Obrazy na stronie
PDF

jus incerti vanique auctor esset, ea deferre.” Quæ postquam sunt audita, et undique primores Patrum et prioris amni consules increparent, quòd eas largitiones coefusque plebis in privato domo passi essent fieri, et novos consules, quòd expectâssent, donec à præfecto annonæ tantares ad senatum deferretur, quæ consulem non auctorem solùm desideraret, sed etiam vindicem ; tum T. Quinctius, “Consules immeritò increpari,” ait, “ qui, constricti legibus de provocatione ad dissolvendum imperium latis, nequaquam tantum virium in magistratu ad eam rem pro atrociate vindicandam, quantum animi, haberent; opus esse non forti solùm viro, sed etiam libero exsolutoque legum vinculis. Itaque se dictatorem L. Quinctium dicturum; ibi animum parém tantæ potestati esse.” Approbantibus cunctis, primò Quinctius abnuere : * et, quid sibi vellent,* rogitare, “qui se ætate exactâ tantæ dimicationi objicerent.' Dein, quum undique plus in illo senili animo non gonsilii modò, sed etiam virtutis esse, quàm in omnibus aliis dicerent, laudibusque haud immeritis onerarent,etconsul nihil remitteret; precátus tandem deos immortales Cincinnatus, ne senectus sua in tam trepidis rebus damno dedecorive republicæ esset, dictator à comisule dicitur ; ipse deinde C. Servilium Ahalam magis-. trum equitum dicit. . XIV. Postero die, dispositis præsidiis, quum in forum descendisset, conversaque in eum plebs novitate rei ac miraculo esset, et Mæliani atque ipse dux eorum in se intentam vim tanti imperii cernerent; expertes consiliorum regni, ** qui tumultus, quod bellum repens, aut dictatoriam majes- . tatem, aut Quinctium post octogesimum annum rectorem reipublicæ quæsisset,” rogitarent; missus ab dictatore Servilius magister equitum ad Mælium, “ Vocat te,” inquit, ** dictator* Quuim pavidus ille, ** quid vellet,” quæreret; Serviliusque, * causam dicendam esse” proponeret ; * crim^enque, à Minucio delatum ad senatum, diluendum ; * tunc Mælius recipere se in catervam suorum, et primùm circumspectans tergiversari: postremò, quam apparitor jussu magistri equitui duceret, ereptus à circumstantibus, fugiensque, fidem plebis Romanæ in plerare: et 9pprimi se consensu Patrum dicere, quòd plebi benignè fecisset: orare, ut opem sibi ultimo in discrimine ferrent, neve ante oculos suo$trucidari finerent. Hæc eum vociferantem assecutus Ahala Servilius obtruncat: respersusque cruore obtruncati sti-r patus cetervâ petig- juvenum, dictatori renunciat, vg

catum ad eum Mælium, repulso apparitore concitantem muítitudinem, poenam meritam haberé. Tum dictator, “Macte virtute,” inquit, “ C. Servili, esto, liberatâ republicâ.” XV. ά deinde multitudinem incertâ existimatione facti ad concionem vocari jussit ; et, “ Maelium jure cæsum,” pronunciavit, etiam si regni crimine insons fuerit; qui vocâtus à magistro equitum ad dictatorem non venisset. Se ad causam cognoscendam consedisse ; quâ cognitâ, habiturum fuisse Mælium similem causæ fortumaim. Vim parantem, ne judicio se committeret, vi coërcitum esse; néc cum eo tanquam cum cive, agendum fuisse; qui natus in libero populo interjura legesque, ex qua urbe reges exactos sciret, eodemque anno sororis filios regis, et liberos consulis liberatoris patriæ, propter pactionem indicatam recipiendorum in urbem regum, à pâtre securi esse percussos; ex qua Collatinum Tarquinium consulem nomiInis odio abdicare se magistratu atque exsulare jussum ; in qua de Sp. Cassio, post aliquot annos, propter consilia inita de regio, snpplicium sumptum ; in qua nuper decemviros bonis, exsilio, capite mulctatos ob superbiäm regiam, ia ea Sp. Maelius spem regni conceperit. Et quisThomo ? quanquam nullam nobilitatem, nullos bonores, nulla merita cuiquàm ad dominationem pandere viam; sed tamen Claudios, Cassios, consulatibus, decemviratibus, suis majorumque honoribus, splendore familiarum sustulisse animös, quò nefas fuerit: Sp. Mælium, cui tribunatus plebis magis optandus, quàm sperandus, fuerit, frumentarium divitem, bilibris farris sperâsse libertatem se civium suorum emisse, ciboque objiciéndo ratum victorem finitimorum omnium pópuHum in servitutem perlici posse ; ut, quem senatorem cöncoquere civitas vix posset, regem ferret, Romuli conditoris, ab Diis orti, recepti ad Deos, insignia atque imperium habentem. Non pro scelere id magis, quàm pro monstro, habendum. Nec satis esse sanguine ejus expiatum, nisi tecta parietesque, intra quæ tantum amentiæ conceptum esset, dissiparentur ; benaque, contacta pretiis regni mercandi, publicarentur ; jubere itaque, quæstores vendere ea bona, atque in publicüm redigere.” XVI. Domum deinde, ut monumento area essetoppressæ nefariæ spei, dirui extemplo jussit ; id Aequimælium appellatum est. L. Minucius bove aurato extrâ portam trigeminam est donatu$, ne plebe quidem invitâ, quia frumeiitum Mælianum, assibus in modios æstimatum, plebi divisit... Hunc minucium, apud quosdam auctores, transisse à Patribus ad plebem, ündecimumque tribunum plebis coopta. | tum, seditionem, motam ex Mæliana cæde, sedâsse, ifive. nio. Ceterùm vix credibile est, numerum tribunorum Patres augeri passos, idque potissimùm, exemplum à patricio homine introductum; nec deinde id plebemi concessum semel obtinuisse, aut certè tentâsse; sed ante omnia refellit falsum imaginis titulum paucis antè annis lege cautum, ne tribunis collegem cooptâre liceret. • Q. Cæcilius, Q. Junius, Sex. Titinius, soli ex collegio tribunorum nequé tule] rant de honoribus Minucii legem ; et criminari nuiic Minucium, nunc Servilium apud plebem, querique indignam necem Mælii non destiterant. ` Pervicerunt igitur, ut tribunoεum militum potiùs quàm consulum, comitia, haberentur ; haud dubii, qüin sex locis (tot enim jam creari licebat) et plebeii aliqui, profitendo se ultores fore Mælianæ cædis, crearentur. Plebs, quanquam agitata multis eo anno et variis motibus erat, nec plures, quàm tres, tribunos consulari potestate creavit, et in iis L. Quinctium Cincinnati filium; èx cujus dictaturæ invidia tumultus quærebatur. Prælatu$ suffragiis Quinctio Mam. Æmilius, vir summæ dignitatis.— L. Julium tertium creant. XVII. ln horum magistratu Fidenæ, colonia Romana, ad Lartem Tolumnium Vejentium regem ac Vejentes defecere. Majus additum defectioni scelus. C. Fulcinium, Cloelium Tüllum, Sp. Ancium, L. Roscium, legatos Romanos, causam novi consilii quærentes, jussu Tolumnii interfecerunt. Levant quidam regis facinus; in tesserarum prospero jactu vocem ejus ambiguam, ut occidi jussisse videretur, ab Fidenantibus exceptam; causam mortis legatis fuisse. Rem incredibilem ; interventu Fidenatium, novorum sociorum, consulentium de cæde ruptura jus gentium, non aversum ab intentione lusus animum ? nec deinde in horrorem versum facinus ; propius est,fidem, obstringi Fidenatium populum, ne respicere spem ííííí ab Romanis posset, conscientiâ tanti sceleris voluisse. Legatorum, qui Ridenis cæsi erant, statuæ publicè in Rostris positæ sunt. Cum Vejentibus Fidenatibúsque, præterquam finitimis p0pulis, ab causa etiam tam nefanda bellum exorsis, atrox dimicatio instabat. Itaque ad curam summæ rerum, quietâ lebe tribunisque ejus, nihil controversiæ fuit, quin consues crearentur M. Geganius Macerinus tertiùm, et L. Ser; gius Fidenas; à belloçredo, quod deinde gessit, appellatum*

Hic enim primus cis Anienem cum rege Vejentium secundo prælio çonfiixit, nec incruentam victoriam retulit. Major itaque ex civibus amissis dolor, quam lætitia fusis hgstibus füit; et senatus, ut in trepidis rebus, dictatorem dici Mam. Æmilium jussit. Is magistratum equitum ex collegio prioris anni, quo simul tribuni militum consulari potestate fuerant, L. Quinctium Cineinnatum, dignum parente juvenem, dixit. Ad delectum à consulibus habitum centufiones veteres belli periti adjecti, et numerus amissorum proximâ pugnâ explétus. Legatos Quinctium Capitolinum èt M. Fabium Vibulanum sequi se dictator jussit. Quum potestas major, tum vir quoque potestati par, hostes ex agro Romano trans Anienem submovere, collesque inter Fidemias atque Anienem ceperunt, referentes castra; nec antè in campos degressi sunt, quàm legiones auxilio Faliscorum venerunt. Tum demum castra Etruscorum pro moenibus Fidenarum posita; et dictator Romanus: haud procul inde ad confluentés consedit in utriusque ripis amnis, quâ sequi Ęento poterat, vallo interposito ; postero úie in aciem eduxit. XVIlI. Inter hostes variæ fuere sententiæ. Faliscus, procul ab domo militiam ægrè patiens, satisque fidens sibi, ' poscere pugnam ; Vejenti Éiáéíóúé plus spei in trahendo bello esse. Tolumnius, quanquam süorum magis placebant consilia, ne longinquam militiam non paterentur Falisci, postero die seTpugnaturum edicit. Dictatori ac Romanis, quòd àetrectâ$set pugaam hostis, animi accessere; posteroque die, jam militibus castra urbemque se oppugnaturos frementibus, ni copia pugnæ fiat, utrifique acies ifiter bina castra in medium campi procedunt Véjens, multitudine abundans, qui inter dimièationem casträ Romana aggrederentur, post montes circummisit. Trium populorum exercitus ita stetit instructus, ut dextrum cornu Vejentes, sinistrum Falisci tenerent, medii Fidenates essent.. Dictator dextro cornu adversus Faliscos, sinistro contra Vejentem Capitolinus Quinctius intulit signa ; ante mediam aciem cum equitatu magister £g£ processit. Parumper silentium et quies fuit, nec Etruscis, nisi cogerentur, pugnam inituris, et dictatore arcem Romanam respectante, ütäb auguribus, simul aves rite admisissent, ex compositô tolleretur signum.. Quod simul conspexit, primos equites clamore sublato in hostem emisit; secuta peditum aciès ingenti vi conflixit, Nullâ parte legiones Etruscæ sustinuere

[ocr errors][merged small][ocr errors]

impetum Romanorum ; eques maximè resistebat ; equitumque longè fortissimus ipse rex, ab omni parte effusè sequentibus obequitans Romanis, trahebat certamen. .. XIX. Erat tum inter equites tribunus militum A. Corne!ius Cossus, eximiâ pulcfiritudine corporis, animo ac viribus par, memorque generis, quod, amplissimum acceptuin, nmajus auctiusque re!iquit posteris; is quum ad impetum Tolumnii, quacunque se inteiidisset, trepidantes Rómanas videret turmas, insigiemque eum regio habitu volitantem totà acie cognòsset, “ Hiccine est,” inquit, ** ruptor fœderis humani, violatorque gentium juris ? jam ego hanc mactatam victimam, (si modo sancti quicquam in terris esse Dii volunt) legatorum manibus dabo.” 'έ subditis, infestâ cuspide in unum fertur hostem ; quem quum icturn equo dejecisset, confestim et ipse hastâ ifinisus se in pedes excepit. Assurgentem ibi regem umbone resupinat, repetitumque sæpius Cuspide ad terram affixit ; tum exsangui detracta spolia; caputque abscissum victor spiculo gerens, terrore êaesi regi§ ho$tes fundit. Ita equitufi quoque fusa acies, quæ una fecerat anceps certamen. Dictator legionibus fugatis instat, et ad castra compulsos cædit. Fidenatium plurimi locorum notitiâ effugere in montes. - Cossus, Tiberim cum equitatu transvectus, ex agro Vejentanto in* gentem detulit praedam ad urbem. Intér prœlium et ad έastra Romana pugnatuum est adversus parteim copiarum, ab Tolumnio, ut aiitè dictum est, ad castra missam. Fabius vibulanus coronâ primùm vallum defendit, intentos deinde hostes in vallum, egressus dextrà principali, cum triariis repentè invadit; quo pavore injectò, cædes minor, quia pau&iores erant ; fuga non minùs trepida, quàm in acie, fuit. XX. Omnibus locis re bene gesta, dictator senatusconsulto jussuque populi triumphalis in urbem rediit. Logge maxijìum tiiumiplii spectaculum fuit Cossus, spolia opigna regis interfecti gerens; in eum milites carmiua incotidita, æquantes euma Romulo, canere. spolia in aede Joyis Feretrii prope Romuli spolia, quæ, prima ')pima appeilata, sgla eâ tempestate erant, cum solenni dedicatione dono fixit; averterátque in se à curru dictatoris civium Qta, et celebritatis ejus diei fructum propè solus tulerat. . Dictat9r coroîaîream libram ponilo éx publica pecunia, populi jussu, in Capitolio Jovi donum posüit. Omnes ante me aucto$ ζὰς, Â cörnelium Cossum tribunum militum secunda apolia opima Jovis Feretrii templo intulisse, exposai ; cete

« PoprzedniaDalej »