Obrazy na stronie
PDF

sules essent: cellegam sibi comitiis centuriatis creavit P. Valerium, quo adjutore reges ejecerat. III. Quùm haud cuiquam in dubio esset, bellum ab Tarquiniis imminere, id quidem spe omnium serius fuit ; ceterùm, id quod non timebant, per dolum ac proditionem propè libertas amissa est. Frant in Romana juventute adolescentes aliquot, nec ii tenui loco orti, quorum in regno iibido solutior fuerat, æquales sodalesque adolecentium Tarquiniorum assueti more regio vivere. Fam tum, æquatojure omnium, licentiam quaerentes, libertatem aliorum in suam vertisse servitutem inter se conquerebantur. ** Regem hominem esse, à quo impetres, ubi jus, ubi injuria opus sit ; esse gratiæ locum, esse beneficio ; et irasci et igno$cere posse ;T inter amicum atque inimicum discrimen nösse. ' Leges rem surdam, inexorabilem esse, salubriorem mehioremque inopi, quàm potenti; nihil laxamenti nec veniæ habere, si modüm excesseris; periculosum esse, in tot humanis erroribus solâ innocentiâ vivere.* Ita, jam sua sponte aegris animis, legati ab regibus superveniunt, sine mentione reditus bona tantùm repetentés. Eorum verba postquam in senatu audita sunt, per aliquot dies ea consulfatio tenuit ; ne non reddita, belli causa ; reddita, belli materia et adjumentum essent.— Interim legati alii alia moliri, apertè bona repententes, clam recuperandi regni consilia struere ; et, tanquam ad id, quod age videbatur, ambientes nobilium adolescentium animos pertentant ; à quibus placidè oratio accepta est, his litera§ ab Tarquiniis reddunt ; et de accipiendi§ clam nocte in urbem regibus collgquuntur; IV. Vitelliis Aquilliisque fratribus primò commiissa res est. Vitelliorum soror, consuli nupta Bruto erat : jamque -ex eo matrimonio adolescentes eränt liberi, Titus”Tibériusque ; eos quoque "in societatem consilii avunculi assumunt ; præterea et nobiles aliquot adolescentes conscii assumpti, quorum vetustate memoria abiit. Interim quum in senatu vicisset sententia, quae censebat reddenda bona; eamque ipsam causam moræ in urbe haberent legati, quòd spatium ad vehicula comparanda à consulibus sumpsis$ent, quibus regum asportarent res ; 9mne id tempus cui conjuratis consultando absumunt, evincuntque inistando, ut lite. rae sibi ad Tarquinios darentur ; nam aliter qui credituros eos, non vana ab legatis super rebus tantis afférri? Datae li. teræ, ut pignus fidei essent, manifestum. facinus fecerunt. Nam quum, pridie quàm legati ad Tarquinios proficisceren', tur, et coenatum fortè apud Vitellios esset, conjuratique ibi; remotis arbitris, multa inter se de novo, ut fit, consiiio egissent; sermonem eorum ex servis umus excepit, qui jam antea id senserat agi ; sed eam occasionem, ut litèræ legatis darentur, quæ deprehensæ rem coarguere possent, expëctabat; postquam dátas seisit, rem ad consules detulit. `Consules, ad deprehendendos legatos conjuratosque profecti do* mo, sine tufiultu rem omneiì oppressere : literatum in primis habita cura, ne interciderenit ; proditoribus extempló in vincula conjectis;'de legatis paululüm addubitatum est; et quamquam visi sunt eommisisse, ut hostium loco essent jus : tamen gentium valuit. ', V. De bonis regiis, quæ reddi antè censuerant, res integ* ra refertur ad Patres ; illi victi irâ vetuere reddi, vetuere • in publicum redigi. Diripienda plebi sunt data ; ut, con: tacta regiâ prædâ, spem in perpétuum cum his pacis amitferet. Ager Tarquiniorum, qui inter urbem ac Tiberim fuit, consécratus Marti, Martiùs deinde campus fuit. Forte ibi tum seges farris dicitur fuisse maturâ messi ; quem Campi fructum quia religiosum erat consumere, desectam Cum $tramento segetem magna vis hominum simul immissa c0rbibus fudere inTiberim, tenui fluentem aquâ, ut mediis ' caloribus solet; ita in vadis hæsitantis frumehti acervos sedisse illitos limo. Insulam inde paulatim, et aliis, quæ • fert temerè flumen, eodem invectis, factam ; postea credo additas moles, manuque adjutum, ut tam eminens area, fir* maque templis quoque ac porticibus sustinendis esset. Direptis boni§ regum, damnati preditores, sumptumque supplis cium, conspectius eò, quòd] pœnæ capiendæ ministerium patri de liberis consulatus imposuit, et, qui spectator erat * ámovendus, eum ipsum forturia exactorem supplicii dedit. , Stabant deligati ad palum nobilisimi juvenes ; §èd à ceteris, : velut ab ignótis capitibus, consulis liberi omnium in se averterant oculos, miserebatque non poenæ magis homines, quàm sceleris, quo poenam meriti essent ; illos, eo potissimùm anno patriam liberatam, patrem liberatorem, consulatum 9rtuma ex domo Junia, Patres, plebem, quicquid Deorum hominumf que Romanorum esset, induxisse in animum, ut superbo 1 quondam regi, tum infesto exsuli, proderent. Consules in : sedem procéssere suam, missique lictores ad sumendum sup' plicium nudatos virgis cedufit, securique feriunt ; quum , inter omne tempus pater, vultusque, et os ejus, spectácule ' esset, eminente animo ptio inter publicæ pœnæ minjsteri*

[ocr errors]

um. Secundum pœnam nocentium, ut in utramque partem a arcendis sceleribüs exemplum nobile esset, præmium indici, * pecunia ex ærario, libertäs et civitas, data. Ille primùm dici- | tur vindictâ liberatus : quidam vindictæ quoque nomen tractum ab illo putant; Vindicio ipsi nomen fuisse. Post 1. illum observatum, ut, qui ita liberati essent, in civitatem ac- } cepti viderentur. *-. p. E. His, sicut acta erant, nunciatis, incensus Tarquinias non dolore solùm tantæ ad irritum cadentis spei, sed etiam odio irâque, postquam dolo viam obseptam vidit, bel- ; ium apertè moliendum-ratus, circumire supplex Etruriæ urbes: örare maximè Vejentes Tarquiniensesque, “ ne se ortum, ejusdem sanguinis, extorrem egentem ex tanto modò regno, cum liberis adolescentibus ante oculos suos perire sinerent. Alios peregrè in regnum Romam accitos; se regem, augentem bello Romanum imperium, à proximis sceleratâ conjuratione pulsum : eos inter se, quia nemo unus satis dignùs regno visus sit, partes regni rapuisse ; bona sua diripienda pópulo dedisse, ne quis expers sceleris esset.— ! Patriam se regnumque suum repetere, et persequi ingratos } cives velle, Ferrent opem, adjuvarent ; §uas quoque veteres injurias ultum irent, toties cæsas legiones, agrum ad- ? emptum.” Hæc moverunt Vejentes; ac pro se quisque, Romano saltem duce, ignominias demedas, belloque amissa repentenda, minaciter fremunt. Tarquinienses nomen ac ... cognatio movet: pulchrum videbatur, suos Romæ regnare, ; Ita duo duarum Civitatum exercitus, ad repentendum regnum belloque persequendos Romanos, secuti Tarquinium. 4. Postquam in agrum Romanum ventum est, obviam hosti con- i sules eunt. Valerius quadrato agmine peditem ducit : Bru-; tus ad explor: '•um cum equitatu antecessit. Eodem mo- i do primus eq aostium agminis fuit, (praeerat Aruns Tarquinius, filius regis) rex ipse cum legioiiibus sequebatur.— } Aruns, ubi ex lictoribus procul consulem esse ; deinde jam , propiùs ac certiùs facie quoque Brutum cognovit, inflamma- | tus ira, ** Ille est vir,” inquit, “ qui nos extorres expulit patria. Jpse, en, ille, nostris decoratus insignibus, jíí incedit. Dii regum ultores adeste.* -.Concitat calcaribus equum, atque in ipsum infestus consulem dirigit. Sensitin se iri Brutus. - Decorum erat tum ipsis capessere pugnam ducibus : avidè itaque se certamini offert; adeoque infestis animis concurrerunt, neuter, dum hostem vulneraret, sui protegendi corporis memor, ut, contrariQ ictu per par

[graphic]
[graphic]

mam uterque transfixus, duabus hærentes hastis moribundi ex equis lapsi sint : simul et cetera equestris pugna cœpit;, neque ita multò post et pedites superveniunt. Ibi variâ victoriâ, et velut æquo Märte pugnátum est; dextra utrinque cornua vicere, læva superatâ. T Vejentes, vinci ab Romano milite assueti, fusi fugâtique. Tarquiniensis, no; vus hostis, non stetit solum, sèd etiam ab sua parte Romanum pepulit. VII. Ita quum pugnatum esset, tantus terror Tarquinium atque Etruscos itacessit, ut, omissâ irritâ re nocte ambo exercitus, Vejens Tarquiniensisque, suas quisque, abirent domos. Adjiciunt miracula huic pugnae ; silentio proximæ noctis ex silva Arsia ingentem editám vocem ; §ί V0cem eam creditam ; hæc dicta, “ Uno plus Etruscorum cecidisse in acie ; vincere bello Romanum.* Ita certè inde abiere Romani, ut victores; Etrusci pro victis. Nam, post; quam illuxit, nec quisquam hostium in conspectu erät, P. Valerius consul spólia legit, triúmphansque inde Romam rediit: collegæ fünus, quanto tum potuit apparatu, fecit; sed multò mujus morti decus publica fuit moestitia, eò ante omnia insignis, quia matronæ annum, ut parentem, eum luxerunt, quod tam acer ultor violatæ pucicitiæ fuisset. Consuli deinde, qui superfuerat, ut sunt mutabiles vulgi animi, ex favore non invidia modò, sed suspicio etiam cum atroci crimine, orta. Regnum eum affectare, fama ferebat ; quia nec collegam subrogaverat in locum Bruti, et ædificabat in summa Velia ; ibi alto atque munito loco arcem inexpugnabilem fore. Hæc dicta vulgò creditaque quum indignitate angerent consulis animum, vocato ad consilium populo, summissis fascibus in concionem escendit. Gratum id multitudini spectaculum fuit ; summissa sibi esse imperii insignia; confe$sionemque fáctam, populi, quàm consulis, majestatem vimque majorem esse. bi audire jussi, consul “laudare fortúnatn cöllegæ, quòd, liberatâ patriâ, in summo honore, ro republica dimicàns, maturâ gloriâ, nec dum se vertente in invidiam, mortem occubuisset; se superstitem gloriæ suæ ad crimem atque invidiam superesse ; ex liberatore patriæ ad Aquillios §e Vitelliosque recidisse. Nunquamne ergo,* inquit, “ulla adeò à vobis spectata virtus erit, ut suspicione violari nequeat? Ego me, illum acerrimum regum hostem, ipsum cupiditatis regni crimen subiturum timerema ? Ego, si ih ipsa arce Capitolióque habitarem, metui me crederem posse â civibus méis ? täm levi momento mea apud vos fama pendet? adeone est fumdata leviter fides, ut, ubi sim, quàm quisim magis referat ? Non obstabunt P. Valerii ædes libertati vestræ, Quirites ; tuta erit vobis Velia. Deferam non in planum modò ædes, sed colli etiam subjiciam j ut vos supra §uspectum me civem habitetis. In Velia ædificent, quibus meliùs, quàm P. Valerio, creditur libertas.” Delata confestim matéria omnis infra Veliam; et, ubi nunc Vicæpotæ est, domus in infimo clivo ædificata. VIII. Latae deinde leges, non solùm quæ regni suspicine consulem absolverent, sed, quæ adeò in contrarium verterent, ut popularem etiam facerent : inde cognomen factum Publicolæ est. Ante omnes de provocatione adversus magistratus ad populum, sacrandoque cum bonis capite ejus, qui regni occupandi consilia inisset, gratæ in vulgus leges fuere. T Quas quum solus pertulisset, ut sua unius in Ę gratia esset, tum deinde comitia collegæ subrogando habuit. Creatus Sp. Lucretius Consul, qui magno natu, non sufficientibus jam viribus àd consularia'munerâ obeunda,intra paucos dies moritur. Suffectus in Lucretii locum M. Horatius Pulvillus. Apud quosdam veteres auctores non

[graphic][graphic][graphic][graphic]

invenio Lucretium consulem: Bruto statim Horatium 'í

gerunt: credo, quia nulla gesta res insignem fecerit consulatum, memoriâ intercidisse. Nondum áëïíôáú erat in Capitolio Jovis ædes. Valerius Horatiusque consules sortiti, uter dedicaret. Horatio sorte evenit. Publicola ad Veientium bellum profectus. HEgriùs, quàm dignum erat, ά Valerii necessarii, dedicationem tam inclyti templi Horatio dari: id omnibus modis impedire conati, postquain alia frustra tentata erant, postem jam tenenti consuli foedum inter

recationem Deúm nuncium incutiunt; ** mortunm ejus filium esse, funestâque familiâ dedicare eum templuim non

osse.” Non crediderit factum, am tantum animio roboris

uerit, nec traditur certum, nec interpretatio est facilis. Ni- !

hil aliud ad eum nuncium à proposito aversus, quam ut cadaver efferri juberet, tenens postem, precaufionem peragit, et dedicat templum. Hæc post exactos reges domi militae. ue gesta primo anno. Inde P. Valerius iterum, T. Lucretius consules facti. IX. Jam Tarquinii ad Lartem Porsenam, Clusimum re

gem, perfugerant ibi. miscendo consilium precesque, nunc !

orabant, “ ne se, oriundos ex Etruscis, ejúsdem sanguinis nominisque, egentes exsulare pateretur;” nunc monebant etiam, “ ne orientem morem pellendi reges inultum sineret,

« PoprzedniaDalej »