) W RP.: Stencum Karssinsken iudicem in Siradz; był marszałkiem sejmu Krakowskiego w r. 1595.

) W RP.: Procob Rensken Holiskischen Camerarium. Akta gr. Halickie z tego czasu (Tom. 104, str. 6 i inne) wymieniają jako Podkomorzego Halickiego Prokopa Raszko; bywal on często wyznaczany do rozmaitych komisyj. Por. Niesiecki, wyd. Bobrow. T. 8, str. 94.

5) W RP.: Castell, in Siechanau.

9 W RP.: Stencum Garnasken Starostum in Goslin; potem następuje: Lasia Sniedcza Arskiego, co to znaczy, nie podobna rozwiązać; być może, że był to Sladkowski, o którym zob, niżej str. 255.

W RP.: Joannem Łahaduski Rossa; Jan Łahodowski był na sejm 1597 poslem Wojew. Wolyńskiego (por. poniżej laudum sejmiku luckiego); co zaś znaczy dodatek Rossa, nie rozumiem.

J W KP. po »Paulum Sapieha Lithuan. Stabularium, następuje: Jaroslauensem Voloniae provinc. scribam. Nie rozumiem, do czego odnieść i coby znaczyć mialo owo »Jaro. slauenseme, zaś » Voloniae provinc. scribam« rozwiazuję jako Łucki Pisarz ziemski, którym był Michal Hulewicz Wojutyński (por. poniżej laudum sejmiku Łuckiego).

° W RP.: Joannem Tyza Secret. nostrum. Oczywiście jest to fatalnie przekręcone nazwisko Jana Czyża Sekretarza królewskiego, którego często wyznaczano do komisyj sejmowych, jak n. p. z sejmu 1596 do słuchania liczby Podskarbiego Kor., Metr. Kor. T. 140, k. 175.

"" W RP. brzmi: Titskiensem Voevod in Brest. Otóż oznaczać to ma Jędrzeja Leszczyńskiego, Wojew. Brzesko-Kujawskiego, którego nazwiska między powyżej wymienionymi senatorami nie znajdujemy, a który później bral udział w obradach komisyi, jak to podaje Heidenstein. (Rerum polonicar. str. 338). Dziwne to tylko, że senatora wymienia na końcu. Dyaryusz sejmu warsz. . 1597.

TO

Poppelio Barone a Lobkowicz in Duxau et Schreckenstain, Joanne ab Haym in Reichenstain, Barone Joanne Joo de Kazahaza Personalis praesentiae nostrae Regiae in iudiciis Locumtenente, Consiliariis atque oratoribus nostris, iuxta quam sese in conventu Deputatorum Regni Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae, qui praesente Rev. Cardinale Caietano Legato Apostolico foederis contra

Turcam feriendi causa Cracoviae habendus est, gerere debeant ').

Primum legati nostri ad iter sese ita comparabunt, ut sub huius mensis finem, et quidem si fieri possit, ad 25 julii non procul Cracovia duobus scilicet aut tribus inde miliaribus in unum coëant, ne separatim, sed quod decentiori comitatu fiat, coniunctim in Regiam urbem ingre. diantur.

Cracoviam cum ingressi fuerint, si Rex, quod futurum videtur, aberit, ad Cardinalem Caietanum Legatum Apostolicum mittent, ut quomodo conventum et colloquium inchoandum existimet, exquirant. Si Rex qui. dem aderit, ad aulae Mareschalcum, uti fieri solet, mittent, et quia a nobis ad tractationem foederis missi adsint, per eundem Regi signisicandum curabunt; quod etiam absente Rege fieri apud eos poterit, quibus iniunctum intelligent, ut legatos accipiant.

Ad locum congressus cum ventum fuerit, ubi verisimiliter Cardinalis Legatus solenne illud colloquium auspicaturus est, legati nostri in hanc sententiam, dicendi facultate sibi data, dicent:

Quod Pontitex Maximus, quod Principes ac populi omnes Christiani iam diu summis animi studijs optarint, ut Inclytum Poloniae Regnum Regnis ac provinciis, quibus hostis communis Turca immineat, communi foedere iungatur, id ut nos inprimis optemus, gravissimas habere nos causas, qui prae caeteris Rpcae Christianae Principibus ac Regibus Regi Regnoque Poloniae vicinitatis, cognationis et affinitatis amicitiaeque iuribus, cum novis, tum antiquis coniuncti simus, ut unius partis salus a salute alterius necessario dependere videatur. Cum itaque conventus iste praesens Amplissimorum Regni Poloniae M. D. Lithuaniae ordinum con. sensu institutus sit, ut de sacro foedere pressius ac strictius agatur, adesse lectos aliquos a nobis e diversis Regnis provinciisque nostris legatos, viros primarios, qui sincere et candide cum Cardinali Legato ac deputatis ordinum Poloniae agant, deque iis, quae tractationis ratio postulet, animi nostri sententiam explicent. Expectare nos de ipsorum, qui deputati sint, integritate, ut non tantum patriae suae, sed etiam totius Christianitatis utilitate sibi ob oculos posita ita sese volentes lubentesque ac faciles in hac tractatione praebeant scrupulosque superfluos removeant, ne anxia nimis concertatio rem tantopere omnibus optatam remoretur,

2) Oryginal z pieczęcią znajduje się w Archiwum dworu i państwa we Wiedniu (HausHof-u.Staatsarchiv.) Polonica, fascykul z roku 1596.

aut sperato tam salutare negotium successu frustretur. Nos animi nostri candorem, quem in hac tractatione testatum cupiamus, re ipsa, ubi ea, in quae utrinque convenerit, praestanda fuerint, sincere praestituros. Quid vero quantumque nobis pro Imperii lege et consuetudine ac pro praesenti Regnorum nostrorum provinciarumque statu liceat, cupere ma. xime, ut aequo expendi iudicio permittant, ne si forte ad aliqua, quae urgeantur, nobis praestandi facultas desit, deesse voluntatem existiment, quam integerrimam atque optimam promptissimamque profiteamur.

Si deinde sub tractationis principium mandata procuratoria ') ostendenda erunt, nostrum ad manum habebunt et plenipotentiam a Regnis provinciisque nostris iam ante obtentam. Cum porro ad colloquium ipsa de re continuabitur, quae isto et proxime superiori anno legatis nostris ad comitia tum Cracoviensia, tum Varsaviensia inissis praescripsimus, quaeque comitiorum tempore acta et postea per literas tractata fuerunt, eodemque pertineant, ordine his mandatis coniungi iussimus, ut mentem nostram in omnibus explicatiorem habeant et iuxta ea, de quibus iam ante a nobis statutum est, sese deinceps in reliquo tractatu gerant. Ea vero capita, quae in iis praecipua fore videantur, ut promptiora habeant, his inserenda duximus.

Et cuin ante Nuntii Apostolici duo potissimum a Polonis urgenda existimarint, certam nimirum pecuniarum summam annuam, quae ducentis aureorum coronatorum millibus minor non sit et ut reliqua transactionis Bendzinensis maxime in iis, quae ad Ser. fratrem nostrum Maximilianum pertineant, impleantur, mentem nostram comitiis proximis super utroque legatis nostris aperuimus: et quidem ad primum quod attinet, promptam nostram ad ea, quae ullo a nobis modo praestari possint, voluntatem, cum prolixe iuxta priora nostra praescripta testabuntur, immensas huius belli piures iam annos durantis expensus, quae aliquot miriadas quotannis excedant, explicabunt, ut subsidii pecuniarii stipulatio in biennium aut triennium ad quam minimam fieri possit summam redigatur. Si denique excusationibus quibuscunque in medium allatis effici non poterit, ut in minore quam ducentorum forenorum Rhenensium aut etiam talerorum millium annue persolvendorum summa accquiescant, eam etsi nobis praestitu gravem ac difficilem, ut tandem promittant, permittimus, modo bellum Turcis statim denuncient, pacem ab his iam ante ruptam publice et ipsi rumpant, finibusque suis adversus Tartaros munitis expeditionem

9) W Archiwum dworu i państwa we Wiedniu (Polonica 1596) są spisane adresy, do kogo miał być wysłany ten mandat: specyalny do: Jordana Spytka Hieronima Rozdratewskiego Biskupa Kujawskiego, Referendarza Czarnkowskiego, Kardynala Radziwilla, Ostrogskiego (adres: Ostrorogio). Kanclerza Zamoyskiego, Królowej – a nadto jeden ogólny: Spectabiles Magnifici.

in ipsosmet Turcas, quod vehementer optemus, ita suscipiant, ut neque Transilvaniae Principem, neque alios Christianos oppugnent. Ad quorum pactorum certitudinem confirmationemque mutuam, ne vel una pars vel altera in dubio vel incerto haereat, nos ex parte nostra paratos esse ostendent. Quoniam vero nobis hic significatum est, fieri posse, ut tota summa ad centum aureorum coronatorum millia restringatur, num id obtineri queat, tentabunt.

In summa denique illa, in quam tandem stipulatio redacta fuerit, repraesentanda, num id efficere possint, ut diinidia tantum eius pars sub expeditionis principium anticipetur, reliqua deinde certo temporis intervallo numeretur, periculum facient, quod totum ipsis liberum esto, ut de solutionis tempore, quemadmodum possint, trausigant. Inprimis vero id summo studio proposituin habebunt, ut cum de pecuniarum solutione agetur, tales assecurationis modi, sive per mercatores utrobique negotiantes, sive per alios Legati Cardinalis ac Nuntiorum Apostolicorum opera inveniantur, quibus nobis satis cautum sit, ne si expeditionem, quemadmodum polliceantur, non suscipi contingat, elusi pecuniarum iacturam faciamus, resque tandem utrinque in offensam abeat.

Ad illud deinde caput quod attinet, quo Ser. frater noster Maximilianus transactioni satisfacere Bendzinensi teneatur, iam ea de re cum Dil. Ipsius egimus; cuius sincerum ac rectum in Rocam Christianam animum cum satis perspexerimus, minime ambigiinus, quin nobis in eo, quod publici boni causa postulamus, morem gestura sit. Legati interim nostri verbis id ipsum nostris ita certum polliceri, si de reliquis convenerit, poterunt, ut totum foedus irritum sit effectuque careat, nisi praestetur.

Ea porro, quae difficultatem praecipue habitura videantur, cum pleraque in prioribus actis explicata reperiantur, restat tantum, ut ad ea, quae nobis Episcopus Casertanus attulit, capita quid responderi possit, subiungamus. Et quidem ad primum et secundum quod attinet, quinam scilicet Principes Christiani in hanc societatem conscendant, responderi poterit, nos una cum Regnis provinciisque nostris, a quibus iam ante plenipotentiam obtinuerimus, ad hoc paratos esse: Stiriam vero ac Tirolensem provincias, immediate nobis haudquaquam subditas, sed quo. tiescunque sive de bello sive de induciis Turcicis agitur, una cum nostris provinciis comprehendi neque ullam hic difficultatem fore. De Imperio uti iam ante urserimus, sic deinceps urgere pergere, de Pontifice vero ac Cardinalium collegio respondere Legatum et nuntios Apostolicos posse, quemadmodum etiam de Principibus Italiae, apud quos idem urgere parati simus.

Si de tempore agatur, an in posterum perpetuo foedus servandum sit, servari in biennium aut ut summum triennium, deinde pro occasione

« PoprzedniaDalej »