Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors][ocr errors]

potiùs quàm eas leges sibi imponi paterentur. Quia tum concessum sit de tribunis, itérum concessum esse ; finem non fieri. Posse in eadem civitate tribunos plebis et Patres esse ? aut hunc ordinem, aut illum magistratum tollendum *esse : potiúsque sèrò, quàm nunquam óbviàm eundum audaciæ temgritatique. Illine ut impune primô discordias serentes concitent finitima bella, deinde adversus ea, quæ concitaverint, armaricivitatem defendique prohibeant? et, quum hostes tantùm non arcessierint, exércitus conscribi adversus hostes non patiantur ? Sed audeat Canuleius in senatu

proloqui, se nisi suas leges tanquam victoris Patres accipi

sinant, delectum haberi prohibiturum; quid esse aliud, quàm minari, se proditurum patriam ? oppugnari atque capi passurum? quid eam vocem animorum, non plebi Romanæ, sed Volscis et Æquis et Vujentibus allaturani ? Nonne, Caauleio duce, se speraturos Capitolium atque arcem scandere posse, si Patribus tribuni, cum jure ac majestate adempta, animos etiam eripuerint? Consules paratos esse duces prius adversus scelus civium, quàm adversus hostium arma.* III. Quum maximè hæc in senatu agerentur, Canuleius pro legibus suis et adversus consules ita disseruit ; * Quantopere vos, Quirites, contemnerent Patres, quàm indignos

' ducerent, qui unâ secum urbe intra eadem im^enia vivere

tis, sæpe équidem et antè videor animadvertisse: nunc tamen maximè, quòd adeò atroces in has rogationes nostras • coorti sunt; quibus quid aliud quàm admonemus, cives nos eorum esse, et, si non easdem opes habere, eandem tamen patriam incolere ? Alterâ connubium petimus, quod finitimis externisque dari solet; nos quidem civitatem, quæ plus quàm connubium est, hostibu§ etiam victis dedimiis. Alterâ nihil novi ferimus; sed id, quod popuHi est, repetimus atque usurpamus ; ut, quibus velit, populus Romänus honores mandet. Qaid tandem est, cur coelum ac terras misceant? cur in me impetus modo penè ia senatu sit factus ? negent se manibus temperaturos, violaturosque denuncient sacrosanctam potestatem ? Si populo Romano liberum suffragium datur, ut, quibus velit, consulatum mandet, et non præciditur spes plebeio quoque, si digmus summo honore erit, apiscendi summi honoris, stare urbs hæc non poterit? de imperio actum est? et perinde hoc valet, plebius ne consul fiât, tanquam servum aut libertinum aliqüis consulem futurum dicât? Ecquid sentitis, in quanto cóntemptu vivatis? Lucis vobis hujüs partem, si !i; έeat, adimant; 'quòd spiratis, quod voceiìì miittitis, quòd

[ocr errors]

formas hominum habetis, indignantur. Quin etiám (si Diis placet) nefas aiunt esse, consulem plebeium fieri. Obsecro vos, si non ad fastos, non ad commentarios pontificum admittimur; ne ea quidem scimus, quæ omnes peregrini etiam sciunt ? consules in locum regum successisse ? nec aut juris, aut majestatis quicquam habere, quod non in re

ibus antè fuerit? En unquam creditis fando auditum esse,

umam Pompilium, non modò non patricium, sed ne civem quidem Románum, ex Sabino agro accitum, populi jussu,

[ocr errors]

um, non Romanæ modo, sed ne Italicæ quidem gentis, Damarati Corinthii filium, incolam ab Tarquiniis, vivis liberis Anci, regem factum ? Ser. Tullium post hunc, captivâ Cornicu'anâ natum, patre nullo, matre servâ ingenio,- virtute regnum tenuisse? Quid enim de T. Tatio §äöifio dicam, quem ipse Romulus, parens urbis, in societatem regni accepit? Ergo dum nulluin fastiditur genus, in quo eniteret virtus, crevit imperium Romanum. I Pœniteat nunc vos plebeii consulis, quum majores nostri advenas reges non fästidierint, et ne regibus Šg; exactis clausa urbs fuerit peregrinæ virtuti. TClaudiam certè gentem, post reges e$actós, ex Sabinis non in civitatem modò accepimus, §ed etiam in patriciorum numerum. Ex peregrinone patricius, deinde consul fiat? civis Romanus si sit ex plebe, præcisa consulatûs spes erit ? Utrùm tandem non credimus fieri posse, ut vir fortis ac strenuus, pace belloque bonus, ex plebe, sit Numæ, L. Tarquinio, Ser. Tullio, similis ? An mie, si sit, quidem ad gubernacula reipublicæ accedere eum patiemur? potiùsque decemviris, teterrimis mortalium, qui tùm omnes èx Patribus erant, quàm optimis regum novis hominibus, similes consules sumus habituri? IV. * At enim nemo post reges exactos de plebe consul fuit. Quid postea ? Nullane res Nova institúi debet ? et, quod nondum est factum (multa enim nondum sunt facta in novo populo) ea, ne si utilia quidem sint, fieri oportet? Pontifices, augures, Romulo regnante, nulli erant; ab Numa Pompilio creati sunt; cen$us in civitate et descriptio centuriarum classiumque non erat ; ab Ser. Tullio est facta, Consules nunquam . fuerant; regibus exactis creati sunt. Dictatoris nec imperium nec nomen fuerat; apud patres esse cœpit. Tribuni plebis, ædiles, quæstores, nülli érant; institutum est, ut fierent. Decemviros legibus scribendi; intra decem hos annos et creavimus, et è republica sustulis.

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

mus. Quis dubitat, quin, in æternum urbe conditâ in imimensum crescente, nova imperia, sacerdotia, jura gentium h9minumque instituantur ? lIoc ipsum, ne cofinubiüm, Patribus cum plebe esset, non deceimviri tulerunt paucis his annis pessimo exemplo publico, cum summa injuria plebis ? An esse ulla major áut insignitior contumelia íotest, quàm Ę civitatis, velut contaminatam, indignám conäubio aberi ? Quid est aliud, quàm exsilium inträ eadem moenia, Quàm relegationem pati? Ne affinitatibus, ne propinquitatibus immisceamur, càvent; ne societur sanguis. Quid? hoc si p9lluit nobiiitatem istam vestram, quuaiTlerique oriundi ex Albanis et Sabinis, non genere nec sangüine, $ed per cooptationem in Patres habetis, aut ab regibus lecti, aùt post reges exactos jussu populi; sinceram sérvare privatis cunsiliis non poteratis, nec ducendo ex plebe, neque vestras filias sororesque enubere sinendo è Patribus ? Nemo plebeius patriciæ virgini vim afferret ; patriciorum ista libido est ; nemo invitum pactionem nuptialem quemquam facere coëgisset. Verùm enim verò lege id prohiberi, et connubium tolli Patrum ac plebis, id démum contumeliosum plebi est ; cur enim non cónfertis, ne sit connubium divitibüs ac pauperibus ? Quod privatorum consiliorum ubique semper fuit, ut, in quam cuique feminae convenisset doiiìum, nu ret ; ex quâ pactus esset vir domo, in matrimonium duceret ; id vos sub legis superbissime vincula conjicitis, quâ dirimatis societatemi civilém, duasque ex una ciyitate faciatis. Cur non sancitis, ne vicinus patricio sit plebeius ? ne eodem itinere eat ? ne idem convivium ineat? ne in fore eodem consistat? Quid enim in re est aliud, si plebeiam patricius duxerit, si vatriciam plebeius ? quid juris tandem mutatur ? nempe patrem sequuntur liberi; iiec, quod nos ex contaubio vestro petamus, quicquam est, præterquam ut hominum, ut civium numero simus; nec, vos (nisi in contumeliam ignominiamque nostraum certare juvat) quod contendatis, quicquam est. - V. * Déinqüe, utrùm tandem populi Romani, an vestrum summum imperium est? Regibtis exactis, utrùm vobis dominatio, an òmnibus æqua libertas parta est ? Oportet licere populo Romano, si velit, jubere legem ; an, ut quæque rogatio promulgata erit, vos delectum pro pœna decernetis? et, simul ego tribunus vocare tribus in suffragium cæpero, tu statim consul sacramento juniores adiges, et in ga§; ζάύζά$ et miraberis plebi, mihaberis tribúo? Quid*i

[ocr errors]

non, quantum istæ minæ adversus plebis consensum valerent, bis jam experti essetis ? scilicet, quia nobis consultum volebatis, certamine abstinuistis ; an ideò non est dimicatum, qu\d, quæ pars firmior, eadem modestior fuit? Nec nunc erit certámen, Quirites; animos vestros illistentabunt semper, vires non experientur. Itaque ad bella ista, seu falsa seu vera sunt, Consüles, parata vobis plebes est, si, connubiis redditis, unam hanc civitatem tandem facitis; si coalescere, si jungi miscerique vobis privatis necessitudinibus possunt; si spes, si aditus ad honores viris strengis et fortibus datur; si in consortio, si in societate reipublicæ esse, si, quod æquæ libertatis est, in vicem aanuis magistratibus parere atqüe imperitare licet. ' Si hæc impediet aliquis, ferte sermo íîbus, et multiplicate faum? bella; nemo est nomen daturus, nemo arma capturus, nemo dimicaturos pro superbis dominis, cum quibüs nec in republica honorum, nec in privata connubii societas est.” - VI. Quum in concionem et consules processissent, et res à perpetuis orationibus in altercationem vertisset ; interroganti tribumo, “cur plebeium consulem fieri non oporteret?” út fortasse vere, sic parum utiliter in præsens certamea re$pondit, “quòd nemio plebeius auspicia haberet; ide}q ie decemvioros connubium diremisse, ne incerta prole auspicia turbarentur.” – Plebes ad id maximè iudignatione exarsit, quòd auspicari, tanquam invisi Diis immortalibus, negarentur posse; nec antè finis contentionum fuit, (quum et tribunum acerrimum auctorem plebes nacta esset, et ipsa cum eo pertinacia certaret) quamfi victi tandem Patres, ut de connubio ferretur, consensere: ita maximè rati contentio

nem de plebeiis cQnsulibus tribunos aut totata deposituros,

aut post bellum dilaturos esse; contentánque intérim connubio plebem paratam lelectui fore. Quum Canuleius victoria de Patribus et plebis favore ingens esset, accensi alii tributii ad certamen, pro rogatione suâ, summâ vi pugnant, et, crescente in dies famâ i-elli, delectum impediunt. ΎConsules, quum Ę senatum, intercedentibus tribunis, nihil agi

osset, consilia principum domi habebant ; apparebat, aüt iostibus, aut civibus de victoria concedendum' esse. Soli ex.consularibus Valerius atque Horatius non intererant consiliis. C. Claudii sententiâ consules armabat in tribunos; Quinctiorum, Cincinnatique, et Capitolini, sententiæ ab. horrebant î cæde violandisque, quos, foedere icto cum plebe, sacrosan¢tos accepissenf, Pér hæc consilia eò dedúcta

[ocr errors][ocr errors]

res est, ut tribunos militum consulari potestate promiscuè

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

ex Patribus ac plebe creari sinerent; dè consulibus creangis nihil mutaretur; eoque contenti tribuni, contenta plebs fuit. Comitia tribunis. Consulari potestate tribus creandis indicuntur. Quibus, indictis, extémplo, quicunque aliquid seditiose dixerat, aut fecerat, quàm maximè tribunicii, et pfensare homines, et, concursaré toto foro candidati coepere; ut patricio8 desperatio primò, irritata plebe, adipiscéndi honóris, deinde ifidignati6, si cum his gerendus esset honos, deterreret ; postremò coacti tamen à primoribus petiere, ne cessisse possessione reipublicæ vidèrentur. Eventus eorum comitiorum docuit, `alios animos in contentione

1 libertatis dignitatisque, alios, secundum deposita certamina,

incorrupto judicio esse ; tribunos enim omhes patricios creavit populus, contentus eo, quòd ratio habita plebiorum es$ef. T Hanc modestium æquitatemque et, altitúdinem animi ubi nunc in uno inveneris, quæ tum populi universi fuit? VII. Anno trecentesimo decimo, qüàm urbs Roma condita erat, primùm tribuni, militum pro consulibus magistratum ineunt, A. Sempronius Atratinus, Hy. Atilius, T. Cæci

lius; quorum in magistratu concordia domi pacem etiam foris præbuit. , §unt, qui propter .adjectum Æquorum Volscorumque bello, et Àrdéatiùm deféctioni Vejeis bel

lum, quia duo consules obire tot simul bella nequirent, tribunos militum tres creatos dicant, sine mentiqne promulgatæ legis de eonsulibus creandis ex plebe, et imperio et ingignibus consularibus usos. Non , tamen pro firmato jam s{étit.magistratûs ejns jus; quia tertio mense, quàm inierunt, augurum decreto, perinde ac yitio creati, honore abiere; quèd C. Curtius, qui comitiis eorum præfuerat, parum rectè tabernaculum cepisset. Legati ab Ardea Romám venerunt, ita de injuria querentes, ut, si demeretur. ea, in foedere atque amicitia mansuros... restituto agro, appareret.— Ab senátu responsum est, “judicium populi rescindi ab senatu non possè, præterquam quôd nullo nec exemplo nec jure fieret, concordiæ etiam ordinum causâ. si Ardeates 3ua tempora expectare velint, arbitriumque $enatui levandæ injuiiæ suâ permittant, fore, ut postm6do gaudeant se iræ moderatos} sciantque, Patribus æquè curæ fuisse, ne qua injuria in eos oriretur, ac ne orta diuturna esset.'— Ita legati, quum se rem integram relaturos dixissent, comiter diimissi. Patricii, quum sine curuli magistratu respublica esset, coiere, gt interregem creavere; contentio, consti

[ocr errors]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »