Obrazy na stronie
PDF

se videretur, postquam, omissis rebus a!iis præ cura unius,

nemo adibat, άρmùm se recepit ; collegisque in castra scri

bit, * ne Virginio commeatum dent, atque etiam in custodia habeant.” Improbum consilium seruim, ut debuit, fuit: et jam commeatu $umpto profectus Virginius primâ vigilià erat, çuum postero die manè de retinendo eo nèquicquam literae redduntur.

XLVII. At in urbe primâ luce, quum civitas in foro ex

spectatione erecta starét: Virginiús sordidatus filiam suaim obsoletâ veste, comitantibus aliquot matronis, cum ingenti advocatione in forum deducit. Circumire ibi et prensare homines cœpit ; et non orare solùm precariam opem, sed pro debita petere, ** Se pro liberis eorüm ac conjugibus quotidie in acie stare: nec alium virum esse, cujus strenuè ac ferociter facta in bello plura memorari possent. Quid Ë si, incolumi urbe, quæ, captâ, ultima timeantur, iberis suis sint patienda?* Hæc propè concionabundus circumibat homines. Similia his ab Icilio jactabantur; comitatus muliebris plus tacito fletu, quàm ulla vox, movebat.Adversus quæ `omnia obstinato animo Appius (tanta vis amentiæ veriùs, quàm amoris, maentem turbâverat) in tribumal escendit: et ultro querente pauca petitore, * quòd jus

sibi pridie per ambitionem dictum non esset,” priusquàm

aut ille postulatum perageret, aut Virginio respondendi daretur locus, Appius interfatur. Quem decreto sermonem prætenderit, fórsan aliquem verum auctores antiqui tradiderint; quia nusquam ullum in tanta fœditate decreti verisimilem invenio; id, quod constat, nudum videtur proponendum, “decresse vindicias secundum servitutem? 'Primò stupor omnes admiratione rei tam atrocis defixit ; silentium inde aliquamdiu tenuit. Dein quum M. Claudius, circumstantibus matronis, iret ad prehendendam virginem, lamentabilisque eum mulierum comploratio excepisset; Virginius, intentans in Appium manus, * Icilio,” inquit, “ Appi, iion tihi, filiam despondi : et ad nuptias, non äd stuprùin, educayi. Placet pecudum ferarumque ritu promiscuiè in Concubitus ruere?. Passurine hæc isti sint, ne$cio; non spero esse passuros illos, qui arma habent.” Quum repelleretur assertor virginis à globo mulierum circumastantiuimque advocatorum, silentium factum per præconem. XLVIII. Decemvir, aliénatus ad libidinem animo, negat, “hesterno tantùm cQmvicio Icilii violentiaqúe Virginii, Cu

[ocr errors]
[ocr errors]

diciis compertum se häbere, nocte totâ coetus in urbe fae. tos esse ad. movendam seditionem. Itaque se, haud inscium- ejus dimicationis, cum armatis descendisse; non ut quemquam quietum violaret, sed ut turbantes civitatis otium pro majestate imperii coërceret. Proinde qui èsse erit melius. I,” inquit, “lictor, submove turbam ; ét da viam domino ad perhendendum mancipium.” Quùm hæc intonuisset plenus iræ, mu!titudo ipsa se suâ sponte dimovit, de$ertaque praedainjuria puella $tabat. Tum Virginius, ubi nihil usquam auxilii vidit;* Quæso,"inquit, “ Appi, primùm ignosce patrio dolori, si quid inclementiùs in té §um invectu§; geinde sinas hic coram virgine nutricem percontari, quid hoc rei sit? ut, si falsò pater dictus sum, æquiore hinc ànimo discedam.* Datâ veniâ, seducit filiami ac nutricem propè Cloacinæ ad tabernas, quibus nunc Novis est nomen;

atque ibi ab lanio cultro arrepto, “Hoc te uno, quo pos

sum,” ait, “modo, filia, in libertatem vindico.* Pectus deinde puellæ transfigit ; respectansque ad tribunal, “Te,” inquit, “Appi, tuumque caput sangüine hoc consecro.* Clamore ad tam atrox fâcinus orto excitus Appius, comprehendi Virginium jubet; ille ferro, quacunque ibat, viam facere; donec, multitudine etiam prosequentium tuente, ad portam perrexit.Ioilius Numitoriùsque exsangue corpus sub

latum ostentant populo ; scelus Appii, puellæ infelicem

formam, necessitatem patris deploräht. Sequentes clamitant matronæ, * Eamne liberorum procreandorum conditionem ? ea pudicitiæ præmia esse * ceteraque, quæ in tali re muliebris dolor, quo est moeestior imbecillo animo, eo miserabilia magis querentibus subjicit. Virorum et maximè Icilii vox tota, tribuniciæ potestatis ae provocationis ad populum ereptæ, publicarumque indignationem, erat. XLIX. Cóncitätur multitudo partim atrocitate sceleris, partim spe per oceasionem repetendæ libertatis. Appius hunc vocari Icilium, nunc retractantem arripi ; postremò, quum locus adeundi apparitoribus non daretur, ipse, cum agmine patriciorum juvenum per turbam vadens, in vincula düci jubet. Jam circa Icilium non solùm multitudo, sed «duces quoque multitudinis erant L. Valerius et M. Horatius; qüi, repulso lictore, si jure ageret, vindicare se à privato Icilium aiebant: si vim afferré conaretur, ibi quoquè se haud impares fore. Hinc atrox rixa oritur. Valerium Horatiumque lictor decemviri invadit; franguntur à multitu-dine fasces. In concionem Appius ascéndit. Sequuntur IIoratius Valeriusque; eos concio audit; decemviro obstrepitur. Jam pro iùperio Valerius discedere à privato lictores jubebat; quum, fractis animis, Appius, vitae, metuens, in domum se propinquam foro, insciis adversariis, capite obvoluto, recipit. ' Sp. Oppius, ut auxilio collegæ esset, in forum ex altera parté iríümpit; videt imperium vi victum. Agitatus deinde'consiliis, atque ex omni parte assentiendo multis auctoribus trepidus, senatum postremò vocari jussit 5 ea res, quòd magnæ `parti Patrum displicere acta decemyirorum videbantur, spé per senatum finiendæ potestatis ejus multitudinem sedavit. `Senatus nec plebem irritandam censuit; et multò magis providendum, ne quid Virginii adventus in exercitu motùs faceret. L. Itaque missi juniores Patrum in castra, quæ tum in monte Vecilio erant, nunciant decemviris, * ut omni ope ab seditione milites contineant;” ubi Virginius majorem, quàm reliquerat in urbe, motum excivit. Nam, præterquam quòd agmine propè quadrigentorum hominum veniens, qui ab urbe indignitate rei accensi comites ei se dedeyant, conspectus est; strictum etiam telum, respersusque ipse cruore, tota in se castra convertit ; et togæ, multifariam in castris visæ, majoris aliquanto, quàm erat, speciem urbanæ multitudinis fecerant. Quærentibus, “quid rei esset,” flens diu vocem non misit ; tandem, ut jaâ ex trepi

[graphic]

datione concurrentium turba constitit, ac silentium fuit, ór- $. dine cuncta, ut gesta erant, exposuit. Supinas deinde ten- b.

dens manus, commilitones appellans, orabat, “Ne, quod scelus Ap. Claudii esset, sibi ättribuerent ; neu se, ut pârricidam liberûm, aversarentur. Sibi vitam filiæ sua Cariorem fuisse, si liberæ ac pudicæ vivere licitum fuisset: quum, velut servam, ad stuprum rapi videret, morte amitti meliùs ratum, quàm contumeliâ, liberos, misericordiâ se in speciem crudelitatis lapsum ; nec se superstitem filiæ futurüm fuisse, nisi spem ulciscendæ moitis ejus in auxilio commilitonum habuisset. Illis quoque enim filias, sorores, conjugesque esse ; nec cum filia sua libidinem Ap. Claudii exstinctam esse ; sed, quo iumpunitior sit, eo effrénatiorem fore. . Alienâ calamitate documentum datum illis cavendæ similis injuriæ : quod ad se attineat, uxorem sibi fato ereptam ; filiam, quia non ultrâ pudica victura fuerit, miserati, §ed hoaestam, mQrtem occubuisse. Non esse jam Appii li. bidini locum in domo sua; ab alia violentia ejus eodém se animo suum corpus vindicaturum, quo vindicäverit filiæ.—

- -

[graphic]
[graphic]

§iferanti succlamabat multitudo, “nec illius dolori, nec suæ libertati se defuturos.” Et immixti turbæ militüm togati, quum eadem illa querendo, docendoque, quanto visa, quàm audita, indigniora' potuerint videri, $imiuf profligatam' jam Β nunciaiido Romæ esse ; insecutique, qui Ajipium jroP$ interemptum in exsilium abisse dicereht, pérpulerùnt, ut ad άrma conclamaretur, vellerentque signa, et Romam Toficiscerentur. Decemviri simul his, quæ videbant, simul iis, quæ acta Romæ audierant, perturbati, alius in aliam Partem castrorum, ad sedandos motus discurrunt; et leni!e£.£gentibus responsum non redditur; imperium si quis ighiberet, “et vifos et armatos se essé,” responderetur, ' £untagmine ad urbem, et Aventinum insidunt;'ut quisque '*currerat, plebem ad recuperandam libertatem, créandosM. É tribuaos plebis adhortantes ; alia vox nulla violenta au; 'ita est, Sehatum Sp. Oppius habet; nihil placet, aspere i$; quippe ab ipsis datum locum seditionis esse. Mittuntur trés legati consulares, Sp. Tarpeius, C. Julius, P. Sulpi{9ius, qui quærerent senatûs verbis, “cujus jussu castra de*ruissent? aut quid sibi vellent, qui armati Aventinum 'sedissent? bellöque averso ab hostibus patriam suam cePi$$ent?” Non defùit, quid responderetur; deerat, qùi da*£t responsum, nullodüm certò duce, nec satis audientibus $ingulis invidiæ se offerre ; id modò à multitudine conclaa matum est, ** ut L. Valerium et M. Horatium ad se mitterent; his se daturos responsum.” , Ll. Dimissis legatis, `admonet milites Virginius, “in re u® maxima paullò antè trepidatum esse, quia sine capite {ultitudo fuerit; responsumque, quanquam non inutiliter, fortuito tamen magis consensu, quàm communi consilio, es*. Placere deceifi creari, qui summæ rei præessent, milifarique honore tribunos militum appellari.'' Quum ad eum 'P$um primum is honos deferretur, ** Melioribus meis vestrisque rebus reservate,” inquit, “ista de me judicia. Nec mihi filia inulta honorem ullüm jucundum esse patitur; neg „in perturbata republica eos utile est præesse, vobis, qui pr9ximi invidiæ $int. Si quis usus mei est, nihilo mingrex „privato capietur.“ Ita décem numero tribunos militares creaut. Neque in Sabinis quievit exercitus ; ibi, quoque, auctore fcilio Numitorioque, secessio ab decemviris facta est, non ulinore motu animorum Siccii cædis memoriâ reyAcatâ, quùm quem nova fama de virgine adeò ftedè ad libiN

€eteri sibi ac liberis suis consulerent.” Hæc Virginio vo

[ocr errors]

umque ire in Aventinum ; illi negabant se aliter itu'*

[ocr errors]
[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »