Obrazy na stronie
PDF

sim ferendam tectis intento, utarcem Capitoliumque armati occuparent. Avertit nefanda cansilia Jupiter: indicioque duorüm comprehensi sontes pœnas dederunt ; idicibus dema millia gravis æris, quæ tum divitiæ habebantur, ex ærario numeráta, et iibertas præmium fuit. Bellum inde ab Æquis reparari coeptum: et, novos hostes Lavicanos consiliâ cum veteribus jungere, haud incertis auctoribus Romam est allatum. Æquorum jam velut anniversariis armis assuerat civitas. Lavicos legati missi quum responsa inde retuHissent dubia, quibus, nec tum bellum parari, nec diuturnam pacem fore, appareret: Tusculanis negotium datum, ** adverterent animos, ne quid novi tumultùs Lavicis oriretur.* Ad-insequentis anni tribunos militum consulari potestate, inito magistratu, legati ab Tusculo venerunt, L. Sergium Fidenatem, M. Papirium Mugillanum, C. Servilium, Prisci filium, quo dictatore Fidenæ captæ fuerant. Nunciabant legati, Lavicanos arma cepisse, et cum Æquorum exercitu depopulatos agrum Tusculanum castra in Algido posuisse. Tum Lavicanis bellum indictum: factoque senatusconsulto, ut duo ex tribunis ad bellum proficiscerentur, unus res Romæ curaret, certamen subitò inter tribunos exortum ; se quisque belli ducem potiorem ferre, curam urbis, ut ingratam ignobilemque, aspernari. Quum parum decorum inter collegas certamen mirabundi Patres conspicerent, Q. Servilius, “ Quando nec ordinis hujus ulla,” inquit, “nec reipublicæ est verecundia, patria majestas altercâtionem istam dirimet; filius meus extra sortem urbi præerit. Bellum utinam, qui appetunt, consideratiùs conicordiúsque, quàm cupiunt, gerant.” XLYI. Delegtum haberi non ex toto passim populo plaguit ; decem tribus sorte ductæ sunt; €x his scriptos juniores duo tribuni ad bellum duxere. Coepta inter éos iii urbe certamina £upiditate eâdem imperii multo impensiùs in castris aggendi;, nihil sentire idemi, pro sententiâ pugnare: sua consilia velle, sua imperia sola iata esse : cohteihnere in vicem, et contemni; donec, castigantibus legatis, tandem ita comparatum est, ut alternis diebus summaiiì imperii haberent. Quæ quum allata Romam essent, dicitur Q. Servil- . ius, ætate et u$u doctus, precatus ab Diis immortalibus, ne $isgorgia tribunorum dampQsior reipublicæ esset, quàm ad Ygjos fuiss£t: et, velut haud dubi} cläde imminente, iiistitisse filio, ut milites scriberet, etarma aret. Nec falsus vates, fuit; nam ductu L. Sergii, cujus üies imperii erat, loco ihi.

quo sub hostium castris, quum, quia simulato metu receperat se hostis ad vallum, spes vana expugnandi castra eò trâxisset, repentino impetu Æquorum per supinam vallem fusi sunt, multique in ruina majore quàm fuga oppressi obtruncatique: castraque, eo die ægrè retentâ, postero die, circumfusis jam magna ex parte hostibus, per'aversam portam fugâ turpi deseruntur, duicus legatique,et quod circa signaroboris de exercitu fuit, Tusculum petiere. É; alii per agros passim multis itineribus, majoris, $i; accepta erat, clàdis nuncii Romam contenderunt. inus trepidationis fuit, quòd eventus timori hominum congruens fúerat; et quòd subsidia, quæ respicerent in re trepida, præparata erarit ab tribunq militum: jussuque ejusdem, per mihores magistratus sedato in urbe tumultu, speculatores properè missi nunciavere, Tusculi duces exercitumque esse ; hostem castra loco non movisse ; et, quo6 plurimum animorum fecit, dictator ex senatusconsulto dictus Q. Servilius Priscus; vir, cujus providentiam in republica, quum multis aliis tempestatibus antè experta civitas erat, tum eventu ejus belli, quòd uni certamen tribunorum suspectum ante rem malè gestam fuerat; magistro equitum creato, à quo ipse tribuno militum dictator erat dictus, filio suo, ut trádidere quidam, (nam alii Ahalam Servilium magistrum equitum eo ännofuisse scribunt) novo exercitu profectus ad bellum, accitis qui Tusculi erant, duo millia passuum ab hoste locum castris. cepit.

$ivii. Transierat ex re bene gesta superbia negligentiaque ad Æquos, quæ in RQmanis ducibus fuerat ; itaque

[ocr errors]
[ocr errors]

$ignanos hostium turbìsset, legionum inde signa inferri properè jussit, signiferumque ex suis unum cunctantem occidit. Tantus ardor ad dimicandum fuit, ut impetum Æqui non. tulerint: victique acie quum fugâ effusâ petissent castra, brevior tempore et certamine minor castrorum oppugnatio

fuit, quàm prœlium fuerat. Captis direptisque castris,

quum prædam dictator militi concessisset, secütique fugièntem ex castris hostem équites remunciâssent, omnes Lavicanos victos, magnam pártem Æquorum Lavicos confugisse; postero die ad Lavicos ductus exercitus: -oppidumζue, coronã circumdatum, scalis captum ac direptum est.— Dictator, exercitu victore Romam reducto, die octavo, quàm creatus erat, magistratu se abdicavit: et 9pportunè senatus, priusquam ab tribunis plebi agrariæ seditiones, mentione il

[ocr errors]

latâ de agro Lavicano dividendo, fierent, censuit frequens, coloniam Lavicos dedacendam ; coloni ab urbe mille et uingenti missi bina jugera acceperunt. Captis Lavicis, ac $í tribunis militum consulari potestate, Agrippâ Menenio Lanato, et L. Servilio Structo, et P. Lucretió Tricipitino, iterum omnibus his, et Sp. Rutilio Crasso, et insequente anno A. Sempronio Atratino tertiùm, et duobus iterum M. Papirio Mugillano,et Sp.Nautio Rutilo, biennium tranquillæ externæ res, discordia domi ex agrariis legibus fuit, XLVIII. Turbatores vulgi erant Spurii Mæcilius quartum et Metilius tertiùm tribuni plebis, ambo absentes creati; et quum rogationem promulgassent, ut ager ex hostibus captus viritim divideretur, magnæque partis nobilium 'eo plebis cito publicarentur fortunae ; (nec enim ferme quicquam agri, ut in urbe alieno solo posita, non armis partum erat; nec, quod venisset assignatumve publicè esset, præterquam plebs habebat) atrox plebi Patribusque propo$itum videbatur certamen ; nec tribuni militum, nunc im senatu, nunc in conciliis privatis principum cogendis, viam consilii inveniebant ; quum Ap. Claudius, nepos ejus, qui decemvir legibus scribendis fuerat, minimus natu ex Patrüm concilio, dicitur dixisse, “Vetus se ac familiare consilium domo afferre ; proavum enim suum Ap. Claudium ostendisse Patribus viam unam dissolvendæ tribuniciæ potestatis per collegarum intercessionem. Facilè homines novos auctoritate principum de sententia deduci, si temporum interJum potiùs, quam, majestatis, memor adhibeatur oratio.— Pro fortuna illis animos esse ; ubi videant, collegas princi-* pes agendæ, rei gratiam omnem âd plebem præóccupâsse, jiec lócum in ea relictum sibi ; haud gravatè acclináturos se ad causam senatûs, per quàm univérso ordini cum primoribus se Patrum concilient.” Ap robantibus cunctis, et ante omnes Q. Servilio Prisco, „ì? non degenerasset ab stirpe Claudia, collaudante juvénem, negotiüm datur, ut, quos quisque posset ex collegio tribunorum, ad intercessionem perlicerent. Misso senatu, prensantur ab principibus tribuni; suadendo, monendo, pollicendoque gratum id singulis privatim, gratum universo sematui fore,Tsex ad intercessionem comparavere. Posteroque die quum ex composito relatum ad senatum esset de seditiohe, quam Maecilius Metiliusque largitione pessimi exempli cohcirent; eae orationes à primoribus Patrum habitæ sufit, ut pro se quisque jam nec consilium sibi suppetere diceret, iiec sg ullam

£pem cernere aliam usquam, præterquam in tribunicio auxii93 in ejus potestatis fidem circumventam rempublicam, tanquam privatum inopem, confugere. Præclarum ipsis Potestatique esse, non àd vexanduim senatum uiscordiamqiie ordinum movendàm plus in tribunatu virium esse, quàm * ag resistendum improbis 'collegis. Fremitus deinde universi senatûs ortus, quum ex omnibus partibus curiæ tribuni appellarentur ; tuim, silentio facto, ii, qui præparati erant gratiâ principum, quàm rogationem à collegis promulgatam senatus Censeat dissolvéndæ reipublicæ èsse, ej-seintercessuros ostendunt. Gratiæ intercessoribus áb senatu a£tè- Latores rogationis, concione advocatâ, proditores plebis commodorumi ac servos consularium appellantes, aliaque truci oratione in collegas invecti, actioném deposuere. XLIX. Duo assidua bella insequens annus habuisset, quo P. Cornelius Cossus, C. Valerius Potitus, Q. Quinctius Cincinnatus, N. Fabius Vibulanus, tribuni militum consulari potestate fuerunt; ni Vejens bellum religio principum {listulisset, quorum agros Tiberis, super ripas effúsus, maximè ruinis villarum vastavit. Simul Aeqüos triennio antè accepta clades prohibuit Bolanis, suæ gentis populo, præsidium ferre. Excursiones inde in confinem agrüm Lavicamum factæ erant, novisque colonis bellum iììn? quam noxam quum se consensu omnium Æquorum defensuros sperâssent, deserti ab suis, ne memorabilii quidem bello, per obsidionem levemque unam pugnam et oppidum et fines amisere. Tenatum ab L. Sextio tribuno plebis, ut rogationem ferret, quâ Bolas quoque, sicut Lavicos, coloni mitterentur, per intercessionem collegarum, qui nullum plebiscitum, nisi ex auctoritate senatùs, passuros se perferri ostenderunt, discussum est. . Bolis insequente anno receptis, AEqui, coloniâque eò deductâ, novis viribus oppidum firmárunt, tribunis militum Romæ consulari potestate Cn. Cornelio Cosso, L. Valerio Potito, Q. Fabio Vibulano iterum, M. Postumio Regillensi. Huic bellum adversus Aequos permissum est, pravæ mentis homini ; quam tamen yictoria magis, quàm bellum, ostendit. . Nam, exercitu Jmpigre scripto ductoque ad Bolas, quum leyibus prœliis Æquorüm aniiìos fregisset, postremò in oppidum irrupit; deinde ab hostibus in cives certamen vertit; et, quum inter oppugmationem prædam militis, fore edixisset, capto , oppido, fidem mutavit. . Eam, magis adducor, ut credam iræ causam exercitui fuisse, quàm quòd in urbe nuper direpta coloniaque nova minus prædicátione tribuni prædæ fuerit.

Auxit eam iram, postquam, ab collegis arcessitus, propter seditiones tribunicias in urbem revertit, audita vox ejus in concione stolida ac propè vecors; quâ Sextio tribuno plebis, legem agrariam ferénti, simul, Bolas quoque ut mitterentur coloni, laturum se dicenti, dignos enim esse qui ar

mis cepissent, eorum urbem agrumque Bolanum esse ;'

“Maluin quidem militibus meis,” inquit, “nisi quieverint; quod auditum non concionem magis, quàm mox Patres, offendit; et tribunus plebis, vir acer nec infacundus, nactus inter adversarios superbum ingenium immodicamque linguam, qnam irritando agitandoque in eas impelleret yoces, quæ invidiæ, non ipsi tantùrì, sed causæ atque universo ordini, essent. neminém ex collegio tribunorum militum sæpiùs, quàm Postumium, in disceptationem trahebat. . Tum verò secundùm tam sævum atque inhumanum dictum, “ Auditis,” inquit, “ Quirites, sicut servis malum minantem militibus? tamen hæc bellua dignior vobis tanto honore videbitur, quàm qui vos, urbe agrisque donatos, in colonias mittunt; qui sedem senectuti vestræ prospiciuht ; qui pro vestris commodis adversus tam crudeles superbosque adversarios depugnant. Incipite deinde mirari, cur pauci jam vestram suscipiant causam, quid ut à vobis sperent? an honores, quos adversariis yestris potiùs, quàm populi Romani propugnatoribus, datis ? Ingemuistis modò, voce hujus auditâ, quid id refert ? jam si suffragium detur, hunc, qui malum vobis minatur, iis, qui agros sedesque ac fortunas stabilire volunt, præferetis.” L. Perlata hæc vox Postumii ad milites multo in castris majorem indignationem movit. * Prædæne interceptorem fraudatoremque etiam malum minari militibus ?” Itaque quum fremitus apertè esset, et quæstor P. Sestius eadem violentiâ coërceri putaret seditionem posse, quâ mota erat; misso ad vociferantem quendam militém lictóre, quum inde clamor et jurgium oriretur, saxto ictus turba excedit; insuer increpante, qui vulneraverat, “habere quæstorem, quod imperator esset militibus minatus.* • Ad huinc tumultum ac. citus Postumius asperiora omnia fecit acerbis quæstionibus, crudelibus suppliciis; postremò quum modum iræ nullum faceret, ad vociferationem eorum, quos uecari sub cratejus. serat, congursu facto, ipse ad interpellantes poenam veέors de tribunali decurrit. Ibi quum sübmovente§ passim lictones centurionesque vexarent turbam, eò indignatio erupit, ut tribunus militum ab exercitu suo lapidibu§ cooperiretur,

« PoprzedniaDalej »