Obrazy na stronie
PDF

tædio annuæ ambitionis, quæ interdum discordiarum causa erat, regem creavere. Offendit ea res popuiorum Etruriæ $animos, non majore odio regni, quàm ipsius regis ; gravis {É is antea genti fuerat opibus süperbiá$que, quia solennia

udorum, quós intermitti nefas e$t, violenter' diremisset : qgum obiram repulsæ, quòd suffragio duodecim populorum alius, sacerdos éi prælátus esset, ártifices, quoruiii magna pars ipsius servi erant, ex medio ludicro repentè abduxit.— Gens itaque, ante omnes alias eo magis dedita religionibus, quèd excelleret arte collendi eas, aùxilium Vejentibus'negandum, donec sub rege essent, decrevit; cüjus decreti

suppressa fama est Vejis propter metum regis; qui, à quo

tale quid dictum referretur, pro seditionis eum principe, non vani sermonis auctorem, hâbebat. Romanis et$i quietæ res ex Etruria nunciabantur, tamen, quia omnibus conciliis eam rem agitari afferebatur, ita muniebant, ut ancipitia mu

-nimenta essent: alia in urbem, et contra oppidanorum erup

tiones versa : aliis frons in Etruriam spectans auxiliis, si qua fortè inde venirent, obstruebatur. I I. Quum spes major imperatoribus Romanis in obsidi

one, quàm in oppugnatione, esset ; hibernacula etiam, res

nova militi Romàno, ædificari cœpta : consiliumque erat, hiemando continuaré bellum; quod postquam tribunis plebis, jamdiu nullam novandi res causam invenientibus, R0mam est allatum, in eoncionem prosiliunt, sollicitant plebis, animos, “Hoc illud esse” dictitantes, “ quòd æra militibus sint constituta ; nec se fefellisse, id donum inimicorum veno illitum fore. Venisse libertatem plebis: remotam in perpetuum et ablegatam ab urbe et ab republica juventutein, jam ne hiemi quidem aut tempori anni cedere, ac domos et res invisere suas. Quam putarent continuatæ mifitæ causam esse ? nullam profectò aliam inventuros, quàm ne quid per frequentiam juvenum eorum, in quibus vires emnes plebis essent, agi de commodis eorum posset.— Vexari præterea et subigi multo acriùs, quàm Vejentes ; quippe illos hiemen sub tectis suis agere, egregiis muris situqué naturali urbem tutantes : militem Romanum in opere ac labore, nivibus pruinisque obrutum, sub pellibus durare, ne hiemis quidem spatio, quæ omnium bellorum terrâ marique sit quies, arma deponentem. Hoc neque ante reges, neque tribuniciam potestatem, creatam superbos illos consules, iieque triste dictatoris imperium, neque importunos decemvi; ros injunxisse servitutis, ut prennem militiam facerent, quod

[ocr errors]
[ocr errors]
[graphic][graphic][graphic]

tribuni mlitum im plebe Romanaregnum exercerent. Quidnam illi consules dictatoresve facturi essent, qui grgconsuarem imaginem tam sævam ac trucem fecerint? Sed id ac• cidere haud immeritò; non fuisse ne in octo quidem tribunis militum locum ulli plebeio. Antea trina loca cum coltentione summa patricios explere solitos ; nunc jam octojuges ad imperia obtinenda ire; et ne in turba quidem hæfefe plebeiuim quem quam : qui, si nihil aliud, admoneat collegas; liberos, et cives eorum, non servos, militare, quos hiemé saltem in domos ac tecta reduci oporteat: et aliquo tempore anni parentes liberosque ac conjuges invisere, et

326 T. LIVII, | | 1 .

usurpare libertatem, et creare magistratus.” – Hæc, taliaque *;

vociferantes adversarium haud imparem nacti sunt Ap. Claudium, relictum à collegis ad tribunicias seditiones comprimendas; virum imbutum jam ab juventa certaminibus plebeiis: quam auctorem aliquot annis antè fuisse memoratum est, per collegarum intercessionem, tribuniciæ potestatis dissolvendæ. III. Is tum jam, non promptus ingenio tantùm, sed usw etiam exercitatus, talem oratiónem habuit: “ Si unquam dubitatum est, Quirites, utrùm tribuni plebis vestrâ, an suâ, causâ seditionem semper auctores fuerint, id ego hoc anno

desisse dubitari certüm habeo; et quum lætor, tandem *

longi erroris vobis finem factum esse, tum, quòd secundis potissimùm vestris rebus hic error est sublatiis, et vobis, et propter vos reipublicæ gratulor. An est quisquam, qui dubitet, nullis injuriis vestris, si quæ fortè aliquando fuerunt, unquam æquè, quàm munere Patrum in plebem, quum æra militantibus constituta sunt, tribunos plebis offens6s ac concitatos esse ? quid illos aliud aut tum timuisse creditis, aut hodie turbare velle, nisi concordiam ordinum, quam dissolvendæ maximè tribuniciæ potestatis rentur essé ? Sic, hercule, tanquàm artifices improbi, opus quærunt: qui et semper ægri aliquid esse in republica %\j; ut sit, ad cujus çurationem à vobis adhiebàntur. Utrùm enim defenditis, • an impugnatis plebem ? utrùm miltantium adversarii estis, an causam agitis ? nisi fortè hoc dictis. “ Quicquid Patres . faciant, displicet;* sive illud pro plebe, sive contra plebem est. Et, qüemadmodum servis suis vetant domini quicquam , rei cum alienis hominibus esse, pariterque in iis benificio , ac maleficio abstineri æquum censent; sic vos interdictis Patribus commercio plebis; ne nos comitate ac munificentiâ nostrâ provocemus plebem, nec plebs nobis dicto audi

[ocr errors]
[ocr errors]

eas atque 0bediens sit. Quanto tandem, si quicquam in vobis, non dico civilis, sed humani esset, savere vos magis, et, quantum in vobis esset, indulgere potiùs comitati Patrum atque obsequio plebis opportuit ? quæ si perpetua concorâiâ sit, quis non spondéré ausit, miaximum fioc imperium inter finitimos brevi futurum esse? IV. “Atque ego, hoc consilium collegarum meorum, quo abducere infectâ re à Vejis exercitum noluerunt, non utile solùm, sed etiam necessarium fuerit, post ea disseram : nunc de ipsa conditione dicere militantium libet. Quam 9rationem, non apud vos solùm, sed etiam in castris, si habeatur, ipso exercitu disceptante, æquam arbitror videri posse ; in qua si mihi ipsi nihil, quod dicerem, in mentem venire posset, adversariorum certè orationibus contentus essem. Negabant nuper, danda esse æra militibus,`quia nunquam data essent ; quonam modo igitur nunc indignari Possunt quibus aliquid novi adjectum commodi sit, eis laborem etiam novum pro portioné injungi? nusquam nec opera sine emolumento, néc emoluméntum ferme sine impefisa opera est; labor voluptasque, dissimillima naturâ, societafe quadam inter se fiaturâli sunt juncta. Molestè antea ferébat miles, se suo sumptu operám reipublicæ præbere : gaudebat idem, partem arini se agrum sùum colere ; quærere, unde domi nilitiæque se ac suos tueri posset. Gaudet nunc, fractui sibi reuipublicam esse, et lætus stipendigm accipit, æquo igitur ániamo patiatur, se ab demo, ab re miliari, cui gravis impeiisa non est; paulo diutiùs abesse. An, si ad calculos eum respublica vocet, non meritò dicat ? 'annua æra habes, annuam operam ede. An tu æquum genses, militiâ semestri solidum te stipendium accipere ?' nvitus in hac parte orationis, Quirite$, moror : sic enim agere debent, qui mercenario milite utuntur ; at nos tanquum cum civibus agere volumus : agique tanquam cum tria nobiscum a quum censemus. Aut non suscipi belum opportuit ; aut geri pro dignitate populi Románi, et perfici quàm prim^m opórtet. Perficietur autem, si urgemus obsessos : si non antè abscedimus, quàm spei nostræ finem captis Vejis imposuerimus. Si, Hercules, nulla alia causa, ipsa indijnitas perseverantiam imponere debuit. Decem quòrdam ; nnos urbs oppugnata est ob unam mulierem ab universa úræcia: quàm procul ab domo ? quot terras, quot maria distans ? nos intra vicesimum lapidem, in conspectu propè urbis postræ, annuam oppugnationem perferre piget; scilicet, quia levis causa belli est, nec satis quidάμam justi doloris est, quod nos ad perseverandum stimuIèt. Septies rebellârunt, in pace nunquam fida fuerunt: agros nóstros millies depopulati sunt : Fidenates deficere à nobis coëgerunt : colonos nostros ibi interfecerunt: auctores fuere contra jus gentium cædis impiæ legatorum nostrorum : Etruriam omnem adversus nos concitare voluerunt, hodieque id moliuntur: res repetentes legatos nostros, haud procul afuit, quin violarent. V. ** Cum his molliter et per dilationes bellum geri oportet? si nos tam justum odiüm nihil movet, ne.illa quidem, oro vos. Å? Operibus ingentibus septa urbs est, quibus intra muros coërcetur hostis ; agrum non coluit, ' et , culta evastata sunt bello. . Si reducimus exercitum, quis est, qui dubitet, illos, non à cupiditate solùm ulciscendi, sed etiam necessitate impositâ ex alieno prædandi, quum sua amiserent, agrum nostrua invasuros? non differimus igitur bellum isto consilio, sed intra fines nostras accipimus. Quid? illud, quod propriè ad milites pertinet, quibus boni tribuni plebis quum stipendium extorquere voluerint, nunc consultum repentè volunt, quale est? Vallum fossamaque, if gentis utramque rem operis, per tantum spatii dixerunt : castella primò pauca, postea, exercitu aucto, creberrima fecerunt; munitiones non in urbem modò, sed in Etruriam etiam spectantes, si qua inde auxilia veniant,

[graphic]

opposuere. Quid turres, quid vineas testudinesque et ali

um oppugnam darum urbium apparatum loquar? quum tantum laboris exhaustum sit, et àd finem jam operis tandem perventum ; relinquendane hæc censetis, ut ad æstatem fursus novus de integro his instituendis exsudetur labor ? Quanto est minus opera tueri facta, et instare, et perseverare, defungique curâ? Brevis enim profectò res est, si uno tenore peragitur, nec ipsi per intermissiones has intervalla$ lentiorem spem nostram facimus; loquor de opere, et

e temporis jactura. Quid ? periculi, quod differendo bello adimus, num oblivisci nos hæc tam crebra Etruriæ consilia de mittendis Vejos auxiliis patiuntur? Ut nunc res se habet, irati sunt, ederunt, negant missaros : quantum in illis est, capere Vejos licet ; quis est, qui spondeat, eundem, si differtur bellum, animum peste, fòre ? quum, si laxamen. tum dederis, m ajgr frequentiorque legatio itura sit : quum id, quod nunc offjdit Etruscos, rex creatus Vejis, spatio ihterposito maturi possit, vel consensu civitatis, ut eo re. concilient Etruriæ animos, vel ipsius voluntate regis, qui obstare regnum suum saluti civium nolit. Videte, quot res, . quàm inutiles, sequantur illam viam consilii: jactúra ope| rum tanto labore factorum, vastatio imminens finium nostrorum, Etruscum bellum pro Vejente concitatum. Hæe sunt, tribuni, consilia vestra, non hercule, dissimilia, ac si quis ægro, qui, curari se fortiter passus, extemplo convales| cere possit, sibi gratià præsentis aut potioni§ longinquuma 1 et forsitan insanabilem morbum efficiat. V). * Si, me Dius Fidius, ad hoc bellum nihil pertineret, ad disciplinam certè militæ plurimum intererat, insuesceré militem nostrum, non solùm paratâ victoriâ frui ; sed, si res etiam lentior sit, pati tædium, et quamvis seræ spei exitum exspectare ; et, si non sit æstate perfectum bellum, hiemem opperiri ; nec, sicut æstivas aves, statim autumno tec~ ta ac recessum circumspicere. Obsecro vos, venandi studium ac voluptas hgmines per nives ac pruinas in mentes silvasque rapit; belli nece$sitatibus eam patientiana non adhibebimus, quam vel lusus ac voluptas elicere solet ? Ade6ne effeminata corpora militum nostrorum esse putamus, adeò molles animos, ut hiemem unam durare in castris, abesse ab domo non possint ? ut, tanquam navalle bellum, tempestibus captandis et observando tempore anni, gerant, non" æstus, non frigora pati possint? Erubescant pröfectò, si quis eis hæc objiciat ; contendantque, et animis et corporibús suis virilem patientiam inesse, et se juxtà hieme atque æstate bella gerere posse: nec se patrocinium mollitiæ | inertiæque mandâsse] tribunis, et meminisse, hanc ipsam potestatem non in umbra nec in tectis majores suos créâsse. æc virtute militum vestrorum, hæc Romano nomine sunt digna, non Vejos tantùm, nec hoc bellum intueri, quod instät; sed famâm et ad alia bella et ad ceteros populos in posterum quærere. ' An mediocre discrimem opinionis secùturum ex fiac re putatis ? utrùm tandem finitimi populum Romanum eum esse putent, cujus si qua urbs primum * illum brevissimi temporis sustinuerit impetum, nihil deinde & timeat ? an hic sit terror nominis nostri, ut exercitum Ro* manum non tædium longinquæ oppugnationis, non vis hie* mis ab urbe circumsessa semel amovere possit, nec finem ullum alium belli, quàm victoriam, noverit; nec impetu potiùs bella, quàm perseveranti*, gerat ? qu£ in Qnni quidem * genere militiæ, maximè tamen in Qbsidendis urbibus, neces? saria est; quarum Ferasque, munitionibus ac naturali situ

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »