Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors]

non Idibus Decembribus die solenni, sed extemplo Kalendis Qctobribus magistratum occiperent, quia stäre diutiùs respublica, his maiientibus in màgistratu, non posset. Et tamen egs, t9t judiciis cQnfossosTprædamnato$que, venire ad populi judiciüm ; et existimare, `defunctos se èsse, satisque pqenarum dedisse, quòd duobus mensibus citiùs privati facti sint: neque intelligere, nocendi sibi diutiùs tum'potestatem ereptam esse, ngn poenam irrogatam ; quippe ét collegis abrogatum imperium, qui certè nihil déliqüissent.— Jllos repeterent animos Quirites, quos recenti claâe acceptâ habuissènt, quum fugâ trepidum, plenum vulnerum ac pavore incidentem portis exercitum viderint, non fortunam aut quemquam Deorum, sed hos duces accusantem. Pro certo se habere, neminem in concione stare, qui illo die non caput, domum, fortunasque D. Virginii ac W. Sergii sit exsecratus detestatusque. IMinimè convenire, quibüs iratos quisque Deos precatus sit, in iis suâ potestate, quum liceat et oporteat, nón uti. Nunquam Deos ipsos admovere nocentibus manus; satis esse, si occasione ulciscendi læsos armg at.” XII. His orationibus incitata plebs denis millibus æris gravis reos condemnat, nequicquam Sergio Martem communem belli fortunamque accusante, Virginio deprecante, ne infelicior domi, quàm militiæ, esset. £; hos versa ira puli cooptationis `tribunorum fraudisque, contra legem reboniam factæ, memoriam obscuram fecit. Victores tribuni, ut præsentem mercedem judicii plebes haberet, legem agrariam promulgant, tributumque conferri prohibent : quum tot exercitibus stipendo opus esset, resque militiæ ita prosperè gererentur, ut nullo`bello veniretur ad exitum spei; namque Vejis castra, quæ amissa erant, recuperata gàstellis præsidiisque firmantùr. Præerant tribuni militum, M. Æmilius et K. Fabius. M. Furio in Faliscis, et Cn. Cornelio in Capenate agro hostes nulli 6xtra moenia inventi: prædæ actæ, É villarum ac frugum vastati fine§: oppida oppugnata, nec obsessa sunt. At in Volscis, depopulàto agrô, Afixur nequicquam oppugnatum, logo alta sitùm ; et, pöstquam vis irrita erat, vallo, fossâque obsideri cœptum. ' Valerio Potito Volsci provincia evenerat. Hoc statu militarium rerum, seditio intestina majore mole coorta, quàm bella tractabantur ; et, quum tributum conferri per tribunos non posset, nec stipendium imperatoribus mitteretur, æraque mülitaria flagitaret miles, hàud procul erat, quin castra quoque urbanæ seditionis contagi6ne turbartytur. Inter has iras plebis in Patres, quum tribuni plebis nunc illud tempus esse dicerent stabiliendæ libertatis, et ab Sergiis Virginiisque ad plebeios viros fortes ac strenuos transferendi summi honoris ; non tamen ultri processum est, quàm ut unus ex plebe, usurpandi juris causâ, P. Licinius Calvus tribunus militumconsul ari potestate crearetur ; ceteri patricii creati P. Mænius, L. Titinius, P. Mælius, IaFurius Medullinus, L. Publilius Volscus. Ipsa plebes mirabatur, se tantam rem obtinuisse; non is modò, qui creatus erat, vir nullis antè honoribus usus. vetus tantùm senator, et ætate jam gravis. Nec satis constat, cur primus ac p0tissimus äd novum delibandum honorem sit habitus. Alii Cn. Cornelii fratris, qui tribunus militum priore anno fuerat, triplexque stipendium equitibus dederat, gratiâ extractum ad tantum honorem credunt ; alii orationem ipsum tempestivam de concordia ordinum, Patribus plebique gratam, habuisse. Hac victoriâ comitiorum exsultantés tribumi plebis, quod maximè rempublicam impediebat, de tributo remiserunt ; collatum obedienter, missumque ad exercitum est. XIII. Anxur in Volscis brevi receptum est, neglectis die es to custodiis urbis. Insignis annus hieme gelidâ ac nivosâ fuit, adeo ut viæ clausæ, Tiberis innavigabilis fuerit: annona ex antè convecta copia nihil mutavit. Et quia P. Licinius, ut ceperat haud tumultuosè magistratum, majore $ plebis, quìm indignatione Patrum, ita etiam gessit; lulcedo invasit proximis comitiis tribunorum militum plebeios creandi. Ünus M. Veturius ex patriciis candidatis locum tenuit : plebeios alios tribunos militum consulari p0testate omnes ferè centuriæ dixere, M. Pomponium, C. Duilium, Voleronem Publilium, Cn. Genucium, L. Atilium.— Tristem hiemem, sive ex intemperie cœli, raptim mutati0ne in contrarium factâ, sive alia qua de causa, gravis pestilensque omnibus animalibus aestas excepit; cujus instinabili pernicie quando nec causa nec sinis inveniebatur, libri Sibyllini ex senatusconsulto aditi sunt. Duumviri sacris faciundis, lectisternio tunc primùm in urbe Romana facto, er dies octo Apollinem, Latonamque et Dianam, Hercuem, Mercurium atque Neptunum tribus, quàm amplissimè tum apparari poterat, stratis lectis placavere. Privatim quoque id sacrum celebratum est; totâ urbe patentibusjaiiuis, promiscuoque usu rerum omnium in propatulo posite, notos ignotosque passim advenas in hospitium ductos ferunt; et cum inimicis quoque benignè ac comiter sermones habitos, jurgiis ac litibus temperatum ; vinctis quoque dempta in eós dies vincula : religiöni deinde fuisse ; quiòus eam opem Dii tulissent, vinciri. Interim ad Vejos terror multiplex fuit; tribus in unum bellis collatis ; námque eodem, quo antea, modo circa munimenta, quum reperitè Capenates Faliscique subsidio venissent, advérsus tres exercitus ancipiti proelio pugnatum est. Ante omnia adjuvit mem9ria damnationis Sergii ac Virginii; itaque majoribus castris, unde antea cessatum fuerat, brevi spatio circumductæ copiæ Capenates, in vallum Romanuim versos, ab tergo aggredigtitür. Inde pugna coepta et Faliscis intulit terrorem, trepidantesque eruptio ex cästris opportunè facta avertit; repulsos deinde insecuti victores ingéntem ediderunt cædem. Nec ita multo pòst jam palantes, veluti fortè oblati, populatores Capenatis agri reliquias pugnæ absumpsere :Tet Vejentium refugientés in urbem multi ante portas cæsi, dum præ metu, ne simul Romanus irrumperet, obiectis foribus extremos suorum exclusere. XIV. Hæc eo anno acta. Et jam comitia tribunorum militum aderant, quorum propè màjor Patribus, quàm belli, cura erat; quippe non communicatum modò cum plebe, sed propè amissüm, cernentibus summum imperium. Itaque claiissimis viris ex composito præparatis ad petendum, guos prætereundi verecundiam créderént fore, nihilominus ipsi, perinde ac si omnes candidati essent, cuncta experientes, âon homines modò, sed Deos etiam, excipiebant ; in religionem vertentes comitia biennio habita : priore anno in* tolerandam hiemem prodigiisque divinis similem coortam : proximo non prodigia, sed jam eventus, pestilentiam agris urbique illatam haud dubiâ irâ Deûm : quos pestis ejus arcendæ causâ placandos esse, in libris fàtalibus inventum sit. Comitiis, auspicatò quæ fierent, indignum Diis visum honores vulgari, discriminaque gentium Tconfundi. . Præterquam majestate petentium, réligione etiam attoniti homines patriéios omiies, partem mägnam honoratissimum quemqüe, tribunos milituim consulari potestate creavere, L. Valerium Potitum quintùm, M. Valerium Maximum M. Furium Camillum teftiùm, L. Furium Medullinum tertiùm, Q. Servilium Fidenatem iterum, Q. Sulpicium Camerinum iterum. His tribunus ad Vejos nihil admodum memorabile actum est; tota vis in populationibus fuit. Duo summai

imperatores, Potitus à Faleriis, Camillus à Capena, præάas ingentes egere, nullâ incolumi relictâ re, cui ferro aut igni noceri posset. • XV. 'Prodigia interim multa nunciari; quorum pleraque. et quia singuli auctores erant, parum credita spretaque, et quiâ, hostibus Etruscis, per quos ea procurarent, aruspices iion erant ; in unum omnium `curæ vérsæ sunt, quòd lacus in Albano aemore sine ullis coelestibus aquis, causave qua alia, quæ rem miraculo eximeret, in altitudinem insolitam crevit. Quidnam eo Dii portenderent prodigio, vnissi sciseitatum oratores ad Delphicum oraculum : sed proprior interpres fatis oblatus senior quidam Vejens, qui, inter gavillarites in stationibus ac custodiis milities Romanos Etruscosque, vaticinantis in modum cecinit, “Priusquam ex lacu Albäno aqua emissa foret, nunquam potiturum Vejis Romanum.'' Quod primè, velut temere jactum, sperni, agitari deinde sermonibus coeptum est; donec unus ex statione Romana percunctatus proximum oppidanorum (jam per Jonginquitatem belli coimmercio sermónum facto) quisiiam is esset, qui per ambages de lacu Albano jaceret? postquam audivit aruspiceim esse, vir haud intacti religione animi, causatus de privati portenti procuratione, si operæ illi esset, consulere velle, ad colloquium vatem elicuit.— Quumque progressi ambo à suis longiùs essent inermes, sine ullo metu ; prævalens juvenis Romanus senem infirmum, in conspectu omnium raptum, nequicquam tumultuantibus Etruscis, ad suos transtulit; qui quum perductus ad imperatorem, inde Romam ad senatum missus esset, sciscitantibus, quidnam id esset, quod de lacu Albano docuisset, respondit: “ Profectò iratós í}gos Vejenti populo illo fuisse die, quo sibi eam mentem objecisseiìt, ut èxê;dium patriæ fatale proderet ; itaque, quàe tum cecinerit divino spiritu instinctus, ea se neé, ut indicta sint, revocare posse ; et tacendo forcitan, quæ Dii immortales vulgari velint, haud minus, quàm celahda effando, nefas conírahi.— Sic igitur libris fatalibus, sic disciplinâ Etruscâ traditum esse, ut quando aqua Albana abundisset, tum, si eam Romanus ritè emisisset, victoriam de Vejentibus dari ; anteQuam id fiat, Deos mœnia Vejentium deserturos non esse.” Exsequebatur inde, quæ soleminis derivatio esset. Sed auctorem levem, nec satis fidum super tanta re Patres rati, de. crevere, legatos sortesque oraculi Pythici exspectandas,

[ocr errors][merged small]

XVI. Priusquam à Delphis oratores redirent, Albanive prodigii piacula invenirentur, novi tribuni militum consulari potestáte, L. Julius Iulus, L. Furius Medullinus quartùm, L. Sergius Fidenas, A. Postumius Regillensis, P. CorAelius Maluginensis, A. Manlius, magisträtum inierunt.— Eo anno Tarquinienses novi hostes exórti; quia simul multis bellis, Volscorum ad Anxur, ubi præsidium obsidebatur, Æquorum ad Lavicos, qui Romanám ibi coloniam oppugnabant, ad hoc Vejeati qúoque et Falisco et Capenati Ę occupatos videbant Romanos, nec intra muros quietiora negotia esse certaminibus Patrum ac plebis ; inter hæc locum injuriæ rati esse, prædatum in agrum Romanum cohortes expeditas mittunt; aut enim passuros inultam eam iujuriam Romanos, ne novo bello se onerarent: aut exiguo, eoque parum valido, exercitu perseguturos. Romanis indignitas major quàm cura, populationis Tarquiniensium fuit ; eo nec magno conatu suscepta, nec in longum dilata res est ; A. Postumius et L. Juliüs non justo delectu, (etenim ab tribunis plebis impediebantur) sed propè voluntariorum, quos adhórtando incitaverant, coactâ manu, per agrum Cæretem obliquis tramitibus egressi, redeuntes à populationibus gravesque prædã Tarquinienses oppressere; multos mortales obtruncànt, omnes exuunt impedimentis; et, receptis agrorum suorum spoliis, Romam revertuntur. . Biduum ad recognoscendas res datum dominis: tertio incognita (erant autem eâ pleraque hostium ipsorum). sub hasta veniere: quodque inde Š. militibus est divisum. Cetera bella, máximéque Vejens, incerti exitûs erant. Jamque RoQnani, desperatâ ope humanâ, fata et Deos spectabant, quum legati ab Delphis venerunt, sortem oraculi afferentes, congruentem responso captivi vatis. * Romane, aquam Albanam cave lacü contineri, caye in mare manare suo flumine sinas; emissam per agros rigabis, lissipatamque rivis extingues. Tum tu insiste audax hostium muris; memor, quàm per tot annos obsides urbem, ex ea tibi his, quæ nunc panduitur, fatis victoriam datam. Bello perfecto, donum amplum victor ad mea templa portato: sacraque patria, quorum omissa cura est, instaurata, ut assolet, facito.”

XVII. lngens inde haberi captivus vates coeptus, eumque adhiberè tribuni militnm Cornelius . Postumiusque ad prodigii Albani procurationem ac Deos ritè placandos cgepere. Inventumque tandem est, ubi negle£tas ceremonias intermissumve solenne Dii arguerent ; nihil profectò aliud

[graphic]
« PoprzedniaDalej »