Obrazy na stronie
PDF

ności posług ofiarował, toż i mnie W. Ks. Mci Panu memu Miłościwemu uczynic przystojniej, nie tak dla pokazania rozumu mego (w którym dość miałko brodzę), ale dla pozyskania tym więtszej do W. Ks. Mci łaski i dla potężniejszej lat moich promocyej. Przeto pierwszy ten młodoletnich latorośli owoc ojczystego ćwiczenia mego W. Ks. Mci Panu i dobrodziejowi memu Miłościwemu ofiaruję, i on pospołu z autorem pod skrzydła obrony i opieki W. Ks. Mci Panu memu Miłościwemu oddawam, prosząc uniżenie, aby W. Ks. Mć z miłościwej laski swej pańskiej lichy tento pracy mojej podarek (który z niedołężnego, a jeszcze mądrze i doskonale niećwiczonego pisma zbudowany będąc, przed jasność bystrego rozumu W. Ks. Mci przyszedłszy, dość niewymownie zapalać się będzie) światłością wysokiego dowcipu swego ozdobiwszy, łaskawą a miłościwą twarzą jako od sługi najniszego swego przyjąć raczył, aż też za Najwyższego podparciem więtsze lata w głębsze nauk poznanie, w dostateczniejszą Rzpltej wiadomość ozdobiony będąc, ćwiczeńszą, bieglejszą i mędrszą pisma swego twarzą W. Ks. Mci Pana i dobrodzieja ucieszać będę usiłował; jakoż na tym zacnym rzemieśle i na posługach W. Ks. Mci lata swe trawić umyśliłem, które to moje wierne, życzliwe a powolne posługi W. Ks.Mci Panu memu Miłościwemu nad wszystkie płynące lata trwale a nieodmiennie oddawszy, też i teraz przy niniejszym małym podarku wespół i sam z sobą oddawam i uniżenie się łasce W. Ks. Mci Panu memu Miłościwemu z pilnością zalecam, w Krakowie 10 Julii Anno Redemptionis humanae 1597.

CHRONOLOGIA SEJMU 1597.

Dnia 10 lutego w roku 1597 sejm walny koronny w Warszawie zaczal się.

A naprzód J. Mć Ksiądz Hieronim Rozrażewski Biskup Kujawski spiewal mszę świętą u Swiętego Jana w kościele podług starożytnych Bogu modlitw Polaków. Na tém nabożeństwie J. K. Mć, senat i posłowie byli; po skończeniu modlonych J. K. Mć do pokoju odprowadziwszy, z senatem J. K. Mć nie zasiadł.

Lecz pp. poslowie zeszli się do zwyklego miejsca swego, tam podług alternaty pana Brodowskiego 1) Wielkopolaka Marszalkiem do dawania wot na marszałka poselskiego kola obrali. Ten gdy miejsce swe zasiadi, in primis wtoczona byla kontrowersya, aby się zatrzymali od obierania marszałka, ponieważ się nie wszyscy jeszcze posłowie zjachali; jednak ta rozmowa zaraz się uspokoiła, gdy odpowiedziano ten być zwyczaj obierania marszałka, choć się nie wszyscy poslowie zjeżdżają, za czym rozdawano wota przez województwa na przyszlego marszałka poselskiego. A gdy przyszło do województwa Ruskiego w powiecie Wiśnickim, kedy dwojacy poslowie w niezgodzie obrani i na sejm przyslani byli, druga alterkacya między tamtemi poslami urosła, (gdy jedni byli od senatorów i od zbrojnego żolnierza nad wolę szlachcica obrani, to jest IMćpan Referendarz koronny ?), pan Ożga Podsędek Lwowski 3), pan Jan Krasicki, pan Wapowski 4), pan Mniszek Stanislaw wojewodzic Sędomierski 5), pan Sienieński 6) Podkomorzy Lwowski; drudzy od szlachty braci młodszych, a na imię Ich Mci Stanislaw Stadnicki 7 z Łańcuta, IMpan Stanisław Stadnicki z Oziemle 8), pan Sienieński 9) Wojewodzic Podolski, pan Korytko, pan Bal, pan Pisarz ziemski Przemyski) 10) jeden nad drugiego porządniejsze obranie poselstwa swego ukazując. Tandem za prośbą posłów inszych utraque pars zatrzymała się od obierania marszałka, dokądby

[ocr errors]

iudicio nuntiorum w tej niezgodzie rozstrzygnieni nie byli. Toż posłowie województwa Wołyńskiego, których też było nad zwyczaj więcej, uczynili; za to obojga poslom Marszałek imieniem wszech poslów podziękowawszy, J. Mci Pana Piotra Myszkowskiego Starostę Oświe. cimskiego, za zgodą wszech stanów posłów, aby ten urząd Mar. szalkostwa poselskiego na się przyjal, prosil, co on facta prius conmendatione sui ipsius przyjąwszy ten urząd na się, vice versa za ten urząd, który miał do czasu, Panu Brodowskiemu imieniem wszech podziękowal.

Po obraniu Marszalka chcieli byli drudzy, aby jutro J. K. Mć był witany; na to nie zezwolili drudzy, ażby pierwej poslowie z województw, których jest nad zwyczaj więcej, pogodzeni byli; i na tém stanęlo. Wnieśli w tém petitum poslowie Mazowieccy, aby ich post curiam o dziedziczne majętności nie sądzono, ale nie otrzymali, gdyż się nic ante propositionem JKMci wnosić nie może; jednakże na to się zezwolili byli, żeby post propositionem wszystkie artykuły czytano, a które będą petita publica, iść z niemi wszytkiemi do J. K. Mci, które lepak prywatnych województw, ono województwo przydawszy kilku z braciej także je ante omnia wnieść do JKMci, aby się im dosyć stalo prosząc; zezwolili się też na to, poslać do panów poslów Ruskich expostulując od nich, aby się sami między sobą nie zatrudniając spraw Rzpltej zgodzieli.

Tego dnia Hetman koronny o nieszpornych godzinach przyjachal.

Tegoż dnia przyjachal hiszpański posel tego tytułu: Don Franciscus de Mendoza magister admiralius regnorum Aragoniae et Indiarum occidentalium dux Veraguae, marchio Gualdelestae et lamaicae, comes Montis iucundi, dominus vallium de Setta Trabadellis Montordis et baroniaruin Gorgae Bechi Rybarosae et Ondarae et oppidi Benzi Dolek, Commen. darius de Valdepenias Militarii ordinis Calatravensium, praefectus aulae Suae Mtis Catholicae eiusque consiliarius camerae et belli in provinciis Bellgicis, summus praefectus domus Serenissimi Archiducis Alberti Cardinalis ?).

Nomina et cognomina sług przedniejszych posla hiszpańskiego: Comes Ferdinandus a Spinola, Gilibertus a Sintiles, Ioannes Ferdinandus Chaiechon baro in Pimoran, dominus Caesar Falco Piezenno eques or. dinis Hierosolimitani, doctor Gondisalus Carenno Ponte prior ordinis Calatravensis.

1) d. Lopes de Flaro: Vobiliario genealogico... de Espana, Madrid 1622 T. I str. 371, podaje nazwisko jego: Don Francisco de Mendoça, Almirante de Aragon, Marques de Guadaleste, Comendador de Valdepeñas en la orden de Calatraua... mayor domo del Catolico Rey don Felipe II y mayor del Archiduque Alberto... Consejo de hazienda y guerra.

Dnia XI lutego.

J. K. Mć w tajemnej radzie będąc namawiał o niezgodzie posłów ziemskich, tudzież i o warunku postanowienia rzeczy sejmowych.

U poslów po ranu zaraz agitowana była quaestio, jeżeli czekać pana Referendarza koronnego (kolegi posłów Ruskich od żołnierza obranych), przy którym podpisy ludzi szlacheckich byli, czyli nie; zbity ra. tiami ten co chciał czekać, prosił o czekanie, to jest pan Ożga kolega pana Referendarza, uspokoił się. Bo gdy się ta sprawa puściła przez wota, znaleźli to z tych przyczyn, że nie mają czekać pana Referendarza, ale z tym rozsądek uczynić, którzyby się posłowie zostać mieli:

Naprzód, że jest tu peremptorius terminus, przeto się powinien ka. żdy posel stawić. Druga, absentes carere debent, jako i senatores, którzy nie będąc na propozycyej znowu nie wotują, multo magis absens posel. Trzecia, że się tu ma upatrować non ratio personae, ale ratio Rzpltej. Czwarta, dla sequelle, aby na potym drugi w pól sejmu przyjachawszy, rzeczy postanowionych nie turbowal. Piąta, że particularitas non derogat generalitati. Szósta, indecorum by bylo tak zacnemu kolu jednej osoby czekać. Siódma, że plus autoritatis kolo poselskie nosi na sobie, niż jedna osoba. Z tych racyi utrique parti sprawę o sobie dawać zezwolili się, nie czekajac pana referendarza.

Bacząc strona żołnierska, że się im nie wiedzie, ozwał się pan Wapowski kolega ich, że się one protestować będą, gdzie ich od poselstwa nie czekając pana Referendarza odstrychną. Na to się ozwali Ich Mć panowie Stadniccy, iż to niesłuszna, żeby jednego czekając sprawy Rzpltej zatrudniać się miały dla 1) tego, gdy pan Referendarz te monimenta przy sobie mając 2) miał przyjachać. Po skończeniu sprawy tej znowu przez województwa wotują: jedni, aby iść 8) zaraz do witania JKMci, a ci panowie posłowie niezgodni żeby się interim od ręki JKMci zatrzymali, a potem której stronie legitimitas przysądzona będzie, aby JKMć witala; drudzy, aby rozsądek między posły uczyniwszy, simul et semel szli do pocałowania ręki JK Mci. I na tym stanęło. Interim pan Wolowicz pisarz Wielkiego Księstwa Litewskiego do posłów przyszedl, laskę pańską im ofiarując i napominając, aby poniechawszy alterkacyi raczej do samej rzeczy przystępowali, gdyż J. K. Mć z senatem czekać na nie raczy. Na to panowie poslowie przez swoje dali respons more solito.

Po skończeniu tak wot poselskich, jako i po odprawie posła JKMci, pan Marszalek poselski nie przestawając na zdaniu wszech, których ta byla sentencya, nie czekając pana Referendarza koronnego posły Ruskie

[ocr errors]

niezgodnie obrane że sądzić, sam począl wotować perswadując, aby się pan Referendarz poczekal, przy którym dokument porządnego obrania poslów Ruskich od senatorów obranych jest. Na to się ozwal pan Czarn. kowski, referendarz przeszly ?), że Marszałek poselski niema wotować, ale zgodne animusze szlacheckie konkludować; przy tymże ma tę powinność przywitanie JKMci ukazać i defekty Rzpltej oznajmić; aż za tym uciszył się pan Marszałek, prosząc zatym panów posłów Ruskich, aby dawali o sobie sprawę suae legitimae electionis.

Naprzód poslowie od szlachty obrani przez I. M. pana Stadnickiego z Łańcuta porządnego swego obrania te ratie dawają, przypominając i angarie, które ludzie szlacheckie od żolnierzów zachodzą. Naprzód, że starożytne domy od poslug Rzpltej chcą odpychać, co się stąd znaczy, gdy nos deponimus arma, a żolnierza we zbroje ubrawszy fakcye stroja ma nas, z onym żołnierzem na sejmiki przyjeżdżają, jako teraz na tym Wiśnickim sejmiku uczynili, gdy panowie senatorowie ludem żołnierskim kościół osadzili, tamże reclamantibus i protestantibus nobilibus z hukiem na bracią mlodszą Marszałkiem tamtego sejmiku Wiśnickiego pana Referendarza koronnego, który był z ludem niemałym przyjachal przeciw prawu pospolitemu, obrali. Do tego ciż panowie senatorowie z żołnierzami pospolu opprimując wolności nas ludzi szlacheckich, nad zwyczaj pospolity, nad zgodę ziemian posla JKMci nie tylko przy wotach swych senatorskich, ale i przy wotach kola rycerskiego zostawili i jemu wotować rozkazali. Nadto pobór na nas bez ukazania gruntownej potrzeby senat z żołnierzem wyciskają, gdziebyśmy temu byli przeciwni przegróż. kami nas obsyłając; zaplaty się sam sobie żolnierz domawial, którego nie więcej, jedno z kwarty a z reszt poborowych, także z poglównego żydowskiego przyjmować miano. A co się dzieje więtszego w oppressyej swobodnych glosów szlacheckich, gdy się w Wiśni de licentia militum mówiło, jako oni plądrują domy szlacheckie, znowu lud więtszy i choragwie żeby następować, i tam zaraz jak pobór, tak też żolnierza poslem, nie spominając nic militarem disciplinam, którą sobie ante omnia ziemianin chcial warować, vi et armis na wolnych ludziach szlacheckich wymódz chcieli, od slug senatorskich, od żołnierzów, od ludzi nieznajomych posły żołnierskie obierając; i tak servi nostri dominantur nobis, którzy nietylko nas szlachtę sądzą i w domiech szukają, ale też i na trybunale. Tym samym Rzplta rzymska zginęła; i Wenetowie nie najemni. kami państw swych bronią, ale wlasnemi piersiami swemi, któremi też i przewaleczny przodek nasz granicy korony tej mężnie rozszerzala). Za

1) Cod. Pet. adn.: wzięto mu referendarya, że był Maxymilianistą w interregnum. 2) W MS.: rozerwał.

« PoprzedniaDalej »