Obrazy na stronie
PDF

ciosam, ad Patres deferunt: sed delatam consulere ordine non licuit; adeò tumultuosè excepta est clamoribus undique et indignatione Patrum, si, quod imperio consulari exsequendum esset, invidiam ejus consules ad senatum rejicerent.— “ Profectò si essent in republica magistratus, nullum futurum fuisse Romæ, nisi publicum, con$ilium. Nunc in mille curias concionesque (qüum alia in Esquiliis, alia in Aventino fiant concilia) dispersam et dissipatam esse rempublicam. Unum Herculé, virum, (id enim plus esse, quàm consulem,) qualis Ap. Claudius fuerit, momento temporis dicus: 1 surum illos coetus fuisse.* Correpti consules quum, quid ergo se facere vellent, (nihil enim segnius molliusve, quàm | Patribus placeat, acturos,) percunctarentur, decernunt, ut delectum qu`m acerrimum habeant; otio lascivere plebem, Dimisso sénatu, consules in tribunal ascendunt ; citant n0minatim juniores. Quum ad nomen nemo responderet, cit. cumfusa multitudo in concionis modum negare, “ Ultrà decipi plebem posse. Numquam unum militem habituros, ni præstaretur fides publica; libertatem unicuique priùs reddendam esse,quàm arma danda: ut pro patria civibusque,non pro doniinis, pugnent.“ Consules, quid mandatum esset à senatu, videbant: sed eorum, qui intra parietes curiæ fero-i citer loquerentur, neminem adesse, invidiæ suæ participem:' et apparebat atrox cum plebe certamen. Priùs itaque, quàm] ultima experirentur, senatum iterum consulere placuit; tum, verò ad séllas consulum propè convolavere minimus quis. • que natu Patrum abdicari consulatum jubentes, et deponere imperium, ad quod tuendum animus decesset. i XIX. Utrâque re satis expertâ, tum demum consules: “ Ne prædictum negetis, Patres conscripti, adest ingens se." ditio. Postulamus, ut ii, qui maximè ignaviam increpant, adsint nobis habentibus delectum. Acerrimi cujusque arbitrio, quando ita placet, rem agemus.” Redeunt in tribu-nal ; citari nominatim unum ex iis, qui in conspectu erant, deditâ operâ jubent. Quum staret tacitus, et circa eum aliquot hominum, ne fortè violaretur, constitisset globus, lictorem ad eum consules mittunt; quo repulso, tuim verò, « in-' dignum facinus esse,” clamitantes, qüi Patrum consulibns aderant, devolant de tribunali, ut lictori auxilio essent. Sed ab lictore, nihil aliud quàm prehendere prohibito, quum conversns in Patres impetus esset, consulum intercursu rixase-, data est: in qua tamen, sine lapide, sine telo, plus clamo

.

vis atque irarum, quàm injuriæ, fuerat. Senatus,

[graphic]

osè vocatus; tumultuosiùs consulitur, quæstionem postulam' tibus iis, qui pulsati fuerant, decernente ferocissimo quoque,

s. non sentenfiis magis, quâum clamore et strepitu. Tandem, * quum iræ resedissent, éxprobrantibus consulibus, nihilo plus

sanitatis in curia, quam in foro, esse, ordine consuli cœpit. Tres fuere sententiæ. P. Virginius rem non vulgabat: “de ii* tantùm, qui, fidem secuti P. Servilii consulis, Volsco, Aurunco, Sabinoque militâssent bello, agendum* censebat.

* T. Lartius, “Non id tempus esse, ut merita tantummodo

exsolverentur ; totam plebem ære alieno demersam esse :

* nec sisti posse, ni omnibus consuJatur; quin, si alia aliorum sit * conditio, accendi magis discordiam, quàm sedari.* Ap. i Claudius, et naturâ imiinitis, et efferatus hinc plebis odio, il

.

linc Patruim laudibus, “ Non miseriis,” ait, ** sed licentiâ, tantum concitum turbarum ; et lascivire magis plebem, qu`m saevire. Id adeò malum ex provocatióne natum; quippe minas esse consulum, non imperium; ubi ad eos, qui una peccaveriut, provocare liceat. Agedum,” inquit, “ dictatorem, à quo provocatio non est, creemus. Jam hic, quo ' nunc omnia ardent, conticescet furor. Pulset tum mihi liotorem, qui sciet, jus de tergo vitaque sua penes unum illum * esse, cujus majestatem violavit." XXX. Multis, ut erat, horrida et atrox videbatur Appii sententia: rursus.Virginii Lartiique exemplo haud salubres ; utique Lartii putabant sententiam, quæ totam fidem tolleret; medium inaximè et moderatum utroque consilium Vir

ginii habebatur. Sed factione respectuque rerum privata

rum, quæ semper offecere officientque publicis consiiiis, Appius vicit : ac prope fuit, ut dictator ille idem crearetur ; · quæ res utique alienâsset g?' periculosissimo tempore, , quum Volsci Æquique et Sabini fortè unâ omnes in armis essent. Sed curæ fuit consulibus et senioribus Patrum, ut , imperium, suo vehemens, mansueto permitteretur ingenio. * M. Valerium dictatorem Volesi filium creant. * Plebes, etsi ' adversus se creatum dictatorem videbat, tamen, quum provocationem fratris lege haberet, nihil ex ea familia tristenec superbum timebat. TEdictum deinde, à dictatore proposi' tuim, confirmavit animos, Servilii fere consulis edicto con' veniens ; sed et homini et potestati meliùs rati credi, omis* so certamine nomina dedere. Quantus nunquam antè ex£ ercitus, legiones decem effectæ : ternæ inde datæ consuliP bus, quatuor dictator usus. Nec poterat jam bellum diffet* ; ri. £qui Latinum agrum invaserant ; oratores Latinor**

[ocr errors]

è senatu petebant, ut aut mitterent subsidium, aut se ipsos tuendorum finium causâ capere arma sinerent. Tutius visum est, defendi inermes I.atinos, quàm pati retractare arma. Vetusius consul missus est; is filiis populationibus fuit. Cessere Æqui campis : locoque magis, quàm armis, freti, suummis se jugis montium tutabantur. Alter consul, in Volscos profectùs, ne et ipse tereret tempus, vastandis maximè agris hostem ad confèrenda propiùs éastra dimicandumque acie excivit. Medio inter castra campo, ante suum quisque vallum, infestis signis constitere, müititudine aliquàntùin Volsci superabanf. ' Itaque effusi et contemptitn pugnam iniere. Consul Romanus nec promovit aciem, nec clamorem reddi passus, defixis pilis stare suosjussit: ubi ad manum venisset hostis, tum coortos totâ vi Ä rem gerere. Volsci, cursu et clamore fessi, quum se velut stupêntibus metu intulissent Romanis, postquam impressionem sensere ex adverso factam, et ante oculos micare gladios, haud secus,quàm siininsidias incidissent, turbati vertunt terga; et ne ad fugam quidem satis virium fuit, quia cursu in prælium ierant." Romani cgntrà, quia principio pugnæ quiti steterant, vigentes corporibus, fàcilè adepti fessos, et castra impetu ceperunt, et, castris exutum hostem Velitras persecuti, uno agmine victores cum victis in urbem irrupêre; plusque ibi sánguinis, promiscuâ omnium generum cæde, qu`m in ipsa ᾶtiöïé, factum ; paucis data venia, qui inermes in deditionem venerunt. XXXI. Dum hæc in Volscis geruntur, dictator Sabinos, ubi longè Κ belli fuerat, Tfundit, fugatque, exuitque castris. Equitatu immisso mediam turbavérat hostiùm aciem, quâ, dum se cornua latiùs pandunt, parum aptè introrsum ordinibus aciem firmaverant : turbafos pedes invasit; eodem impetu castra capta, debellatumquè est. Post pugnam ad Regillum lacum non alia illis aniiis pugna clarior fuit. Dictator triumphans urbem invehitur. ` Süper solitos honores lgcus in circo ipsi posterisque ad spéctaeulum datus; sella in eo loco curulis posita. Volscis devictis Veliternus ager ademptus : Velitras coloni ab urbe: missi et colonia deducta. Cum Æquis post aliquanto pugnatum est, invito quidem consule, quia loco iniquo subeunidum erat ad hostes: sed milites, extrahi rem criminantes, ut dictator, priusquam ipsi redirent in urbem, magistratû abiret, irritaque, sigut antè consulis, promissa ejus caderent, perpulere, ut fortè temere in advérsos xnontés agmen

[ocr errors]

erigeret. Id malè commissum ignaviâ hosfium in bonum vertit ; qui, priusquam ad conjectum teli veniretur, obstupefacti audaciâ Romanorum, relictis castris, quæ munitissimis tenuerant locis, in adversas valles desiluere ; ubi satis prædæ et victoria incruenta fuit. Ita trifariam re bello bene gestâ, de demesticarum rerum eventu nec Patribus nec plebi cura decesserat; tantâ quum gratiâ, tum arte præpa

[ocr errors]

etiam dictatorem frustrarentur. Namque Valerius, post Vetusii consulis reditum, omnium actionum in senatu primam habuit pro victore populo, retulitque, quid nexis fieri placeret ; quæ quum rejecta relatio esset, “Non placeo;" inquit, “ concordiæ auctor ; optabitis, me Dius fidius, prope diem, ut mei similes Romana plebes- patronos habeat.— Quod ad me attinet, neque frustrabor ultrà cives meos, neque ipse frustra dictator ero. Discordiæ intestinæ, bellum êxternum fecere, ut hoc magistratu egeret respublica. Pax foris parta est, domi impeditur ; privatus potiùs, quàm dictator, seditioni interero.” Ita, curiâ egressus, dictaturâ se abdicavit. Apparuit causa plebi, suam vicem indignantem magistratu abisse; itaque, velut persolutâ fide, quoniam per eum non stetisset, quin præstaretur, decedentem domum cum favore ac laudibus prosecuti sunt. XXXII. Timor inde Patres incessit, ne, si dimissus exercitus foret, rursus coetus occulti conjurationesqne fierent; itaque, quanquam per dictatorem delectus habitus esset, tamefi, quóniam in cónsulum verba jurâssent, sacramento teneri militem rati, per causam renovati ab Æquis belli eduei ex urbe legiones jussere; quo facto maturata est seditio. Et primò agitatum dicitur de consulum cæde, ut solverentur sacraménto ; doctos deinde, nullam scelere religionem exsolvi, Sicinio quodam auctore, injussu consulum in Sacrum montem secessisse (trans Anienem amnem est) tria ab urbe millia passum : eâ frequentior fama est, quàm, cuius Piso auctor est, in Aventinum secessionem factam esse. bi sine ullo duce, vallo fossâque communitis castris, quieti, rem nullam, nici necessariam ad victum, sumehdo, pér aliuot dies, neque lacessiti neque lacessentes, sese tenuere. avor ingens in urbe, metuque, mutuo §uspenso erant omnio. Timere relicta ab suis plebes violentiam Patrum, timere Patres residem in urbe plebem, incerti, manere eam, an abire mallent. Quam diu autem tranquillam, quæ $ecesserit, multitudinem fore? quid futurum deinde, si quod externum interim bellum existat? nullam profectò, nisi in '. concordia civium, spem reliquam ducere : eam per æqua; a r iniqua, reconciliandam civitati esse. ' Placuit igitur s. öratoremò ad plebem mitti Menenium Agrippam, facundum , virum, et, quod inde Qriundus erat, plebi carum. Is, intromissus castra, prisco illo dicendi et horrido modo nihil ali- |; ud, quàm hoc, harrâsse fertur: “Tempore, quo in homine, | non,'ut nunc, omnia in unum consentiebant, sed singulis membris suum cuique consilium, suus sermo fuerat, iiidi; natas reliquas partes, suâ curâ, suo labore ac ministerio ventri omfiia qüaeri ; ventrem, in medio quietum, nihil ali- I. ud, qu`m datis voluptatibus frui: conspirâsse inde, ne má- ] nus âd os cibum ferrent, nec os acciperet datum, nec defi- | tes conficerent ; hâc irâ, dum ventrem fame domare vel- 1. ]ent, ipsa unâ membra totumque corpus ad extremam ta- j bem venisse. Inde apparuisse, ventris quoque haud segne ministerium esse; nec magis ali, qu`m alere eum, redden- ! tem in omnes corporis partes hunc, quo vivimus vigemus* | que, divisum pariter in venas maturum, confecto cibo, sal- | guinem.” Comparando hinc, qu`m intestina corporis sedi- i tio similis esset iræ plebis in Patres, flexisse meiites homirnum. - - • XXXIII. Agi deinde de concordia coeptum, concessum- j que in conditiones, ut plebi sui magistrátus essent sacr0sancti, quibus auxilii latio adversusTconsules esset; nevé : cui Patrüm capere eum magistratum liceret. Ita tribuni ; plebei creati dúo, C. Licinius et L. Albinus : hi tres colle- } gas sibi creaverunt, in his Sicinium, fuisse, seditionis aut: } torem; de duobus, qui fuerint, minùs convenit. Sunt, qui duos tautùm in Sacro monte creatos tribunos esse dicant, ibique Sacratum legem latam. Per secessionem plebis Sp. Cassius et Postumus Cominius consulatam inierunt: his , consulibus cum Latinis populis ictum fœdus: ad id ferien- | dum consul alter Romæ mansit ; alter, ad Volscum bellum missus, 'Antiates Volscos, fundit fugatque : compulsos in l. oppidum Longulam persecutus, mœnibus potitur. Inde | Poluscam, item Volscorum, cepit: tum magnâ vi adortus , est Coriolos. Erat tum in castris inter primiores juvenum | C. Marcius, adolescens et consilio et manu promptus, cui cognomen postea Coriolano fuit. Quum subitò exercitum i. Romanum, Coriolos obsidentem, atque in oppidanos, quos; intus clausos habebat, intentum sine ullo metu extrinsecus ämminentis belli, Volscæ legiones, profectæ ab Antio, inya* |

[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »