Obrazy na stronie
PDF

exercitum increpando : “ Simulationem intestinæ discordiae remedium timoris inventum : et consules magis non confidere, quàm non credere, suis militibus. Novüm seditionis genus, silentium otiumque inter armatos ;" ad hæc in novitatem generis originisque, quâ falsa, qu* vera jacere. Haec, guum $ub ipso vallo portisque streperent, haüd ægrè consules pati ; at imperitæ multitudini§ nunc indignatio, nunc pudor, pectora versare, et ab intestinis avertere malis: nolle inultos hostes, nolle successum non Patrihus, non consulibus: Externa et domestica odia certare in animis,— Tandem superant externa; adeò superbè insolenterque hostis eludebat ; frequentes in prætoriùm conveniunt, fioscunt pugnam, postulant, ut signum detur. Consules, velut deliberabundi, capita conferünt, diu colloquuntur; pugnare cupiebant ; sed retrò revocanda et adenda cupiditas erat, ut adversando remorandoque incitato semel rhiliti adderent impetum. Redditur responsum, immaturam rem agi, non

dum tempus pugnæ esse : castris se tenerent. Edicunt in

ge, ut abstineant pugnâ ; si quis injussu pugnaverit, ut in hostem animadversuros. Ita dimissis, quò minùs consules velle credunt, crescit ardor pugnadi ; accedunt insuper hostes ferociùs multè, ut statüisse non pugnare consules cognitum est. Quippe impune se insultáturos ; non credi miiiti arma ; rem ad ultimum seditionis erupturam, finemque venisse Romano imperio. His freti occursant portis, ingerunt probra, ægrè abstinent, quin castra oppugnient. Enim verò non ultra contumeliam pati Romanus posse : totis castris undique ad consules curritur; non jam sensim, ut antè, per centurionum principes postulant ; sed passim omnes clamoribus a!runt. " Matura res erat ; tergiversantur tamen. Fabius deinde, ad crescentem tumuitum jam metum seditionis collegâ concedente, quum silentium classico fecisset ; “ Ego istos, Cn. Manli, posse vincere scio ; velle ne scirem, ipsi fecerunt. Itaque certum atqae decretum est, non dare signum, nisi, victóres se redituros ex hac pugna, jurent.— Consulem Romanum miles semel in acie fefellit ; Deos nunquam fallet." Centurio erat M. FlavQlejus, inter primores

ugnæ flagitator, * Victor,” inquit, “ M. Fabi, revertar ex ácie.” Si fallat, Jovem Patrem, Gradivumque Martem, aliQsque iratos invocat Deos. . Idem deinceps omnis exercitus in se quisque jurat. Juratis datur signum, arma capiunt ; eunt in pugnam, irarum speique pleni.. Nuncjubent Etruscos probra jacere, nunc armatis sibi quisque linguâ promp

v

[graphic][graphic][graphic][graphic]

tum hostem offerri. Omnium illo die, quâ plebis, quâ Patrum, eximia virtus fuit. Fabium nomen, Fabia gens maximè enituit ; multis civilibus certaminibus infensos plebis animos illâ pugnâ sibi reconciliare statuunt. Instruitür acies: nec Vejens hostis Etruscæque legiones detrectant. XLVI. Propè certa spes erat, non magis secum pugnaturos, qu`m pugnaverint cum Æquis; majis quoque aliquod, in tam irritatis animis et occasione ancipiti, haud desperandum esse facinus. Res aliter longè evenit; nam mion alio antè bello infestior Romanus (adeò hinc contumeliis hostes, hinc consules mora exacerbaverant) proelium iniit. Vix explicandi ordinis spatium Etruscis fuit, quum, pilis inter primam trepidationem abjectis temere magis, çu`m emissis, pugna jam in manus, jam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, venerat. - Inter primores genus Fabium insigne spectacuto exemploque civibus erat; ex his Q. Fabiuim, (tertio hic anno antè consul fuerat) principem in confertos Vejentes euntem, ferox viribus et armorum arte Tuscus, incautum inter multas versantem hostium manus, gladio per pectus transfigit; telo extracto, præceps Fabius in vnlnus abiit. Sensit utraque acies unius viri casum, cedebatque inde Romanus; quum M. Fabius consul transiluit jacentis corpus, objectàque parmâ, ** Hoc jurástis,” inquit, “milites, fugientes vos in castra redituros? adeò ignavissimos hostis magis timetis, quàm Jovem Martemque, per quos jurâstis? At ego injuratus aut victor revertar, aut prope te hic, Q. Fabi, dimicans cadam. Consuli tum K. Fabius, prioris anni consul, •* Verbisne istis, frater ut pugnent, te impetraturum credis ? Dii impetrabunt, per quos juravere. Et nos, ut decet proceres, ut Fabio noimine est dignum, pugnando potiùs, qu`m adhorfando, accendamus militum animos.” Sic in primum infestis hastis provolant duo Fabii, totamque moverünt secum aciem. XLVII. Proelio ex parte una restituto, nihilo segniùs in altero cQrnu Cn. Manlius consul pugnam ciebat : ubi proè similis fortuna est versata ; nam ut altero in cornü Q. £ì, sic in hoc ipsum consulem Manlium, jam velut fusos agentem, hostes, et impigrè milites secuti sünt: et, ut ille avi vulnere ictus ex acie cessit, interfectum rati, gralum Vetulere: cessissenique loco, ni consul alter, cum aliquot turmis equitum in eam partem citato equo advectus, vivere clamitan§ collegam, se victorem fuso âltero cornu adesse, rem incliuatam sustinuisset, Manlius quoque ad restitu

fendam aciem se ipse coram offert. Duorum consulum cognita 9ra, accendunt militum animos: simul et vanior jaih erat hostium acies, dum, abundante multitudine freti, $ubtracta subsidia mittunt ad castra 0ppugnanda: in quæ haud magno certamine impetu facto, düm prædæ magis, uàm pugnæ, memores terunt tempus; triarii Romani, qui priamam irruptionemí sustinere non potuerant, missis ad consules nunciis, quo loco res essent, conglobati ad prætorium redeunt, et suâ sponte ipsi prœliunì renovant: et Manlius consul, revectus in castra, ad omnes portas milite opposito, hostibus viam clauserat. Ea desperatio Tuscis rabiem magis, qu`m audaciam, accendit: nam quum incursantes, quacunque exitum ostenderet spes, vano aliquoties impetu issent; globus juyenum unus in ipsum consülem insignem armis invadit. ' Prima excepta à circumstantibus tela : sustineri deinde vis nequit. Consul mortifero vulnere ictus cadit, fusique circ\ omnes. Tuscis crescit audacia. Romanos terror per tota castra trepidos agit: et ad extrema ventum foret, ni legati, rapto consulis corpore, patefecissent unâ portâ hostibus viam. Eâ erumpunt; consternatoque agmine abeuntes in victorem alterum incidunt consulem : ibi iterum cæsi fusique passim. Victoria egregia parta, tristis tamen duobus tam claris funeribus. Itaque consul, decernente senatu triumphum, “ Si exercitus sine imperatore triumphare possit, pro eximia eo bello opera facilè pa$surum,” rêspondit: “ $e, familiâ funestâ Q. Fabii fratris morte, republicâ ex parte orbâ consule altero amisso, publico privatoque deformem luctu lauream non accepturum.* Omhi acto triumpho depositus triumphus clarior fuit: adeò spreta in tempore gloriâ interdum cumulatior redit. . Funerà deinde du6 deinceps collegæ fratrisque ducit: idem in utroque laudator, quüm, concedendo illis suas laudes, ipse màximam partem earum ferret. Neque immemor ejus, quod initio cónsulatûs imbiberat, reconciliandi anim9s plebis, saucios milites curandos dividit Patribus. Fabiis plurimi dati: nec alibi majore curâ habiti. Inde, populares jam esse Fabii: nec hoc ullâ, nisi salubri reipublicæ, arte. XLVIII. Igitur non Patrum magis, quàm plebis, studiis Κ. Fabius cum T. Virginio consul factus, neque bella, neque delectus, neque ullam aliam priorem curam agere, quàm ut, jam aliqua ex parte inchoatâ concordiæ spe, Ego quoqué tempore cum Patribus coalescerent animi plebis.. Itaque principio anni cepi, priusquam quisquam agrariæ le

gis'auctor tribunus existeret, occuparent Patres ipsi suum munus facere : captivum agrum plebi quàm maximè æqualiter darent : verùm esse, habere eos, quorum sanguine ac sudore partus sit. Aspernati Patres sunt : questi quoque quidam, nimiâ gloriâ luxuriare et evanescere vividum quondam illud Kaesonis ingenium. Nullae deinde urbanæ factiones fuere. Vexabantur incursionibus Æquorum Latini : eò cum exercitu Kaeso missus, in ipsorum Æquorum agrum depopulandum transit. Æ qui se in oppidia receperunt, murisque se tenebant : eo nùlla pugna memorabilis fuit.— At à Vejente hoste clades accepta temeritate alterius consulis; actumque de exercitu foret, ni K. Fabius in tempore subsidio venisset. Ex eo tempore neque pax neque bellum cum Vejentibus fuit; res próximè forniam latrocinii venerat. Legionibus Romanis cedebant in urbem ; ubi abductas senserant, legiones, agros incursabant ; bellum quiete, quietem bello in vicem eludentes. Ita neque omitti tota res, nec perfici poterat ; et alia bella aut præsentia instabant, ut ab Æquis Volscisque, non diutiùs, quàm recens dolor proximæ cladis transiret, quiescentibus: aut mox moturos se apparebat Sabinos semper infestos, Etruriamque omnem. .Sed Vejens hostis, assiduus magis, qu`m gravis, contumeliis sæpiùs, quàm periculo, animos agitabat : quod nullo tempore negligi poterät, aut averti aliò sinebat. $ Fabia gens senatum adiit; consul pro gente loquitur. «* Assiduo magis, qu*m magno, præsidio, ut scitis, Patres conscripti, bellum Vejens eget. Vos alia bella curate: Fabios hostes Vejentibus date. Auctores sumus, tutam ibi majestatem Romani nominis fore. Nostrum id nobis velut fajliare bellum, privato sumptu gerere in animo est. Respublica et milite illic et pecuniâ vacet." Gratiæ ingentes actæ. Consul è curia egressus, comitante Fabiorum agmine, qui in vestibulo curiæ, senatusconsultum expectantes, steterant, domum rediit, Jussi armati postero dié ad limen consulis adesse, domos inde discedunt. XLIX. Manat totâ urbe rumor: Fabios ad coelum laudi. bu$ ferunt. Familiam unam sulisse civitatis onus: Vejens bellum in privatam curam, in privata arma versum. Si'sint duæ roboris ejusdem in urbe gentes ; deposcant, hæc Vols. cos sibi, illa Æguus: populo Romano tranquillam pacem age$te, omnes finitimos subigi populos posse. Fabii postero ílie arma capiunt; què jussi erànt, cónveniunt. Cónsui, paludatus egrediens, in véstibulo gentem omnem suam instructo agmine videt ; acceptus in medium, signa ferri jubet. Nunquam exercitus neque minor numerò, neque clarior famâ ét admiratione homiinum, per urbem incessit.— Sex et trecenti milites, omnes patricii, omnes unius gentis, qaorum neminem ducem sperneret egregius quibuslibet temiporibus senatus, ibant, unius familiæ viribus Vejenti populo pestem minitantes. Sequebatur turba, propria ália cognatorum sodaliumque, nihil medium, nec spem, nec curam, sed immensa omnia volventium animo ;Talia publica, sollicitudine excitata, favore et admiratione stepens; * ire fortes, ire felices* jubent, “inceptis eventus pares reddere: consulatus indè ac triumphos, omnia præmia ab se, om' nes honores sperare.” Prætereuntibus & Å arcemque et alia templa, quicquid Deorum oculis, quicquid animo occurrit, precantur, ut illud agmen faustum atque felix mittant, sospites brevi in patriam ad parentes restituant.— lncassum missæ preces. I Infelici viâ dextro Jano portæ Carmentalis profecti, ad Cremeram flumen perveniunt; is opportunus visus locus communiendo præsidio. L. Æmi- , lius inde et C. Servilius consules facti; et, donec nihil aliud quàm in populationibus res fuit, non ad præsidium modò ' tutandum Fabii satis erant, sed totâ regione, quâ Tuscus ager Romano aljacet, sua tuta omnia, infesta hostium, vantes per utrumque finem, fecere. [nteryallum deinde haud mágnum popiilationibus fuit: dum et Vejentes, accito ex Etruäa exércitu, præsidium Cremeræ oppugnant; et Romanæ legiones ab L. Æmilio consule adductæ, cominus cum Etruscis diinicant acie ; quanquam vix dirigendi aciem spatium Vejentibus fuit ; adeò inter primam trepidationem, dum post signa ordines introëunt, subsidiaque locant, invecta subitù ab Tatere Ro mana equitum ala, non pugnæ modò incipiend e, sed consistendi, ademit locum. Ita, fusi retrô ad sàxa Rubra, (ibi castra habebant) pagem supplices * petunt; cujus impetratæ, ab insita animis levitate, ante deductuum Cremerâ Romanum præsidium, pænituit. L. Rursus cum Fabius erat Vejenti populo, sine ullo ma' joris belli apparatu, certamen: nec erant incursiones modò in agros, aiit subiti impetus incursantium, sed aliquoties æquó campo collatisque siguis certatum ; gensque una pouli Romäni sæpe ex opulentissima, ut tum res erant, trusca civitate victoriam tulit. Id primò acerbum indig* num pie Vejentibus visum; inde consiliam ex re natuta!” * sidiis ferocém hostem captandi: gaudere etiam, multo °V°

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »