Obrazy na stronie
PDF

rentes. Ibi minus etiam, quòd alienis cladibus ceciderant re animi, certaminis fuit. Utròque coloniæ missæ; plures in*nti, qui propter ubertatem terræ in Crustuminum nomina **ent ; et Rómam inde frequenter migratum est â parenti• . <;is maximè ac propinquis raptarum. TNovissimumi ab Sa' ' *inis bellum ortum, multoque id maximum fuit; nihil enim 4er iram aut cupiditatem áctum est; nec ostenderunt beli*m priùs, quàm intulerunt. Consilio etiam additus dolus. * -*p. Tarpejus Romanæ præerat arci. Hujus filiam virginem s **ro corrumpit Tatius, ut armatos in arcém accipiat; aquam » Jrtè ea tum saeris extra moenia petitum ierat. Accepti ', *brutam armis necavere ; seu ut vi capta potiùs arx viderei, ; άur, seu prodendi exempli causâ, ne quid usquam fidum ta, proditori èsset, Additur fabulæ, quòd vulgò Sàbini aureas m, armillas magni Ę lævo, gemmatosque magnâ m- specie annulos habuerint, pepigisse eam, quod in sinistris £3 uianibus haberent ; eò scuta illi pro aureisTdonis congesta. im, Sunt qui eam, ex pacto tradendi quod in sinistris manibus m| esset, directò arma petisse dicant; et fraude visam agere, sè] suâ ipsam peremptam mercede. ni- _ XII. Tenuere tamen arcem Sabini; atque inde postero 't£ die, quum Romanus exercitus instructus, quod inter Palaad tinum Capitolinumque collem campi est, complèsset ; non mi, priùs descenderunt in æquum, quàm, irâ et cupiditate re0% euperandæ arcis stimulante animos, in adversum Romani e\ subiere. Principes utrinque pugnam ciebant; ab Sabinis d.] Mettus Curtius, ab Românis THóstus Hostilius. Hic rem el Romanam iniquo loco ad prima signa animo atque audaciâ es, sustinebat. Ut Hostus cecidit, Gonfestim Romána inclinaii, tur acies; fusaque est ad veterem portam Palatii. Romum] lus et ipse turbâ fugientium actus, àrma ad cœlum tollens, (*) * Jupiter tuis,” inquit, **jussus avibus hic in Palatio prima f| urbi fundamenta jeci; arcem jam scelere emptam Sabini [3] habent; inde huc armati, superatâ mediâ valle, tendunt.— At tu, pater Deúm hominumque, hinc saltem arce hostes; s| deme tèrrorem Romanis, fugamque fœdam siste. Hic ego s| tibi templum Statori Jovi, quod monumentum sit posteris, a| tuâ præcenti ope servatam urbem esse, voveo.” Hæc precatus, veluti si sensisset auditas preces, * Hinc,” inquit, “Romani Jupiter optimus maximus resistere atque iterare pugnam jubet.” Restitere RQmani, tanquam cœlesti voce jussi; ipse ad primores Romulus provolat. Mettus Curtius* àb Sabinis princeps ab arce decucurrerat, et effusos egerat Ro

- * A . manos, toto quantum foro spatium est; nec Ε jam ù orta Palatii erat, clamitans, “Vicimus perfidos hospites, fmbelles hostes. Jam sciunt longè aliud' esse virginês rapere, aliud ugnare cum viris.” In eum, hæc gloriantem, çum globo ferócissimorum juvenum Romulus, impetum. facit. Ëx equo tum fortè Mettus pugnabat; eô pelli faciliùs 'fuit; pulsum Romani persequuntur; et alia Romana, acies, - audaciâ regis accensa, fundit Sabinos. Mettus in paludem sese, strepitu sequentium trepidante equo, cqnjecit ; adverteratque ea res etiam Sabinos tanti periculo viri. Et ille quidèm, annuentibus ac vocantibus suis, favore multorum `addito animo, evadit. Romani Sabinique in mediâ convalle duorum montium redintegrant proelium ; sed reB Romana erat superior. XIII. Tum Sabinæ mulieres, quarum ex injuriâ bellum ortum erat, crinibus passis scissâque veste, victo malis muliberi pavore, ausæ §e inter tela volantia inferre, ex transVerS0 impetu facto, dirimere infestas acies, dirimere iras; hinc patres, hinc viros orantes, “ne se sanguine nefando socerigenerique respergerent;ne parricidiomacularent partus suos, nepotum illi, liberûm hiTprogeniem. Si affinitatis inter vos, siconnubii piget, in no§ vertite iras ; nos causâ belli, nos vulnerum ac Tcædium viris ac parentibus sumus ; meliùs peribimus, quàm sine alteris vestrûm viduæ aut orbæ vivemus.” Movet res tum multitudinem, tum duces. Silentium et repentina fit quies; inde ad foedus faciendum duces prodeunt; nec pacem modò, sed et civitatem unam ex duabus faciunt ; regnum consociant, imperium omne conferunt Romam. Ita geminatâ urbe, ut Sabinis tamen aliquid daretur, Quirites à TCuribus appellati. Monumentum ejus pugnæ, ubi primùm ex profundâ emersus palude equus Curtium in vado statuit, Curtium lacum appellârunt. " Ex bello tam tristi læta repentè pax cariores Sabinas viris ac parentibus, et ante omnes Romulo ipsi, fecit. Itaque quum popùlum in curias triginta dividéret, nomina earuma curiis iniposuit. ld non tráditur, quum haud dubiè aliquantò numerus major hoc mulierum fuerit, ætate, an dignitatibus suis virorumve, an sorte lectæ sint, quæ nominaTcuriis darent. £odem tempore et centuriæ tres equitum conscriptæ sunt, £amenses ab Romulo, ab Tito Tatio [1] Tatienses appellati. Lucerum nominis et originis causâ incerta est, TIm

1 Ve! Titionses,

[ocr errors]

de non modò commune, sed concors etiam, regnum duobus regibus fuit.

XIV. Post aliquot annos, propinqui regis Tatii legatos Laurentium pul$ant; quumque Laurentés jure gentium agerent, apud Tatium gratiaTsuorum et preces plùs poterant. Igitur illorum poenam in se vertit; nam Lavinii, quum ad solenne sacrificium eò venisset, concursu facto, interficitur. Eam rem minùs ægrè quàm dignum erat, tulisse Romulum ferunt; seu ob infidam societatem regni, seu quia haud injuriâ cæsum credebat. Itaque bello quidem abstinuit ; ut tamen expiarentur legatorüm injuræ regisque cædes, fœdus inter Romam Laviniumque urbes renovatum est. Et cum his quidem insperata páx erat; aliud multò propiùs, atque in ip$is prope portis, bellum ortum.— Fidenates, nimis vicinas propè $e convalescere opes rati, priusquam tantum roboris esset, quantum futurum'apparebat, occupant bellum facere ; juventute armatâ inimiissâ, vastatur âgri quod inter urbemi ac Fidenas est. Inde ad lævam versi, quia dextrà Tiberis arcebat, cum magna trepidatione agrestium populantur ; tumultusque repens, ex àgris in urbem illatus, pro nuncio fuit. Excitus Romulus (neque enim dilationem pati tam vicinum bellum poterat) exercitum educit ; castra à ' Fidenis mille passuum locat; ibi modico præsidio relicto, egressus omnibus copiis, partem militum locis circa densa obsita virgulta obscuris subsidere in insidüs jussit ; cum parte majore atque omni equitatu profectus, id quod quærebat, tumultuoso et minaci genere pugnæ, adequitando ipsis prope portis, hostem excivit ; fuge quoque, quæ simularidaTerat, eadem equestris* pugna causám minùs mirabilem dedit ; et quum, velut inter pugnæ fugæque consilium, trepidante equitatu, pedes quoáué referret gradum, plenis repentè portis effusi hostes; impulsâ Romanâ acie, studio instandi sequendique trahuntur ad locum insidiarum. Inde subitò exorti Romani transversam invadunt hostium aciem. ' Addunt pavorem mota è castris signa eorum, qui in præsidio relicti fuerant. Ita multiplici terrore percul$i Fidénates, priùs penè qu`m Romulus, quique cum eo equis ierant, circumagerent frenis equos, terga vèrtunt; multôque effusiùs (quippè verâ fugâ) qüi simulántes paulò antè secuti erant, oppidum repetebant ; non tamen eripuere se hosti ; hærens in terga Romanus, priùs quàm fores portarum objicerentur, velut agmine uno irrumpit

- B %

[ocr errors]

XV. Belli Fidenatis contagione irritati Vejentium animi, et consanguinitate, (nam Fidenates quoque Etrusci fu$ ipsa propinquitas loci, si Romana arma omnibus infesta finitimis essent, stimulabat, in fines Romar, os excucurrerunt, populabundi magis, quàm justi more belliItaque non castris positis, non expectato hostium exercitu, raptam ex agris prædam portantes. Vejos rediere; Romanus contr`, postquam hostem in agris non invenit, dimicationi ultimæ instructus intentusque, Tiberim transit; quem

postquam castra ponere, et ad urbem accessurum Vejentes

[ocr errors]
[ocr errors]

te, domi militiæ gesta; quorum nihil absonüm fidei divinæ originis, divinitatisque post mortem creditæ fuit ; non animus in regno avito recüperando, non condendæ urbis consilium, non bello ac pace firmandae ; ab illo enim profectu viribus datis tantùm valuit, ut in quadraginta deinde annos tutam pacem haberet; multitudini tamen gratior fuit qu?m patribus ; longè ante alios acceptissimus militum animis; trecentosque armatos ad custodiam corporis, quos Celeres appellavit, non in bello solùm, sed etiam in pace, habuit. XVI. His immortalibus editis operibus, quum ad exercitum recensendum concionem in câmpo ad Capræ paludem haberet, subitò coorta tempestas cum magno fragore tonitribusque tam denso regem operuit nimbo, ut conspectum ejus concioni abstulerit ; nec deinde in terris Romulus fuit. omana pubes, sedato tandem pavore, postquam ex tam turbido die serena et tranquilla lüx rediit, ubi vacuam sedem regiam vidit, etsi satis credebat Patribus, qui proximi steterant, sublimem raptum procellà ; tamen, velut orbitatis metu icta, moestum aliquamdiu silentium obtinuit. Deinde à paucis initio facto, Deum Deo natum, regem parentemque urbis Romanæ salvere universi Romuluin jubent; pacem

precibus exposcunt, uti volens propitius suam semper sospi

tet progeniem. Fuisse credo tum quoque aliquo§, qui discerptum regem Patrum manibus taciti arguerent; manavit *enim hæc quoque, sed perobscura, fama. Illam alteram admiratio viri et pavor præsens mobilitavit. Consilio etiam unius hominis addita rei dicitur fides ; namque Proculus Julius, solicita civitate desiderio regis, et infensâ Patribus, gravis, ut traditur, quamvis magnæ rei auctor, in concionem prodit. * Romulus,” inquit,** Quirites, parens urbis hujus, primâ hodiernâ luce cœlo repentè delapsus, se mihi obvium dedit ; quum, perfusus horrore venerabundusque adstitissem, petens precibus, ut contrà intueri fas esset; abi, nuncia, inquit, Romanis, cœlestes ita velle, ut mnea Roma caput orbis terrarum sit; proinde rem militarem colant; sciantque, et ita posteris tradant, nullas opes humanas armis Romanis resistere posse. Hæc, inquit, locutus, sublimis abiit.* Mirum, quantum illi viro, nuncianti hæc, fidei fuerit ; quàmque desiderium Romuli apud plebem exerciĘ fide immortalitatis, lenitum sit. XVII. Patrum interim animos certamen regni ac cupido versabat ; nec dum à singulis, quia nemo magnopere emiinebat in novo populo, pervenerant factiones ; inter ordines certabatur. Oriundi ab Sabinis, ne, quia post Tatii mortem ab sua parte non erat regnatum, in societate æqua possessionem imperii amitterent, sui éorporis creari regem volebant. Romani veteres peregrinum regem aspernabantur. * In variis voluntatibus regnari tamen omnes volebant, libertatis dulcedine nondum éxpertâ. Timor deinde Patres incessit, ne civitatem sine imperio, exercitum sine duce, multarum circà civitatum irritatis, animis, vis aliqua externa adoriretur ; et esse igitur aliquod caput placebat ; et nemo alteri concedere in animum inducebat. Ita rem inter se centum Patres, decem decuriis factis, singulisque in singulas decurias creatis, qui summæ rerum præessent, consociant; decem imperitabant, unus cum insignibus imperii et lictoribus erat ; quinque dierum spatio finiebatur imperium, ac per omnes in orbem ibat ; annuumque intervallum regni fuit ; id ab re, quod nunc quoque tenet nomen, interregnum appellatum. Fremere deihde plebs ; multiplicatam servitutém, centum pro uno dominos factos; nec ultr` nisi regem, et ab ipsis creatum, videbantur passuri. Quum sensissent ea moveri Patres, offerendum ultr) rati, quod amissuri erant, ita gratiam ineunt, summâ potestate pòpnlo nermissâ, ut non plus darent juris, qu`m detinerent ; decreverunt enim, ut, cùm populus regem jussisset, id sic ratum esset, si Patres auctores fierent; hodieque in legibus ma*

[graphic]
« PoprzedniaDalej »