Obrazy na stronie
PDF

, armata veniat ? Occasune urbis vultis finiri imperium ?— Atqui aut plebs non est habenda, aut habendi sunt tribuni plebis._ Nos citiùs caruerimus patriciis magistratibus, quàm illi plebeiis. Novam inexpertamque eam potestatem eripuere patribus nostris, ne nunc, dulcedine semel capti, ferant desiderium, quum præsertim nec nos temperemus imperiis, quo minùs illi auxilii egeant.” Quum hæé ex omni parte jactarentur, victi consensu decemviii, futuros se, quando ita videatur, in potestate Patrum affirmant. Id modò simul orant ac monent, ut ipsis ab invidia caveatur; nec suo sanguine ad supplicia Patrum plebem assuefaciant. , ' LIII. Tum, Valerius Horatiusque, missi ad plebem con1 ditionibus, quibus videretur, revocandam componendasqne res, decemviris quoque ab ira et impetu multitudinis præ- ' cavere jubentur. Profecti gaudio ingenti plebis in cästra , accipiuntur; yi; liberatores haud dubiè, et motùs ini| tio, et exitu rei. Ob hæc advenientibus gratiæ actæ. Icii lius pro multitudine verba facit. Idem, quum de conditionibus ageretur, quærentibus legatis, quæ postulata plebis ' essent, çompositô jam ante adventum legatorum consilio, ' ea postulavit, ut appareret, in æquitate rerum plus, quàm in àrmis, reponi spéi. Potestatem enim tribuniciam, provocationemque repetebant, quæ ante decemviros creatQs auxilia plebis fuerant, et ne cui fraudi esset, congisse milites aut plebem ad repetendam per secessionera libertatem. De decemvirorum modò supplicio atrox postulatum fuit.— . Dedi quippe eos æquum censebant, vivosque igni c9ngrematurós "iminabantur. Legati ad ea ; * Quæ consilii fuerunt, ade` æqua postulâstis, ut ultro yobis deferenda fue' rint: libertati enim ea præsidia petitis, non licentiæ ad impugnandos alios. Iræ vestræ magis ignosgendum, quàm - ÉÉÉ est; quippe qui crudelitatis odio, in crudelitatem rüitis, et priùs penè quàm ipsi liberi suis, dominari Jam in adversário$ vultis. Nunquamne quiescet civitas nostra à suppliciis, aut Patrum in plebem Romanam, aut plebis in Patre$ ? Scuto vobis magis, quàm gladio, opus est. Satis superque humilis est,quijure æqu9 in ciyitate vivit, neciiferehdo injuriam nec prtiendo. Etiam, si quando metuendos vos præöituri estis, quum, recuperatis magistratibus legibusque'vestris, judicia penes vos erunt de capite nostro fortuiisque ; tun£, ut quæque causa erit, statuetis; nunc libef* tatém repeti satis est.”

[ocr errors]
[ocr errors][merged small]

LIV. Facerent, ut vellent, permittentibus cunctis, m0 st redituros se legati rebus perfectis affirmant, Profecti quum|, mandata plebis Patribus exposuissent, alii decewviri, quam doquidemi præter spem ipsórum supplicii sui nulla mentitiir fieret, hauü quisqüam abnuere. Appius, truci ingeni9 eft', invidiâ præsipuâ odium in se aliorum suo in eos metien£is , odio, * Haud ignaro,” inquit, “imminet fortuna. Vide* donec arma adversariis traâantur, differri adversus nos certii tamen ; dandus invidiæ est sanguis. Nihil ne ego quideiiil; moror, quo minùs decemviratu abeam.* Factum senatu*j

*sj consultüm, “Ut decemviri se primo quoque tempore mjmi gistratu abdicarent. Q. Furius pontifex mâximus tribun£tm lebis crearet; et ne cui fraudi `esset secessio militum plé itt isque.” His senatusconsultes perfectis, dimisso senatu, dílri, cemiviri prodeunt in concionem, abdicantque se magistra R. (|u ingenti hominum lætitiâ. Nunciantur hæc plebi: leggt;s uicquid in urbe hominum supererat prosequitur. íj multitudini læta alia turba ex castris occurrit: congra lanter libertatem concordiamque civitati restitutam. £'' pro concione ; “ Quod bonum, faustum, felixque sit vt is, reique publicæ, redite in patriam ad penates, conjuge$ liberosque vestros ; sed, quâ hic modestiâ fuistis, ubi nüllij f. us ager in tot rerum usu necessario tantæ multitudini e*j violatus, eam modestiam ferte in urbem ; in Aventinum it*; unde profecti estis. Ibi felici loco, ubi prima initia inchę âstis libertatis vestræ, tribunos plebi creábitis : præsto eri pontifex maximus, qui comitia habeat.* Ingenis assens alacritasque cuncta approbantium fuit. Convellunt indôn, signa, profe£tique Romiaim certant cum obviis gaudio; arj; mati per urbem silentio in Aventinum perveniünt; ibi e* templo, pontifice maximo comitia habente, tribunos plebis; creaverunt, omnium primum A. Virginium, inde L. Icilium et P. Numitorium avunculum Virgiiiiae, auctores secessio N pis. Tum G. Sicinium, progeniem ejus, quem primum tri} bunum plebis creatum in sacro monte, prodituim memori*] est; et M. Duilium, qui tribunatum insignem ante decem* viros creatos gesserat, nec in decemviralibus certaminib 1ebi defuerat. Spe deinde magis, quàm meritis, ele . Titinius, M. Pömponius, C. Apronius, P. Villius, C. Opti, pius; , Tribunatu inito, L. lgilius'extemplo plebem rogayiï et plebs scivit, ne cui fraudi esset sece$sio” ab decemviriiiii, facta, Cgmfestim de consulibus creandis cum provocatioie, ne M. Duilius rogationem pertulit; eaomniain pratis -;

[ocr errors]
[ocr errors]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]

y. tihiis concilio plebis acta, quem nunc Circum Flaminium apfupellant. •

qui, IV. Per interregem deinde consules creati, L. Valerius, in AM. Horatius; qui extemplo magistratum occeperunt; quoiofum consulatus populari§ sine ulla Patrum injúria, nec $ine stiepffensione, fuit ; quicquid enim libertati plebi$ caveretur, id iileiuis decedere opibus credebant. Omniüm priinum, quum scdeluti in controverso jure esset, tenerenturné Patres'plébis. iláitis, legem centuriatis comitiis tulere, “ Ut, quod tributim at plebesjussisset, populum teneret ;** quâ lege tribuniciis ro. erijationibus telum acerrimum datum est. AIiam deinde con:;;;:; legem ge provocatione, unicum præsidium libertamjiis, decemvirali potestate eversam, noii restituunt modô, i'3ed etiam in posterum muniunt, sanciendo novam legem, iii' Ne quis ullum magistratum sine provocatione crearet? qui streâsset, eum jus fasque esset occidi; neve ea caedes capiiijalis noxæ haberetur?” Et quum plebem hinc provocatióíé, άinc tribunici9 auxilio satis firmâssent, ipsis quòque tribunis, * ■t sacrosancti viderentur, (cujus rei própè jàm memoria ab1 jbleverat) relatis quibusdam ex magno intervallo ceremoniis, j£novêrunt; et quum religione inyiolatos, eos, tum le '£tiam fecerunt, sanciendo, “ Ut, qui tribunis plebis, ædíibus,judicibus, decemviris Mocuisset, ejus caput Jovi sacrum „£sset; familia ad £edem Cereris, Libéri Liberæque venum , iret.” Hac lege juris interpretes negant quenquam sacro,,sanctum esse ; sed eum, gui eorum cuiquàm nocuerit, sa„£rum sanciri.. Itaque ædilem præhendi ducique à majoribus magistratibus; quod etsi non jure fiat, (noceri eniiii ei, , cui hâc lege non liceat) tamen argumentum esse, non habe;{i pro sacrosancto aedilem; tribunos vetere jurejurando plejbis, quum primùm eam potestatem creavit, sacrosanctos esse. Fgere, qui interpretare tur, eâdem hâc Horatiâ lege ' £onsulibus quoque et prætoribus, quia iisdem auspiciis, qüi„bus consules, crearentur, cautum esse ; judicem enim C0n' sulem appellari. Quæ refellitur interpretatio, quòd his tem„poribus riondum consulem judicem, sed prætorém, appellari mos fuerit. Hae consulares leges fuere. Institutuiiïetiam „ab iisdem consulibus, “ ut senatusconsulta in ædem Ceirreris ad ædiles plebis deferrentur;” quæ antea arbitrio con„sulum supprimebantur vitiabanturque. M. Duilius deinde £ìribunus plebis plebem, rogavit, plebesque scivit ; * qui plei-bem sine tribunis reliquisset, quique niagistratum sihe pro;* vocatione creâsset, t;P ac capite punirétur.” Hæc omnia ut invitis, ita non adversantibus, patriciis transacta ; quia nondum in quemquam unum sæviebatur. LvI. Fufidatâ deinde et potestate tribuniciâ, et plebis

[graphic]

libertate, tum tribuni aggredi singulos tutum maturumque

jam rati, accusatorem primum Yirgipium, et Appium reum deligunt. Quum diem Appio Virginius dixisset, et Appius, stipátus patficiis juvenibüs, in forüm descendisset ; redintegråta extemplo e$t omnibus memoria fœdissimæ pgtestatis, Jjuum ipsumi satellitesque ejus vidissent. Tum Virginius, « Oratió" inquit, “ rebus dubiis inventa est. Itaque neque

ego accusando apud vos eum tempus teram, à cujus crude-

litate vosmet ipsi armis vindicâstis ; nec istum ad cetera scelera impudentiam in defendendo se adjicere patiar. Omnium igitur tibi, Ap. Claudi, quæ impiè nefariéque per biennium alia super alia es ausus, gratiam facio ; unius tamtùm criminis, ni judicem dices, te ab libertate in servitutem contra leges vindicias non dedisse, in vincula te duci jubeo.” Nec in tribunicio auxilio Appiùs, nec in judicio p0puli ullam spem habebat ; attamen et tribunos appellavit; èt, nullo morante, arreptus à viatore, “ Provoco,” inquit.~ Audita vox una vindex libertatis, ex eo missa ore, quo vindiciæ nuper ab llbertate dictæ erant, silentium fecit. Et, dum pro se quisque, “Deos tandem esse, et non negligere humama,” fremunt, * et superbiæ crudelitatique, etsiTseras, non leves tamen venire poenas ; provocare, qui provocationem sustulisset ; et implorare præsidium populi, qui omnia jura Ę obtrisset ; rapique in vincula egentem jure libertatis, $ui liberum corpus in servitutem addixisset ;* ipsius Appii, inter concionis murmur fidem populi Romani imploraiiiis, vox audiebatur. Majorum meritâ in rempublicàm domi militiæque commemorabat ; * suum infelix erga plebem Romanam studium, quòd æquandarum legum caüsä cum maxima offensione Patrum consulatu abissèt ; suas leges quibus

manentibus lator earum in vincula ducatur. Ceterùim sua !

propria bona malaque, quum causæ dicendæ data facultas

sit, tum se experturum. In praesentia se communi jure civita- !

tis giyem Romanum die dicta postulare, ut diceré liceat, ut judicium populi Romani experiri ; non ita se invidiam per' timuisse, üt nihil in æquitate et misirecordia civium suorum spei habeat. Quòd si indicta causâ in vifcula ducatur, iterum Se tribunos plebei appellare, et monere, ne imitentur, * quos oderint. Quòd si Ä eodem fædere obligatos se teantur tollendæ appellatiynis causâ in quam con$pirâsse

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

flecemviros criminati sint;” ait “ se provocare ad populum; implorare leges de provocatione, et consulares, et`tribunicias, eo ipso anno latas. Quem enim provocaturum, si hoc indemnato iadictâ causâ non liceat? Cui plebeio et humili Præsidium in legibus fore, si Ap. Claudio non sit ? se docu* mento futurum, utrum novis legibus daminatio, an libertas firmata sit ; et appellatio provócatioque adversus injuriam magistratuum ostentata tantùm inanibus literis, an vérè data sit. LVII. Contra ea Virginius, unùm Ap. Claudium et legum expertem et civilis et humani foedéris esse, aiebat.— “ Respicerent tribunal homines, castellum omnium scelerum ; ubi decemvir ille perpetuus, bonis, tergo, sanguini civium infestus, virgas secüre$que omnibus minitans, Deorum homìnumque contemptor; cârmificibus, non lictoribus, stip• atus, jam ab rapinis et cædibus animo ad libidinem verso, virginem ingenuam in oculis populi Romani, velutbello ca tam, ab complexu patris abreptäm, ministro cubiculi sui clienti dono déderit. Ubi crudeli decreto nefandisque vindiciis dexteram patris in filiam armaverit ; ubi, tollentes corpus semianime virginis, sponsum avunculumque in carcefem duci jnsserit; stupro interpellato magis, quàm cæde motus ; et illi carceremi ædificatum esse, quod domicilium plebis Romanæ vocare sit solitus. 5j3, ut ille iterum àc sæpiùs provocet, sic se iterum ac sæpiùs júdicem illi,ferre, ni vindicias ab libertate in servitutem dederit; si ad judicem non eat, pro damnato in vincula duci jubere.” Ut haud quoquam improbante, sic magno motu animorum, quum tanti viri suppliciò suainet plebi jam nimia libertas videretur, in carcerém est conjectüs; tribunus ei diem prodixit.Inter hæc ab Latinis, et Hernicis legati gratulatum de concordia Patrum ac plebis Romam venerunt ; donumque ob eam Jovi optimo máximo coronam auream in Capitolium tulere parvi ponderis, prout res haud opulentæ erant, colebanturqüe religiones piè magis, quàm magnificè. lisdem auctQribuis cognitum est, Æquos Volscosque summâ yi bellum apparare. Itaque partiri {√° consules jussi. Horatío Sabini, Valerio Æqui Volscique evenere. Quum ad ea bella delectum edixis$ent, favoré plebis non juniores modò, sed emeritis etiam stipendiis, pars magna voluntariorum, ad nomina danda præsto fuere ; eoque non copiâ modò sed gemere etiam militum, veteranis adiìistis, firmior exercitus fgit: Priúsquam urbem egrederentur, leges decemvirales, qui*

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »