Obrazy na stronie
PDF

& habuit, quæ patricios coire ad prodendum interregem jube* bat ; cefisendo enim, quoscunque magistratus essé, qui sen• §tum haberent, judicabat; quo§ privatos fecerat auctor nula lius senatusconsulti faciendi. Italabante jam causâ decemyirorum, L. Cornelius Maluginensis, M. Cornelii decemviri frater, quum ex consularibu§ ad ultimum dicendi locum con' sultò servatus esset, simulando curam belli, fratrem colle.* $ ejus tuebatur: * quonam fato incidisset, mirari se* « dictitans, “ ut decemviros, qui decemviratum petissent, aut socii, aut hi maximè oppugnarent? aut quid ita, quum per tot menses vacuâ civitáte nemo, justine magistratus summæ rerum præessent, controversiam fecerit;Tnunc demum, quum hostes propè ad portas sint, civiles discordias serant; nisi quòd in turbido mìinùs perspicuum fore putent, quid agetur. Ceterùm neminem, majore curâ occupatis animis, verum esse, præjudicium rei tantæ afferre. Sibi placere, de eo, quòd Valerius Horatiusque ante Idus Maias ά , abisse E$t; insimulent, bellis, quæ immineant, perfectis, republicâ in tranquillum redactâ, senatu disceptante, , agi: et jam nunc ita sejí Ap. Claudium, ut comitiorum, qùæ decemviris creaudis decemvir ipse habuerit, sciat sibi » rationem reddendam esse, utrùm in unum annum creati sint, : an donec leges, quæ deessent, perferrentur. In præsentia omnia prætér bellum omitti placere: cujus si falsà famam a vulgatam, vanaque non nuncios solùm, $ed Tusculanorum etiam legatos, attulisse puteat, speculatores mittendos gensere, qui certiùs explorâta referänt. Sin fides et nunciis et legatis habeatur, délectum primo quòque tempore haberi; decemviros, quò cuique eorum videatur, exercitus duceres nec rem aliam præverti.” XLI. In hanc sententiam ut discederetur, juniores Pat• rum evincebant. . Ferociores iterum coorti Valerius Horatiusque vociferari, * ut de republica liceret digere; digturos ad pòpulum, si in senatu per factionem non liceat. Neque enim $ibi privatos, aut in curia, aut in concione, posse ob» stare; neque se imaginariis fascibus egrum cessuros esse.* „ Tum Appius, jam própè esse ratus, ut, ni violentiæ eorum pari re$i$teretur audäcif, yictum imperium esset: “ N9a , érit melius,” inquit, “nisi de quo cousulimus,vocem misisse;** et ad Valerium, negantem se privato reticere, lictorera accedere jussit. . Jam Quiritium fidem implorante Valerie a â curiæ limine, L. gmelius complexus Âppium, non cu* ;

simulabat consulendo, diremit certamen} factaqy£ per Co* melium valerio dicendi gratia, quæ vellet, quum libertas non ultra vocem excessisset, decemviri propositum tenuere:Consulares quoque ac seniores ab re$iduo tribunigiæ Potestatis odio, cujus áesiderium plebi multo acrius, quàm $9nsularis impérii, rebantur esse,' propè malebant, pòstm9g9 ips«os decemviros voluntate abire magistratu, quam invidiâ eorum exsurgere rursus plebem; si leniter, du£ta, res sine populari stíepitu ad con$ules redisset, aut bellis interpositis, aut moderatione consulum in imperiis exercendis, posse in oblivionem tribunorum plebem aìduci. Silentio Patrum edicitur delectus ; juniores, quum sine provocatione imperium esset, ad nominâ respondent ; legionibus scriptis, inter se decemviri comparabant, quos ire ad bellum, quos præesse exercitibus oportéret. Priricipes inter decemviros erant Q. Fabius et Ap. Claudius ; belluim domi majus quàm foris, apparebat. Appii violentiam aptiorem rati ad &omprimendos urbanos motüs : in Fabio minùs in bono constans, quàm gnavum in malitia, ingenium esse. Hunc enim virum, egregium olim domi militiæque, decemviratus collegæque ita mutaverarit, ut Appii, quàm sui, similis mallet esse ; huic bellum in Sabinis, M. Ę et Q. Poetilio additis colle$; mandatum. M. Cornelius in Algidum missus cum L. Minucio et T. Antonio et K. Duilio €t M. Sergio : Sp. Oppium Ap. Claudio adjutorem ad urbem tuendam, æquo omnfum décemvirorum imperio decerunt. XLII. Nihilo militiæ quàm domi, meliùs respublica administrata est. Illa modò in ducibus culpa, quòd, ut odio essent civibus, facerant; alia omnis penes milites noxa erat: qui, ne quid ductu atque auspicio decemvirorum prosperè usquam gereretur, vinci se per suum atque illorum dedecus patiebantur. Fusi et ab Sabinis ad Eretum, et in Algido ab Æquis, exercitus erant; ab Ereto per silentium noctis profugi, propius urbem, inter Fidena$ Crustumeriamque, loco edito` castra communierant; persecutis hostibus nusquam se æquo certamine committentes, naturâ loci ac vallo, non virtuie aut armis, tutabantur. Majus flagitium in Algido, major etiam clades accepta : castra quoque amissa erant ; exutusque omnibus utensilibus miles, Tusculum se, fide misericordiâque victuros hospitum, (quæ tamen r on fefellerunt) contulerat. Romam tanti erant terrores allati, ut, $ito jam decemvirali odio, Patres vigilias in urbe ÉÉÉ censerent; omnes, qui per ætatem arma ferre possent, cus*

[ocr errors][ocr errors]

todire moenia, ac pro portis stationes agere juberent: arma
Tusculum ad supplementum decernerént, decemvirosque,
ab arce Tusculi dégressos, in castris militem habere: ca$tra
alia à Fidenis in Sabinum agrum transferri: belloque ultro

inferendo deterreri hostes à consilio urbis oppugnandæ.
XI, III. Ad clades ab hostibus acceptas düo nefanda faci-
nora decemviri belli domique adjiciunt. I. Siccium in Sa-
binis, per invidiam decemviralem tribunorum creandorum se-
cessionisque mentiones ad vulgus militum sermonibus occul-
tis serentem, prospeculatum ad locum castris capiendum
mittunt ; datur negotium militibus, quos miserant expedi-
tionis ejus comites, ut eum opportuno adorti loco interfice-
rent. Haud inultum interfecere; nam circa repugnantem
aliquot insidiatores cecidere, quum ipse se prævalidus, pari
viri!)us animo, circumventus tutaretur. Nunciant in castra
ceteri, præcipitatum in insidias esse Siccium egregié ÉÉ
es

nantem, militesque quosdam cum eo amissos. Primö

nunciantibus fuit. Profecta deinde cohors ad sepeliendos,
qui ceciderant, decemvirorum permissu, postquam nullum
spoliatúm ibi corpus, Sicciumque in medio jacentem arma-
tùmque, omnibus in eum versis corporibus, videre ; hostium
neque corpus ullum, nec vestigia abeuntium ; profectò ab
suis Ê, memorantes, retulere corpus. Invidiaeque
lena castra erant, et Romam ferri protinus Siccium É
at, ni decemviri funus militare ei publicâ impensâ facere
maturâssent. Sepultus ingenti militum mœstitiâ, pessimâ
decemvirorum in vulgus famâ, est.
XI.IV. Sequitur aliud in urbe nefas, ab libidine ortum,
haud minùs fédo eventu, quàm quod per stuprum cædem-
ue Lucretiæ urbe regnoque Tarquinios expulerat: ut non
Ä, solùm wlem decemviris, qui regibus, sed causa etiam
eadem imperii amittendi esset. Ap. Claudium virginis ple-
biæ struprandæ libido cepit. . Pater virginis L. Virgifiius
honestuni ordinem in Algido ducebat, vir exempli recti do-

mi militi eque. Perinde uxor instituta fuerat, liberique in

stituebantur. Desponderat filiam L. Icilio tribunicio, viro

acri, et pro causa plebis expertæ virtutis. Hanc virginem

adultam, formâ excellentem, Appius, amore ardens, pretio ac spe pellicere adortus, postquam omnia pudore septa animadverterat, ad crudelem superbamque vim animum convertit. M. Claudio clienti negotium dedit, ut virginem in servitutem assereret, neque cederet secundum libertatem postulabantibus vindicias : quòd pater puellæ abesset,}α&um W

injuriæ esse ratus. Virgini, venienti in forum, (ibi namqge in tabernis literarum ludi erant) minister decemviri libidinis manum injecit; servâ suâ natam (servamque appellans) esse ; sequique se jubebat, cunctantem vi abstracturum;IPavidâ puelfâ supente, ad clamorem nutricis, fidem Quiritium implorantis, fit concursus. Virginii patris sposique Icifii populare nomen celebratur ; notos gratia eorum, turbam indighitas rei virgini conciliat. Jam à vi tuta erat: quum essertor nihil opus esse multitudine concitatâ ait, se jure grassari, non vi.^ Vocat puellam in jus ; auctoribus, qui aderant, ut sequeretur. Ad tribunal Appii perventum est; notam judici fabulam petitor, ÉÉ; apud ipsum auctorem argaménti, peragit; puellam, domi suæ natàm, furtoque inde in domum Virginii translatam, suppositam ei esse. Id se 'indicio compertum afferre, probaturuihque vel ipso Virginio judice, ad quem major pars injuriæ ejus pertineát. . Interim dominuia sequi anêillam, æquum esse.' Advocati puellæ,

[ocr errors]

adfuturum, si nunciätum ei sit ; iniquum esse, absentem de
iiberis dimicare ; postulant, ut rem integram in patris ad-
yentum differat; lege ab ipso latâ vindicias det $ecundum
libertatem ; neu patiatar, `virginem adultam famæ priùs,
quàm libertatis, pèriculum adire.
XLV. Appius decreto præfatus, “ quàm libertati faverit,

eam ipsam legem declarare, quam Virginii amici postulatio

ri suæ prætendant. Ceterùmîita in ea firmum libertati fore præsidium, si uec causis, nec personis variet. In his enim, $quæ asserantur in libertatem, quia quivis lege agere possit, id juris esse : in ea, quæ in patris ihanu sit, neiiiinem esse aliüm, cui dominus póssessione cedat. Placere itaque patrem arcessi; interea Hi- sui jacturam essertorem hon'facere, quin ducat puellam sisténdamque in adventum ejus, qui pater dicatur, promittat.” Advérsus injuriam decreti quum multi magis fremerent, quàm quisquaiì unus recusare auderet; P. Numitorius, puellæ avuficulüs et sponsus Icilius interveniunt; dataque inter turbam viâ, quüm multitu$io Icilii maximè interventu resisti posse Appio crederet, ligtof “ decrèsse* ait: vociferantemque Iciliüim submovet. Placidum quoque ingenium tam atröx injuria accendisset. * Ferro hinc tibi subjovendus sum, Appi;* inquit, •* ut taci

[ocr errors]

rus nuptam pugicamque habiturus. Proinde omnes coile.
garum quoque lictores convoca, expediri virgas et secúûs

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

jube; non manebit extra domum patris sponsa Icilii. Non; $i tribunicium auxilium et provócationêm, plebi Romanæ duas arces libertatis tuendæ, ademistis, ideo in liberos quogue nostros conjugesque regnum vestræ libidini datum est. Sævite in terguì ét ih cervices nostras, pudicitia saltem in tuto sit. Huic si vis afferetur, ego præ$entium Quiritium É §ponsa, Virginius militum pro ünica filia, omnes Deorum ominumque implorabimus fidem ; neque tu istud unquam decretum'sine éæde nostra referes. 'Ε Appi, etiam atque etiam consideres, quò progrediare. Virginiüs viderit, íle íilia, ubi venerit, Ä at. ' Hoc tantùm sciat, sibi, si hujus vindiciis cesserit, conditionem filiæ quærendam esse; me, vindicantem sponsam in libertatem, vita citiùs deseret, quàm fides.” . X£VI. Concitata multitudo erat, certamenque instare videbatur; lictores Icilium circumsteterant: nec ultra miItas tamen processum est. Quum Appius, ** Non Virginiam defendi ab Icilio, sed inquiétum hóminem, et tribúfiatum etiam nunc spirantem, locum seditionis quærere,” diceret; “non præbiturum se illi eo die materiam ;`sed ut jam sciret, non id petulantæ suæ, sed Virginio absenti et patrio nomini £t liberati, datum, jus eo die se non dicturum, heque decretum interpositurum : à M. Claudio petiturum, ut decederet jure §uo, vindicarique puellam in pósterum diem pateretur. Quôd nisi pater pósterò die adfui§set, denunciaré se Icilio similibusque Icilii, neque legi suæ latorem, neque decemviro constantiam defore : nec se utique collegarum lictores convocaturum ad coërcendos seditionis auctores; contentum se suis lictoribus fore.” Quum dilatum tempus injuriæ e$$et, secississentque advocati puellæ, placit omnium primùm, fratrem Icilii filiumque Numitorii, impigros juveiìes, {√ inde rectâ ad portam, et, quantum accelerari posset, Virginium acciri è ca$tris. In eo verti puellæ salutem, sì postero die vindex injuriæ ad tempus præsto esset. Jussi pergunt, citatisque equis nuncium ad {√ perferunt.— Quùm instaret assertor puellæ, ut vindicaret, sponsoresque daret ; atque id ipsum agi diceret Icilius, sedulò tempustevens, dum præciperentiter nuncii missiin castra, manus tollere undiqùe multitudo, et se quisque paratum ad spondendvm Icilio ostendere. Atqueillé lacrimábundus,' Gratum est.' inquit; ** crastinâ die vestrâ operâ utar; sponsorum nunc satis est.” Ita vindicatur Virginia, spondeatibus propinquis, Appiugulisper morâtus, ne'ejus rei causâ sedis- 2

« PoprzedniaDalej »