Obrazy na stronie
PDF

lesne, an tribuni militum crearentur, in interregno rem dies complures tenuit. Interrex ac senatus, consulum comitia, tribuni plebis et plebs, tribunorum militum ut habeantur, tendunt. Vicerunt Patres, quia et plebs, patriciis seu hunq. seu illum delatura honorem, frustra certare supersedit ; et principes plebis ea comitia malebant, quibus non haberetur ratio $ui, quàm quibus ut indigni præterirentur; tribuni quoque plebis certamen sine effectu in beneficio apud primorés Pàtrum reliquere. T. Quinctius Barbatus interrex consules creat L. Papirium Mugillanum, L. Sempronium Atratinum. His consulibus cum Ardeatibus fœdus renovatum est; idque monumenti est, consules eos illo anno fuisse, qui neque in annalibus priscis, neque in libris magistratuum inveniüntur ; credo, quod tribuni militum initio anni fuerunt, eo, perinde ac si totum annum in imperio fuerint, suffectis his consulibus, prætermissa nomina consulum horum. Licinius Macer àuctor est, et in foedere Ardeatino, et in linteis libris ad Monetæ inventa. Et foris, quum tot terrores à finitimis ostentati essent, et domi otium fuit, VIII. Hunc annum (seu tribunos modò, seu tribunis suf. fectos consules quoque habuit) sequitur annus haud dubiis consulibus, M. Gegánio Macérino iterum, T. Quinctio Capitolino quintùm consulibus. Idem hic annus censuræ initium fuit, rei è parva origine ortæ : quæ deinde tanto incremento aucta est, ut morum disciplinæque Romanæ penes eam regimen, senatus, equitumque centuriæ, decoris dedecorisque discrimen sub ditione ejus magistratus, publicorum jus privatorumque locorum, vectigalia populi Romani sub nutu atque arbitrio essent. Ortum autém initium rei est, quòd in populo, per multos annos incenso, neque dif. ferri census potérat, neque consulibus, quum tot populorum bella imminerent, operæ erat id negotium ageré. ' Mentio illata ab senatu est, “Rem operosaiii ac miiîimè consularem suo proprio magistratu egere ; cui scribarum ministerium, custodiæque et tabularum cura, cui arbitrium formu. læ èensendi subjiceretur.” Et Patres, quanquam rem parvam, tamen, quo plures patricii magistratus ifi republicâ eg. sent, læti accepefe ; id, quod evenit, futurum credo etiam ' rati, ut mox opes eorum, qui præessent, ipsi honori jus majestatumque âdjicerent. Et tribuni. (id quod tunc erat) {magis necessariam, quàm speciosi mi, s;erii procurationeií

intuentes, ne in parvis qut que rebus inconmiodè adversa..

rentur, haud sanè teter flere. Quum à primoribus civitatis

spretus hcnor esset, Papirium Semproniumque, quorum de consulatu dubitatur, ut eo magistratu parum solidüm consulatum explerent, censui agendo populis suffragiis præfecit. Censores ab re appellati sunt. IX. Dum hæc Romæ geruntur, legati ab Ardea veniunt, pro veterrima societate renovatoque fœdere recenti, auxiliüm propè eversæ urbi implorantes. Frui namque pace, optimo consilio cum populo Romano servatâ, per intestina arma non licuit ; qüorum causa atque initium traditur ex certamine factionum ortum : ' quæ fuere eruntque pluribus populis magis exitio, quàm bella externa, quàm fames morbive, quæque alia in De&m iras, velut ultima publicorum malorum, vertunt. Virginem plebM generis, máximè formâ ngtam, petiere juyenes : alter virgini genere par tutoribus fretus, qui et ipsi ejusdem corporis erant; nobilis alter, nullâ re, præterquam formâ, captns ; adjuvabant eum optimatium studia, per quæ in áomum quoqué puellæ certamen partium penetravit ; nobilis superior judicio matris esse, quæ quàm splendidissimis nuptiisjungi puellam volebat; tutores, in ea quoque re partium memóres, ad suum tendere. Quum res perâgi intra parietes nequisset, ventum in jus est, postulatu audito matris tutorumque, magistratus $ecundum parentis arbitrium dant jus nuptiarum ; sed vis potentior fuit; namque tutores, inter suæ partis homines de injuria decreti palàm in foro concionati, manu factà virginem ex domo matris rapiunt ; adversus quos infestior coorta optimatium acies sequitur accensum injuriâ 1$ fit prœlium atrox. Pulsa plebs, nihil Romana plebi similis, armata ex urbe profecta, colle quodam capto, in agros optimatium cum ferto ignique excursiónes facit : urbem quoqüe, omnis etiam expertem antè certaminis, multitudine] opificum ad spem prædæ evocatâ, obsidere parat : vec ulla species clade§que belli abest; velut contactâ civitate rabie duorum juveniim, funestas nuptias ex occasu patriæ petentium. Parum parti * utrique domii armorum bellique est visum ; optimates Ro* manûs ad auxilium urbis obsessæ, plebs ad expu, nandam secum Ardeam Volscos excivere. Priores Volsci, duce Æquo Cloelio, Ardeam venere, et moenibus hostium vallum t{jecere. . Quod ubi Romam est nunciatum, extemplo Mi. Gegat mius Consul, cum exercitu profectus, tria miiiia passum: ab * hoste locum castris cepit. praecipitique jam die durare cora pora miiitesjubet ; quartâ deindè vigiliâ signa profert : cgp£ tamque opus adeò •yersum est, ut,Tsolé orto, Volsci firmiore se munimento ab Romanis circumvallatos, quàm à se urbem, viderent ; et aliâ parte consul muro Ardeæ brachium injunxerat; quâ ex 'Ε sui commeare posset.

X. Volscüs imperator, qui ad eam diem, non commeatu præparato, sed ex populatione agrorum raptg in diem fruimento, aluisset militem, postquam septus vallo repentè inop*g. omnium rerum videt, ad colloquium consule evoeato,

si solvendæ obsidionis causâ venerit Romanus, abductu- 1

rum se inde Volscos,” ait. Adversus ea consul, ** victis comditiones accipiendas esse, non ferendas,” respqndit ; *' neque ut venerint ad oppugnandos socios populi Romani suo àrbitrio, ita abituros Volscos esse. Dedi imperatorem, arma poni," jubet, ** fatentes victos se esse, et imperio parere; alitèr, tam abeuntibus, quàm manentibus, se hostem infensum, victoriam potiùs ex Volscis, quàm pacem infidam, Romam relaturum.” Volsci exiguam spem in armis, aliâ unάique abscissâ, quum tentâssent, præter cetera adversa loco quoque iniquo ad pugnam congressi, iniquiore ad fugam, uum ab omni parte cæderentur, ad preces à certamine versi, dedito imperatore traditisque armis, subjugum missi, cum singulis vestinentis ignominiæ cladisque pleni dimittuntur; et, quum haud procul urbe Tusculo consedissent, vetere 'Tusculanorum odio inermes oppressi dederunt poenas, vix Ynunciis cædis relictis. Romanüs Ardeæ turbatas seditione res, principibus ejus motùs securi percussis, bonisque eorum in püblicum Ardeatium redactis, composuit: demptamque injúriam judicii tanto beneficio populi Romani Ardeates credebant; senatui superesse aliquid ad delendum publicæ avaritiae monumentum videbatur. Consul triumphans in urbem redit. Cloelio duce Volscorum ante currum'ducto, prælatisque spoliis, quibus dearmatum exercitum hostiuni sub jugum miserat.. AEquavit, quod haud facile est, Quinctius cQnsul togatus armati gloriam collegæ : quia concordiæ pa«cisque domesticam curam, jurainfinis summisque móderándo,ita tenuit, ut eum et Patres severum consulem, et plebs satis comem crediderint. Et adversus tribunos auctoritate plura, quàm certamine, tenuit; quinque consulatus, eodem tenore gesti, vitaque ominis, consulariter acta, verendum penè ipsum magis, quàm honorem, faciebant; eo tribunorùm `militarium nulla mentio his consulibus fuit.

XI. Consules, creant M. Fabium Vibulanum, Postumum '

AEbutium Cornicinem, Pabius et Æbutius consules, quo majori gloriæ rerum, domi forisque gestarum, succederé'$.

ternebant, (maximè autem memorabileum annum apud finitimos socios hostesque esse, quod Ardeatibus in re præcipiti tantâ foret curâ subventum) eo impensiùs, ut delerent prorsus ex animis hominum infamiam judicii, senatusconsultumA fecerunt ; ut, quoniam civitas Ardeatium intestino tumultu redacta ad paucos esset, eoloni eò præsidii causâ adversus Volscos scriberentur. Hoc palam relatum in tabulas, ut lebem tribunosque falleret judicii rescindendi consilium intum. Consenserant autem, ut, multo majore parte Rutulornm, colonorum,quàm R0manorum, scriptì, nec ager ullus didivideretur, nisiis, qui interceptus judicio infamii erat ; nec ulli priùs Romanoibi,quàm omnibus Rutulis divisus esset,gleba ulla agri assignaretur. Sic ager ad Ardeates rediit. Triumviri ad cóloniam Ardeam dedicendam creati Agrippa Menenius, T. Cloelius Siculus, M. Aebutius Elva ; qui, pér minimè pulare ministerium agro assignamdo sociis, quem populus manus suum judicásset, quum plebem offèndissent, ne primoribus quidem Patrum satis accepti, quòd nihil gratiæ cujusquam dederant ; vexationes, ad populum jam die dic

, tã ab tribunis, coloni adscripti remanendo in colonia, quam

testem integritatis justitiæque habebant, vitavere. XII. Pax domi fórisque fuit et hoc et insequenti anno, C. Pario Pacilo et M. Papirio Crasso consulibus. Ludi, ab decemviris persecessionem plebis à Patribusex senatusconsulto voti, eo anno facti sunt. ' Causa seditionum nequicquam à Potelio quæsita ; qui, tribunus plebis iterum ea ipsa denunciando fäctus, neque, ut de agris dividendis plebi referrent consules ad senatum, pervincere potuit ; et, quum magno certamine obtinuisset, ut consulerentur Patres, consulum an tribunorum placeret comitia haberi, consules creari jussi sunt; ludibrioque erant minæ tribuni, denunciantis se deleetum impediturum ; quum, quietis finitimis, neque bello,neque belli äpparatu opu§ esset. Sequitur hanc tranquillitatem rerum annü§, Proculo Geganio Macerino, L. Menenio Lanato consulibus, multiplici clade ac periculo insignis, seditionibus, fame, regno propè per largitionis dulcedinem in cervices accepto. Unüm abfuit bellum externum : quo si aggravatæ re§ essent, vix ope Deorum omnium regi#ti potuisset. . Cœpere à fame mala, seu adversus annus frugibus fuit, seu dulçedine concionum et urbis deserto agrorùm cultu ; nam utfumque traditur ; et Patres plebem desidera, et tribuni plebis nunc fraudem nunc negligentiam consulum accusabant. stremò perpulere plebeii, haud adversante senatu, ut IΜinucius praefectus annonæ crearetur ; felicior in eo magis

[ocr errors]

tratu ad custodiam libertatis futurus, quàm ad curationem ministerii sui : quanquam postremò annonæ quoque levatæ haud immeritam et gratiam et gloriam tulit.'- Qui quum, multis circa finitimos populos Iegationibus terrâ marique nequicquam missis, (nisi quòd ex Etruria haud ita inultum* frumenti advectum est,) nullum momentum annonæ fecis8et ; et, revolutus ad dispensationem inopiæ, profiteri cogendo frumentum, et vendere, quod usu menstruo superesset, fraudandoque parte diurni cibi servitia, criminandò inde et objiciendo iræ populi frumentarios, acerbâ inquisitione aperiret magis, qúám levaret, inopiam ; multi ex plebe, spe amissâ, potiùs quàm ut cruciarentur trahendo animam, capitibus obvolutis se in Tiberim præcipitaverunt. XiII. Tum Sp. Mœlius ex eque$tri ordine, ut illis temperibus, prædives, rem utilem, péssimo extemplo, pejore consilio, est aggressus ; frumentó namque ex Etruriâ privatâ ecuniâ per hospitum clientiumque ministeria coëmpto, Ε credo, ipsa res ad levandam publicâ curâ annoniam íípedimento fuerat) Iargitiones frumenti facere instituit; plebemque, hoc munere delinitam, quacunque incederet, conspectus elatusque supra modum hominis privati, secum trahere ; haud dubium cónsulatum favore ac spe despondentem. Ipse, ut est humanus animus insatiabilis eo, quod fortuna spondet, ad altiora et non concessa tendere; `et, quoniam consulatus quoque eripiendus invitis Patribus esset, de regno agitare: id unum dignum tanto apparatu consiliorum et certamine, quod ingens exsudandum esset, præmium fore. Jam comitia consularia instabant; quæ res eum, nec dum compositis maturisve satis consiliis, òppresso. Consul sextum creatus T. Quinctius Capitolinus, minimè opportunus vir novanti res: collega additur ei Agrippa Menienius, cui Lanato erat cognomen; et L. Minucius præfectus annonæ, seu refectus, seu, quoad res posceret, in incertum creatus, nihil enim constat, nisi in libros linteos utroque anno relatum inter magistratus præfecti nomen. Hic §finucius, eam, •dem publicè curationem agens, qnam Maelius privatim agendam susceperat, quum in utraque domo genu§ idem hoiìin. um versaretur, rem compertam ad senatum refert, *• Tela in domum Moelii conferri, eumque conciones domi habere : ac non dubia regni consilia esse; tempus agendæ rei nondum stare ; cetera jam convenisse ; et tribunos mercede emptos ad prodendam libertatem, et partita ducibus multitudinis ministeria esse. Seriùs se penè, quàm tutum fuerit, ne cu

« PoprzedniaDalej »