Obrazy na stronie
PDF

taką tedy oppressyą nas ludzi szlacheckich uczyniwszy protestacyą (która się potym w księgach Przemyskich konfirmowala), my ludzie szlacheccy odszedszy od kola, kędy żołnierz byl, insze kolo szlacheckie wedle onegoż kościoła na tymże cmyntarzu uczyniwszy i tam obrawszy sobie Marszalka, nas posly swe, bracią swą, nie żołnierza, tu do WMci poslali, abyśmy domowe urazy szlacheckie donieśli; na co pewne podpisy ludzi zacnych szlacheckich, braci naszej, nie żołnierza, mamy i prosim, aby stojąc przy prawdzie, przy wolnościach szlacheckich nas przy sobie tanquam legitime electos W. Mci zostawić raczyli.

Druga strona od senatorów i od żolnierza replikę pana Stadnickiego przez pana Ożgę Podsędka Lwowskiego dała, który naprzód obje kta sobie zadane na samychże Ich Mci pana Stadnickiego convertit, że oni zawsze poslami bywali, że lud, hajduki na sejmiki z sobą przywodzili, że nie wszyscy reclamabant, aby był nie był Marszałkiem pan Referendarz koronny, gdyż pierwy bywal; że przedtym też senatores Marszałka obierali, gdyż podług konstytucyi 1565 1) należą do tego i stąd też, że Rzeczypospolita nasza ze trzech rzeczy stoi: z króla, z senatu a z szla. chty, zatym senator do obierania Marszalka należy; że nie żołnierz, ale my ludzie slacheccy Marszałka obierali i na obranego nie były reklamacye. Posel K. J. Mci ten podług zwyczaju siedział nie jako posel, ale jako slachcic, co to czynił posłem będąc pan Szczęsny Herburt po dwa razy, którego patiebantur, także też i przeszłego pana Wolowicza posla JKMci ?) za takowym przykładem do wot swych przypuścili. Pan Referendarz 3) koronny że mial trochę piechoty z sobą, to non ad opprimendum, ale ku ostrodze zdrowia swego, mając zaście z Księżęciem J. Mcią panem Wojewodą Wolyńskim 4). Hajducy na cmentarzu nie byli ani żolnierze, okrom slachciców osiadłych, pierwy na takich zjazdach, od cho. rągwie odjachawszy, bywających. Nie było tedy tam oppressyej, ale to, że się panowie Stadniccy poselstwa domagali, że nie pobór, ale pospolite ruszenie na obronę postępowali, nie dając wiary tak wielkiego niebezpieczeństwa nad Koroną wiszącego. Zaczym dla tego od nas się oderwali i z koła swego do naszego przyslali, wzywając nas do siebie, czym samym oniż przymawiają nam to, żeśmy ludzie slacheccy nie żołnierze drudzy byli. Drudzy kollegowie tegoż pana Ożgi czynili o sobie obmowy, że się oni nigdy w poselstwa jako kto inszy wzmagali.

IMć Pan Stadnicki z Oziemle ten na obmowę pana Ożgi dość

1) Konst. roku 1505: Seymiki powiatowe. *) Cod. Racz. ma po tych słowach jeszcze: sten podług zwyczaju tam siedziale. 3) Cod. P. ma na marginesie, Cod. R. zaraz po refe. rendarz w tekście wtrącone: Drohojowski. 4) Cod. P. na marginesie, Cod. R. w tekście po 1 wolynskim« Ksiązę Ostroskie Alexander.

enucleate i dowody protestacyej i pism samych poruczników ukazal, jako žolnierz wielkie angarie slachcie czyni, że wziąwszy od niego pobór, jednak mu majętności najeżdża, bierze, co mu się podoba, stacye slachcie każe sobie dawać, gdzieby tego nie uczynil przegrażając mu, także miasta J. K. Mci do okupu przymuszają, skąd servierunt (!) in nos concives nostros. Bacząc tedy efekty naszych poborów być takowe szkodliwe, słusznieśmy się my slachcicy od kola senatorskiego z żolnierzem będącego do inszego kola udali, spokojny Reipublicae statum upatrujac, ponieważ żołnierz podług konstytucyi 1591 1) et 1593 2) do żadnych sejmików nie należy. I tak tego dnia posłowie, stojąc w tych wspólnych kontrowersyach, nic nie sprawiwszy rozeszli się.

Dnia XII lutego.

J. K. Mć una cum senatoribus in senatu długo siedzial, nic nie czyniąc, na same tylko posly, do których kilka razy slal, czekając, i tak in senatu nic nie bylo; i u posłów wczorajsza zaczęta sprawa między poslami Ruskiemi odprawowała się tak:

Naprzód p. Ożg a repetował argumenta oppressyej, któremi dowo. dził, że nie oni slachtę opprimują, ale sami od nich (jako to od pp. Stadnickich) opprimowani bywają. Respondit p. Stadnicki z Oziemle, że oppressya być nie może od chudego slachcica przeciw żołnierzowi, ale e contrario rychlej; i to niepodobna, aby slachcic sam na sejmik przy. jachawszy senatora możnego z potęgą, armatą jego nial opprimować, przeto te racye barziej za nami służą.

Pan Wojewodzic Podolski 3) fusius oppressye żołnierskie niżeli od slachty 4) uczynione explicabat, że sam widział u pana Referendarza koronnego 5) 100 ludu konnych, piechoty, że nad zakaz prawa io rotmistrzów bylo, którzy wolne obieranie Marszałka i wolne glosy slachcie odjeli, przeto podpis jego na artykułach ich ważny być nie może. Do tego też, że on in sua causa testis esse non potest, przytym nie ambitio naszych poselstwa rozerwala nas, ale to, żeśmy my na ten artykuł zezwolić nie chcieli, aby poslem żołnierz był obrany i pobór pozwolony, ale to me. diurn braci naszych ślachciców było, albo ażeby żołnierz poslem nie byl, albo pobór się postąpił, albo viceversa.

Respondit p. Ożga: co się dotycze oppressyej, mychmy ją od nich mieli zawsze; teraz że chcieli poslami być starsi posłowie, a nie chcieliśmy

?) Konstytucya r. 1591: Disciplina militaris, Vol. Leg. Ed. Ohr. II str. 331. *) Konstytucya r. 1593: Deklaracya konstytucyi de disciplina militari. Vol. Leg. II 343. *) Sie. nieński Jakób, syn Jana. 4) Cod. Pet.: szlachcie. 5) J. T. Drohojowski.

ich obrać, tedy udają, żeśmy im oppressyą uczynili. Przydał fabulę pan Krasicki jego kolega, że u nich sejmik podług fabuły lwa onego się od. prawuje, który dostawszy zwierzęcia, chce sam pierwszy jeść, a drugich nie przypuszcza z tej przyczyny: žem ja jest namocniejsze zwierzę, żem zacniejsze; takiż u nas przedni jest: sic volo, sic iubeo, jam mocniejszy.

IMć p. Stadnicki z Oziemle dosyć sufficienter refutatis argumentis adversae partis, konstytucyą 1591 o żołnierzach et konstytucyą 661) o powinności senatorskiej na sejmikach czytal.

Respondit p. Ożga ad primum, że była inconfidentia po koronacyej J. K. Mci, tedy dla tego byla uczyniona, ale teraz że są res compositae, non negatur. Ad secundum, że tam nie masz, aby panowie senatorowie poslów nie obierali, ale 2) e contra simpliciter aby się znosili.

A zatym poslowie Ruscy kontrowersować przestali; którym p. Marszalek podziękowawszy za skromne rozmowy (bowiem poczęli byli ze sobą gniewliwie rozmawiać), obiema stronom, także i poslom Wołyńskim, ustapić rozkazal, co ci acz nieradzi uczynili. A interim przez wojewód ztwa wota się odprawowały, któryby posel, czy slachecki czy senatorski, zostać się miał. W których wotach cztery sentencye różne byly. Jedni, aby poslowie slacheccy z tych przyczyn zostali, że tam slachcica opprimowano, nad prawo konstytucyi 57 3) żołnierz i senator cum armis et in armis przyjachal; że senator nie należy do obierania posłów, ponieważ sam na sejm jedzie, ale brat slachcic, który doma zostając posły swe wyséla dla straży praw a wolności slacheckich; że tam żołnierz byl nad konstytucyą 1591 et 1593, że słusznie slachta kolo insze sobie uczynila, upatrując być contemptum legum, na których więcej niż na senatorach należy, dlaczego boni civis, widząc oppressam Rempublicain samemu się i w poselstwo wdać godzi, gdyż dlatego conduntur leges, ut sint muri rerum publicarum, a dla tego cives, ut sint custodes earundem, a jako inkompetencya iudicum annihilowana bywa, tak tych posłów żołnierskich to obranie słusznie annihilowane; że tam na tym miejscu uprzywilejowanym slachta posly swe obrali, że protestacyą uczynili na żolnierza o oppressyą w obieraniu marszalka, że na insze wota ludzi slacheckich akklamacye žolnierskie były, także i przegróżki, gdy slachcic de nimia licentia militum mówić chcial; że omnino nad prawo żołnierza poslem obierali, že hajdukami kościól senatorowie osadzieli, że senatorowie i żoł. nierze pacholikom swym dla przymnożenia krések na posly wotować dopuszczali, że nad zgodę wszytkich pobór Rzpltej senatorowie i żolnierze, nie ukazując gwałtów ani pilnej potrzeby, uchwalić chcieli, że slacheccy poslowie mają podpisy na artykułach swych ludzi slacheckich niemalo, że w artykulech swych mają in commissis pobór, gdzie się nań wszyscy zezwolą, pozwolić, że mają artykul publici boni, aby żołnierz niepotrzebny zniesiony był i żeby leży w majętnościach slacheckich i stacyi nie mial, i że poslowie slacheccy według prawa absque armis, absque militibus także z podpisem marszałka swego posły swe obrali. Tej sentencyi niemal wszytka część poselskiego kola byla. Drugich, zwyczajem dawnym tak kola poselskiego jako i trybunalu, aby z obu stron po trzech zostali. tych sentencyi bylo ich niemalo. Trzecich, aby senatorscy posłowie zostali, że oni mają podpisane artykuły tak od marszalka jako i od sena. torów i od wielu ludzi slacheckich, że w artykułach swych bliżej do obrony Rzpltej przystępują, że przy nich posel IKMci jak słuchany, tak też odprawiony był, że artykuły swe z pany senatory uknowali, że nie żolnierze, ale obywatele tych tam krajów byli, którzy też przedtym tam bywali, choć na służbie Rzpltej byli; ale tej sentencyej barzo ich malo bylo. Ostatni byli, a tych niemała część, aby się sami między sobą zgodzili, nie zatrudniając spraw Rzpltej. A też sentencye różne przez woje wództwa idąc dnia tego się nie skończyli, zaczym insze województwa do jutra się odłożyli. Tego dnia panowie Wolyńscy posłowie sami między sobą zgodziwszy się, zbytnego posla odstrychnąwszy od siebie, zgodni do kola poselskiego przyszli.

4) Ma być zapewne 1565: Sejmiki powiatowe. Vol. leg. II. 45. ?) W MS.: abo • contra alium simp. aby się go znosili. :) Między konstytucyami roku 1557 nie znajdujemy żadnej w tym przedmiocie, natomiast konstytucya roku 1591, punkt ”De disciplina militari. Vol. leg. Ed. Ohr. str. 331: »na żadne... seymiki albo zjazdy żołnierzów tych nie ważyli się airwaće.

Dnia XII lutego. JKMć po Hiszpanskiego posła ks. Biskupa Łuckiego"), pana Kanclerza W. Ks. Lit. ?), dwór swój na karecie swej dość kosztownie przybranej poslal; który w pokoju praesentibus aliquibus senatoribus stojąc (bo tet JKMć stal) tecto capite językiem hiszpańskim, interprete Owadowski secretario S. R. Mtis, poselstwo od króla Hiszpańskiego sprawował, dość cicho mówiąc i potym list od króla Hiszpańskiego JKMci oddal. Temu od króla JKMci dawał Podkanclerzy koronny 3) respons, potym JKMć sam z nim długo po lacinie rozmawial i potym z takowąż asystencyą do swej gospody odprowadzony był.

Contenta lepak poselstwa swego in hunc modum spisane JKMci poslal przez p. Owadowskiego, przystawa swego 4): Regiae Mti V. Don Franciscus de Mendoza Marchio de Guadaleste Magnus Admiralius Regnorum Aragonum Aulae Catholicae Mtis praefectus nec non Consiliarius camerae et belli in provinciis Belgicis, modo eiusdem Regiae Catholicae Mtis ad Regian Vestram Mtem viator, summusque Praefectus domus Ser. Archiducis Cardinalis, qua par est demissione exponit, se posteaquam nomine Regis Catholici Domini sui clementissimi Regiam Mtem ac Reginalem Mtem visitasset certioresque fecisset, quam iucundae fuerint grataeque suae Mti Catholicae literae, quibus a Ser. Vris Mtibus ad suscipiendum de sacro fonte novam prolem peramanter provocabatur et quam gravate tulerit easdem adeo diu in itinere haesisse, ut oratori suo non liceret ad tanti Sacramenti celebrationem praesixo tempore accurrere. Hoc tamen non obstante se in mandatis habuisse, ut iter adornaret ac R. V. Mtibus, ut fecit, declararet animum studiumque in ipsas suum, simulque cognosceret, qua eaedem Mtes Vrae sint valetudine, qua prosperitate et quiete Regna ista fruantur, ac si quae alia se offerant, in quibus sua Mtas Catholica officium aliquod praestare queat, ipsam semper fore promptissimam, tum ob rationes a se in medium allatas, tum ratione sanguinis, qui tantos Principes inter se conjunxit et connexit, ac denique ratione optimae voluntatis, quae in Sua Mte Catholica erga Regnum hoc totamque eius forentissimam nobilitatem est notissima. His inquam recensitis obtulisse se ait R. V. Mti literas credentiae a Ser. Archi. duce Cardinali domino suo clementissimo datas, quarum occasione et virtute ob oculos Mti Vrae posuit statum belli Belgici eiusque principia, progressum ac terminum, quem praesente Ser. Archiduce Cardinale Rempublicam istam administrante obtinuit, explicuisse quoque, quam gravia in totum orbem Christianum redundant ac in dies redundent ex tam in. testinis ac diuturnis bellis damna, quanti sumptus in his sustinendis ac continuandis a Rege Catholico facti sint, quas artes ac remedia, ut optatum belli finem, qui pax est et subditorum quies, assequeretur. non semel tentarit, nunc rigore armorum, nunc via negotiationum, nunc autoritate gubernatorum, nunc adhibitis Imperii Principibus, qui ad componendos Hollandorum ac Zelandorum, caeterorumque rebellium animos operam suam obtulere ac incassum plane interposuere. Tanta enim impudentia ac arrogantia responsa eorum perfusa fuere, ac si causa Clementissimi Regis, quae agebatur, iniusta esset vel impia, ipsisque liceret (praeter naturae ordinem) ab optimi Regis, cuius vasalli sunt ac subditi haereditarii, imperio oboedientiaque sese subducere, et hoc quidem non alio praetextu, quam, ut sine religione ac sine Deo vivant et dum conscientiae libertati innixi verae libertatis ac religionis, quam sola Catholica Apostolica ac Romana parit Ecclesia, jacturam faciunt, infamem ac perpetuam incurrant servitutem. Neque vero illis unquam a Regia Catholica Mte vel justitia

1) Bernard Maciejowski. :) Lew Sapieha. 3) Jan Tarnowski. “) Tekst poselstwa tego w Cod. Pet. i Racz, mocno zepsuty. Nadto znajduje się on: w Cod. Czartor. N° 332 str. 119 nast. i Tece Narusz. T. 97. str. 149 z podaniem źródla: Ex cod. Mscr. Bibl. Vallic. N. XXXV. pag. 145. Oba te teksty ostatnie, zgodne ze sobą, są zupelnie poprawne, we dług nich więc ustalono tutaj tekst.

« PoprzedniaDalej »