Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors]

titium edicit, claudi tabernas totâ urbe jubet, vetat quenquam privatæ quicquam rei agere. Tum quicunque ætate militari &ssent, armati, cum cibariis in dies quinque coctis vallisque duodenis, ante solis occasum Martio in campo adessent ; quibus ætas ad miiitandum gravior esset, vicino militi, dum is arma pararet, vallumque peteret, cibaria coquere jussit. Sic juventus discurrit ad valium petendum; sumpsere, unde cuique pr9ximum fuit; prohibitu§ nemo est; impigrèque omnes ad edictum dictatoris præsto fuere. lnde cómposito agmine, non itineri magis apti, quàm prœlio, si res ita tulisset, legiones ipse dictator, magister equitum suos equites ducit. In utroque agmine, quas tempus ipsum

poscebat, adhortationes erant ; “âdderent gradum, matura

to opus esse, ut nocte ad hostem pervenire possent ; consulem exercitumque Romanum obsideri; teftium diem jam clausos esse ; quid quæque nox aut dies ferat, incertum esse ; puncto sæpe temporis maximarum rerum momenta verti. Accelern signifer, sequere miJes,” inter se quoque, gratificantes ducibus, clamabant; mediâ nocte in Algidum perveniunt; et, ut sensere, se jam prope hostes esse, signa constituunt. XXVIII. Ibi dictator, quantum nocte prospici poterat, equo circumyectus, contemplatusque, qui tractùs castrorum quæque forma esset, tribunis militum imperavit, ut sarcinas in unum conjici jubeant, militem cum armis valloque redire in ordines süos; facta, quæ imperavit. Tum, quo fuerant ordine jn via, exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris, et, ubi signum datum sit, clamorem omnes tollere jubet; clainore sublato, ante se quemque ducere fossam, etjacere vallum. Edito imperio, $ignum secutum est ; jussa miles exsequitur, clamor hostes circumsQnat. .Superat inde castra hostiùm, et in castra consulis venit ; alibi pavorem, alibi gaudium ingens facit. Romani , •* civilem esse cla-marem, atque auxilium adesse," inter se gratulantes, ultro ex stationibus ac vigiliis territant hostem." Consul différendum negat. * Illo clamore non adventgm modò significari, sed rem ab snis coeptam ; mirumque esse, ni jam exteriore parte castra hostiuiî oppugnentur.. Itaque arma suos capère, et se subsequi'° jubet.' Nocte initum prælium est à legionibus; dictatori clamore significant, ab ea quoque parte rem in discrimine esse. Jam se ad prohibenda cirgumdari opera Æqui parabant, quum, ab interiore hoste præli; Š tö, ne per'uigilia sua ca$tra fieret eruptio, à muiiientib***

[ocr errors]

pugnantes introrsum versi, vacuam noctem operi {ledere; pugnatumque cum consule ad lucem est. Luce prima jam çircumvallati ab dictatore erant, et vix adversus uirum exercitum pugnam sustinebant; tum à Quinctiano exercitu, qui confestim à perfecto opere ad arma rediit, invaditur vallum; hic instabat nova pugna; illa nihil remiserat prior. Tum, ancipiti malo urgéntè, à prœlio ad preces versi, hinc dictatoreim, hinc consulem orare, ne in occidione victoriam ponerent, ut inermes se inde abire sinerent. Ab consule ad dic*atorem ire jussis ignominiam infensus addidit. Gracchua Cloelium ducem Ê$; alios vinctos ad se adauci jubet, oppido Corbiòne decedi; * Sanguinis se Æquorum non cgere; licere abire ; sed, ut exprimatur tandem confessio, $ubactam dominatamqüe esse gentem, sub jugum abituros." Tribus hastisjugum fit,hum fixis duabus, superque eas transversâ unâ deligatâ; sub hoc jugo dictator Æquos misit. XXIX. Castris hostium receptis, plenis omnium rerum, {nudos enim emiserat) prædam omnem suo tantùm militi dedit : consularem exercitum ipsumque consulem increpans, “Carebis,” inquit, ** prædæ parte, miles, ex eo hosté, cui propè prædæ fuisti ; et tu, f,. Minuci, donec consularem animum incipias habere, legatus his legionibus præeris."— Ita se Minucius abdicat consulatu, jussusque ad exercitum manet. Sed adeò tum imperio méliori animus mansuetè obediens erat, ut beneficii magis, quàm ignominiæ, hic exercitus memor, et coronam auream dictatori libram pondo decreverit, et proficiscentem eum patronum salutaverit. Romæ à Q. Fabio præfecto urbis sehatus habitus triumphan. tem Quinctium, qu9 veniebat agmine, urbem ingredi jússit; ducti ante currum hostium duces; militaria sigiia pr;elata? secutus exercitus prædâ onustus. Epulæ instructæ dicum. tur fuisse ante omnium domos; epulántesque cum carmine triumphali et solennibus jocis, coimissantium modo, currum secuti sunt. Eo die L. Mamilio Tusculano, approbantibus cunctis, civitas data est. Confestim se dictatór magistratu abdicâsset, ni comitia M. Volscii falsi testis tenuissêïí ; ea ne impedirent tribuni, dictatoris obstitit metus. Volsçiùs damnatus Lanuvium in exsilium abiit. Quinctius sexto decimq die dictaturâ in sex menses acceptâ se abdicavit. Per eos dies consul Nautiusad Eretum cum Sabinis egregiè pugnat; ad vastatos agros ea quoque clades accessiísíôïíôï. Minucio Fabius Quintus succe$sorii, Algidum missus. Ex. trema0 anno agitatum de lege ab tribunis est; sed, quia dus,

[ocr errors]

exercitus aberant, ne quid ferretur ad populism, Patres tenuere : plebes vicit, ut quintùm eosdem tribunos crearent. Lupos visos in Capitolio ferunt à canibus fugatos; ob id proigium lustratum Capitolium esse. Hæc eò anno gesta. XX. Sequuntur consules Q. Minucius, C. Horatius Pulvillus. Cujus initio anni quum foris otium esset, domi seditiones iidem tribuni, eadèm lex faciebat; ulteriùsque ventum foret, (adeò exarserant animis) ni, velut deditâ operâ nocturno impetu Æquorum Corbione amissum ÉÉ nunciatum esset. Senatum consules vocant, jubéntur subitarium scribere exercitum, atque ia Algidum ducere. Inde, {√ legis certamine, nova de delectu contentio orta.— 'incebaturque consulare imperium tribunicio auxilio, quum alius additur terror; Sabinujm exercitum prædatum de$cendisse in agros Romanos, inde ad urbem venire. Is metus

, perpulit, ut scribi militem tribuni sinerent; non sine pactio

he tamen, ut, quoaiam ipsi quinquennium elusi esseht, paryumque id plebi præsidium foret, decem deinde tribuni plebis crearentur. Expressit hoc necessitas Patribus; id modo excepere, ne postea eosdem tribunos juberent. Tribuni

. cia comitia (ne id qoque F? bellum, ut cetera, vanum es. set) extemplo habita. '

ricesimo sexto anno à primis tribunis plebis, decem creati sunt, bini ex singulis classibus; itaque cautum est, ut postea crearentur. T)electu deinde habito, Minucius, contra Sabinos profectus, non invenit hostem. Horatius, quum jam Æqui, Corbione interfecto præsidio, Ortonam etiam cepissent, in Algido pugnat; multoâ pmortales occidit; fugat hostem non ex Algido modò, sed à Corbione Ortonaque. Corbionem etiam diruit propter proditum præsidium. - XXX[. Deinde M. Valerius, Sp. Virginius consules facti. Domi forisque otium fuit; annonâ propter aquarum intemperiem laboratum est. De Aventino publicando lata lex èst. Tribüni plebis iidem refecti sequente anno, T. Romilio. C. Veturió consulibus, legem omnibus concionibus suis

[ocr errors]

ea res æquè suo biennio jaceret, ac toto superiore lustro jacui$$et.'' Quum maximè, hæc agerent, trepidi nuncii ab Tusculo veniunt, Æquos in agro Tusculano esse. Fecit udorem recens ejus populi meritum morandi auxilii; amo consules, cum exercitu missi, hostem in sua sede in Algido inveniunt. Ibi pugnatum ; supra septem millia hostiùm cæsa: alii fus*; præda parta ingehs. Eam propter 2

[graphic]

inopiam ærarii consules vendiderunt. Invidiae tamen res ad exercitum fuit: eademque tribunis materiam criminandi ad plebem consules præbuit. Itaque ergo, ut magistratu

abiere, Sp. Tarpeio, A. Aterio consùlibus, dies dicta est Ro- |

milio ab C. Claudio Cicerone, tribuno plebis ; Veturio ab L. Alieno, ædile plebis. Uterque magiià Patrum indignatione damnatus, Romilius decem millibus æris, Venturius

quindecim. Nec hæc priorum calamitas consulum segni- |

ores novos fecerat consules; * et se damnari posse” aiebant : * et plebem, et tribunos legem ferre non posse.” Tum, abjectâ lege, quæ promulgatâ comisenuerat, tribuni leniùs agere cum Patribus. „ ** Finem tandemn certaminum facerent; si plebeiæ leges displicerent, at illi communiter legum lateres, et ex plebe, et ex Patribus, qui utrisque utilia ferrent, quæque æquandæ libertatis essent, sinerent creari.* Rem sion aspernabantur Patres: ** daturum leges neminem, nisi ex Patribus,” aiebant. Quum de legibus conveniret, de latore tantùm discreparet; missi legati Athenas Sp. Postumius Albus, A. Manlius, P. Sulpicius Camerinus ; jussique inclytas leges Solonis describere, et aliarum Græciæ civitatum instituta, mores, juraque noscere. XXXII. _Ab externis bellis quietus annus fuit: quietior insequens, P. Curiatio et. Sex. Quinqtilio consulibus, perpetuo silentio tribunorum : quod primò legatorum, qui Athenas ierant, legumque peregrinarum exspectatio præbuit; gein duo simul mala ingentia exorta, fames pestiléntiaque, foeda homini, foeda pecori. Vastati agri sunt : urbs assiduis exhausta funeribus ; multæ et claræ lugubres domus.—

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

sul Quinctilius, quatuor tribuni plebi$. Multiplici clade fœdatus annus; ab hoste otium fuit; inde consules C. Menenius, P. Sestius Capitolinus. Neque eo anno quicquam belli externi fuit; domi motus orti.” Jam redierant legati cum Atticis legibus ; eo intentiùs instabant tribuni, ut ändem scribendarum legum initum fieret. Placet creari decemviros sine provocâtione, et ne quis eo anno alius ¤É tratus esset. I Admiscerenturne plebeii, controversia áliuamdiu fuit; postremò concessum Patribus, modò ne lex cilia de Aventino, aliæque $cratæ leges abrogarentur. XXXIII. Anno trecentesimo altero, quam cóndita Roma erat, iterum mutatur forma civitatis, ab consulibus ad de

cemviros, quemadmodum ab regibus antè ad consules vene. rat, translato imperio. Minùs insignis, quia non diuturna, $mutatio fuit; læta enfm principia imagistratûs ejus nimi§ luxuriavere : eo citùs lapsa re§ est, repetitumque, duobus uti mandaretur consulum nomen iimperiumique. De$emviri creati Ap. Claudius, T. Genuciùs, P Sestius, L. Veturius, C. Juliüs, A. Manlius, Ser. Sulpicius, P. Curiatius, T. Romilius; Sp. Postumius. Claudio et Genucio, quia designati consules in eum annum fuerant, pro honore fimos reíìíîïsïëî Sestió aííéíóìiì In prioris anni, quòd eam rem collegâ invito ad Patres retulerat. His proximi habiti legati très, qui Athenas ierant ; simul ut prolegatione tam longinqua præmio esset honos: simul peritos legum peregrinarum ad condenda nova jura usui fòre credebant. Supplevere ceteri numerum. Graves quoque ætate electos növissimis suffragiis ferunt, quo minùs ferociter aliorum scitis adversarentur. Regimen totius magistratûs penes Appium erat favore plebis; adeóque novum sibi in

nium induerat, ut plebicola repentè omnisque auræ popuaris captator evaderet, pro truci Ê insectatore plebis. Décimo die jus pópulo singuli reddebant; eo die penes præfectum juris fasces duodecim erant : collegis ho

vem singuli accensi apparebant; et in unica concordia in

ter ipsó§ (qui consensus privatis interdum inutilis esset)

summa adversus alios æquitas erat. Moderationis eorum

argumentum exemplo uniüs rei notâsse, satis erit. Quum

sine provocatione creati essent, defosso cadavere, domi apud £: Sestium, patriciæ gentis yirum, invento, prolatogue in concionem, in re juxta manifesta atque atroci, C. Julius decemvir diem, Sestio dixit ; et accusator ad populum exstitit, cujus rei judex legitimus erat: decessitquè jure suo, ut demptum de vi magistratûs populi libertati adjicerat.

XXXIV. Quum promptum hoc jus velut ex oraculo incorruptum pariter ab -his summi, infimique ferrent, tum legibtis condendis opera dabatur: ingentique hominum exspéctatione propositis decemtabulis, populum ad concionem äåvocaverutit: `et, “ quod bonum faüstum, felixque reipublicæ, ipsis, liberisque eorum esset, ire, et legere leges propositas” jussere. “ Se, quantum flecem hominum ingeniis provideri potuerit, omanibus summis infimisque jura equas$e; plus pollere multorum ingenia consiliaque ; Versarent in aiiimis $ecum unamquamque rem, agitarent deinde ser

tnonibus: atque in medium, quid in quâque re plus minus*

[graphic]
« PoprzedniaDalej »