Obrazy na stronie
PDF

esse, quàm magistratus, vitio creatos, Latinas sacrumque in Albano monteT non ritè concepisse. Unam expiationem eorum esse, ut tribuni militum abdicarent se magistratu, auspicia de integro repeterentur, et interfegnum iniretur.— Ea ita facta suiit ex `sematusconsulto. Interreges tres deinceps fuere, L. Valerius, Q. Servilius Fidenas, M. Furius Camiillus. Nunquam desitum interim turbari, comitia interpellantibus tribunis plebis, donec convenisset priùs, “ ut major pars tribunorum militum ex plebe crearetur*. Quæ dui aguntur, concilia Etruriæ ad fànûim Voltumnæ habita, postulántibusque Capenatibus ac Faliscis, ut Vejos commuini animo consilioque omnes Etruriæ $'£ ex obsidione eriperent, responsum est: “antea se id Vejentibus negâsse, quia, unde consilium non petissent super tanta re, auxilium petere non deberent; nùnc jam pro se fortunam suam illis negare; maximè in ea parte Etruriæ. Gentem invisitatam, novos accolas Gallos esse, cum quibus nec pax satis fida, nec bellum pro certo sit: sanguini tamen nominique et præsentibus periculis consanguineorum id dari, ut, si qui juventutis suæ voluntate ad id bellum eant, non impediant.“ Eum magnum advenisse hostium numerum, fama Romæ erat; eoque mitescere discordiæ intestinæ metu communi, ut fit, coeptæ. XVIII. Haud invitis Patribus P. I,icinium Calvum prærogativa tribunum militum non petentem creant, moderatiónis expertæ in priore magistratu virum, ceterùm jam tum exactæ ætatis : omnesque deinceps ex collegio ejusdem an- mi refici apparebat, 1. Titinium, P. Mænium, P. Mælium, Cn. Genucium, L. Atilium : qui priusquam renunciarentur, jure vocatis tribubus permis§u iiiterregis P. Licinius Calvus ita verba fecit; “Omen concordiæ, Quirites, rei maximè in hoc tempus utili, memoriâ nostri magistratûs vos his comitiis petere in insequentem annum video. Si collegas eosdem reficitis, etiam usu meliores factos, me jam iion eundem, sed umbram nomenque P. Licinii relictùm videtis ; vires corporis affectæ, sehsus oculorum atqne aurium bebetes, memoria labat, vigor animi obtusus. En vobis,” inquit, “juvenem,” filium tenens, “effigiem atque imaginem eju$, quem vos antea tribunum militum ex plebe primum fecistis. Hunc ego, institutum disciplinâ meâ, vicarium pro me Ę do dicoque. Vosque quæso, Quirites, delatum mihi ultro honorem huic peteiiti, nieisque pro eo adjectis precibus, mandetis.“ Datüm id petenti' patri;

filiusque ejus P. Licinius tribunus militum, consulari potestate cum iis, quos suprà scripsimus, declaratus. Titiniμ$ Genuciusque tribuni ìmilitum, profecti adversus Faliscos Capenatesquè, dum bellum majoré animo gerunt, quàm consilio, præcipitavere in insidias. Genuciüs, r:orte honestâ temeritatem luens, ante signa inter primores cecidit. Titinius, in editum tumulum ex multâ trepidatione militibus collectis, aciem restituit; nec sa tameiì æquo loco hosti ,

' commisit, Plus ignominiæ erat, quàm cladis, acceptum ;

[ocr errors]
[ocr errors]

hostius, tenderé ad urbem agmine infesto, ~crediderant ; concursumque in muros' est, et matronarum, quas ex doimo conciverat publicus pavor, obsecrationes in templis factæ ; precibusque ab Ijiis petitum, ut exitium ab uibis tectis témplisquè ac moenibüs Romanis arcerent, Vejosque eum avertêrent terrorem, si sacra renovata ritè, si proCurata prodigia essent. -

XIX. Jam Tudi Latinæque instauratæ eraft: jam ex la$u Albano aqua emissa imi agros, Vejosque fata appetebant,

. Igitur, fatalis dux ad excidium illius urbis servandæque pa

triæ, M. Furius Camii!us dictator dictus magistrumí equitum P. Cornelium Scipionem dixit. Omnia repentè mütaXerat imperator mutatüs ; alia spes, alii;s animus hominum, fortuna quoque aJia urbis videri. Omnium primùm in eos, qui à Vejis in illo pavore fugerant, more iiiilitari animadVertit, effecitque, nè hostis niaxiiaè timendus militi esset; einde, indicfo delectu in diem certam, ipse interim Vejos ad confirmandos militum animos intercurrit: inde Romána ad scribendum novum exercitum redit, nullo detrectante militiam. Peregrina etiam juventus, Latini Hernicique, Operam suam pöllicentes ad id bellum, venere: quibus 'Igum gratias in senatu egisset dictator, satis jam omnibus ad id bellum paratis, ludos magnos ex senatusconsulto voyit Vejis captis se facturum ; aedemque Matritæ matris reectam dedicaturum, jam antè ab rege Ser. Tullio dedicatam. Profectus cum exercitu ab urbe exspectatione homi

? num majore, quàm spe, in agro primùm Nepesino cum Fa-. - - vy

[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic][graphic]
[graphic]

liscis et Capenatibus signa confert. Omnia ibi summà ratione consilioque acta fortuna etiam, ut fit, secuta est : non proelio tantùm fudit hostes, sed castris quoque exuit, ingentique prædã est potitus; cujus pars maxima ad quæstorem redacta est : haud ita multum militi datum. Inde ad Vejos exercitus ductus, densioraque castella facta ; et à procursationibus, quæ multæ temerè inter murum ac vallum fiebant, edicto, ne quis injussu, pugnaret, ad opus, milites traducti. Operum fuit omnium longè maximum ac laboriosissimum, cùniculus in arcem hostium agi coeptus ; quod ne intermitteretur opus, meu sub terra continuus labor eosdem conficeret, in pártes sex munitoruwm numerum divisit: senæ horæ in orbeum operi attributæ sunt: nocte ac die nunquam antè omissum, quàm in arcem viam facerent. XX: Dictator, quum jäm in manibus videret victoriam esse, urbem opulentissimam capi, tantumque prædæ fore, quantum non ómnibus in unum collatis antè bellis fuisset; ne quam inde aut militum iram ex malignitate prædæ partitæ, aut invidiam apud Patres ex prodigia largitione câperet, literas ad senatum misit: “ Deúm immortalium benignitate, suis consiliis, patientiâ militum, Vejos jam fore in potestate populi Romani; quid de præda faciendum censerent ?” Duæ senatum distinebant sententiæ : senis P. Licinii, quem primum dixisse à filio interrogatum ferunt, edici palam placere populo, ut, qui particeps esse prædæ vellet, in castra Vejos iret: altera Ap. Claudii, qui, largitionem novam, prodigam, inæqualem, inconsultam arguens, si semel nefas ducerent, captaim ex hostibus in ærario exhausto bellis pecuniam esse, äuctor erat stipendii ex ea pecunia 3militi numerandi, ut eo minus tributi plebes conférret.— * Ejus enim doni societatem sensuras íequaliter omnium domos: non avidas in direptiones manus `otiosorum urbaforum prærepturas fortium bellatorum præmia esse : quum ita ferme eyeuiat, ut segnior sit prædator, ut quisque laboris periculique præcipuam petere partem soleàt.” “ Licini. ius contrà “ suspectam et inyisam sémper eam pecuniam fo3'e,” aiebat; “ causasque criminum ad plebemi, seditionum inde ag. legum novarum, præbituram. 'Satius igitur esse, reconciliari eo dono plebis animos; exhaustis atqüe exinanitis tributo tot annorum succurri: vt sentire prædæ fructum ex eo bello, in quo propè consenuerint; gi'atius id fóre Iaetiusque, quod quisque suâ manu ex hoste captum domum *etulerit, quàm si multiplex alterius abitrio accipit. Ipsum

[ocr errors]

dictatorem fugere invidiam ex eo criminaque ; eo delegâsse ad senatum. Senatum quoque debere rejectam relî ad se permittere plebi, ac pati habere, quod cuique fors belli dederit. Hæc tutior visa sententia est, quæ [jopulärem senatum faceret. Edictum itaque est, ad prædani Vejentem, quibus videretur, in castra ad dictatorem proficisce, entur. XXI. Ingens profecta multitudo replevit castra. Tum dictator, auspicatò egressus, quum etlixisset, ut arma mi

lites caperent, “Tuo ductu,” inquit, “ Pythice Apollo, tuo

que numine instinctus pergo ad delendam urbem Vejos : tibique hinc decumam partem prædæ voveo. Te siiimu!, Juno Regina, quæ nunc Vejos colis, precor, ut nos victores in nostram, tuanaque mox futuram, urbem sequare : ubi te dignum amplitudine tuâ templum accipiat.” – Hæc precatus, superante multitudine, ab omnibus locis urbem aggreditur, quo minor ab cuniculo ingruentis periculi sensuS esset. Vejeiites, ignari se jam ab suis vatibus,jam ab externis oraculis proditos,jam in partem prædæ suæ vocatos Deos, alios, votis ex urbe sua evocatos, hostium templa noyasque sedes spectare, seque ultimum illum diem agere; nihil minùs tim fites, quàm subrutis cunicul9 mœnibus árgem jam plenam hostium €sse,in muros pro se quisque armatidiscurrunt; mirantes quidnam id esset, quòd, quum tot per dies nemo se ab stationibus Romanis movisset, tum, velut repentinoicti furore, improvidi currerent ad muros. Inseritur huic loco fabula: immolante rege Vejentium, vecem, araspicis dicentis, “qui ejus hostiæ ëxta prosecuisset, ei victoriàm dari,* exauditam in cuniculo, mòvisse Romanos milites, ut, adaperto cuniculo, exta raperent, et ad dictatorem ferrent. Sed in rebus tam antiquüs, si, quæ similia veri sint, pro veris accipiantur, satis habeam. IHæc. ad ostentationem scenæ, gaudentis miraculis, aptiora, qu`m ad fidem, neque affirmare, neque refellere est óperæ pretium. Cuniculus, delectis militibus eo tem

re plenus, in æde Junonis, quæ in Vejentana arce erat, árumatos repentè edidit ; et pars aversos in muris invadunt hostes; pars claustra portarum revellunt; pars quum ex tectis saxa tegulæque à mulieribus ac servitiis jacerentur, inferunt ignes. CIamor omnia variis terrentium ac paventium vocibus, mixto mulierum ac puerorum ploratu, complet. Momento temporis dejectis ex muro undique armaiis, patefactisque portis,quum alii irruerent, agmine alii desertos scanderent muros, urbs hostibus impletur, omnibus locis pugnatur. Deinde, multâ jam editâ cæde, senescit pugna:

et dictator præcones edicere jubet, ut ab inermi abstineatur; is finis sanguinis fuit. Dedi inde inermes coepti ; et ad prædam miles permissu dictatoris discurrit; quæ quu» antè oculos ejus aliquaritum spe atque opinione major, majorisque pretii reruni ferretur, dicitur manus ad cœlum to!Iens precatus esse, “ ut, si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire, quàm miiiniifio >ua privat6 incommodo publicoque,

• populo Romano liceret.” – Convertentem se inter hanc

§eherationem, traditur memoriæ, prolapsum cecidisse ; idque omen pertinuisse postea eventü rem, Š visum ad damnationem ipsius Camilli, captæ deinde urbis Romanæ, quod post paucos accidit amnos, cladem. Atque ille dies cæde hostium ac direptione urbis opulentissimæ est consumptus. XXII. Postero die libera corpora dictator sub coroma vendidit ; ea sola pecunia in puhlicum redigitur, haud sine ira plebis; et quod retulere secum prædæ, nec duci, qui ad senatum, malignitatis auctores quærendo, rem arbitrii sui rejecisset; hec senatui, sed Liciniæ familiæ, ex qua filius ad senatum retulisset, pater tam popularis sententiae auctor fuisset, acceptum referebant. Quum jam humanæ opes egestæ à Vejis essent, amoliri tum Deùm dona ipsosque Deos, sed colentium magis, quàm rapientium, modò, vœpere; namque delecti ex oiuni exercitu juvenes, purè latitis corporibus, candidâ veste; quibus deportaiida Romam regina Jgno assignata erat, venerabundi templum iniere, priimò religiosè admoventes manus: quòd id signum more £trusco, nisi certæ gentis sacerdos, attrectare non esset solitus; dein quum quidam, seu spiritu divino tactus, sea juvenali jocQ, “Visne Romam ife Juno ?** dixisset, annuisse ceteri Deam conclamaverunt: inde fabulæ adjectum est, vocem quoque dicentis, * Velle,” auditam ; mosam certè sede suâ parvi moliingnti adminiculis, sequentis modo accepimus levem ac facilem translatu fuisse: integramque in Aventinum, æternam sedem suam, quò vota Romani dictatoris vocaverant, perlatam, ubi teimplum ei postea idem, qui voverat, Caii illus dedicavit. ' Hic Verjorum occasus fuit, urbis opulentissimæ Etrusci nominis, magnitudinem suam vel ultipâ clade indicantis; quòd decem. æstates hiemesque continuas circumcessa, qùum plus aliquauto cladium intulisset, quàm accepisset,' pos

« PoprzedniaDalej »