Obrazy na stronie
PDF

XXI. Senatus in Capitolio erat: eò tribuni cum pertur• bata plebe veniunt; máltitudo clamore ingenti, nunc consulum, nunc Patrum. fidem implorant ; nec antè moverunt de sententia consulem, quàm tribuni, se in auctoritate Patrum futuros esse, polliciti sunt. Tunc, referente consule de tribunorum et p1ebis postulatis, senatusconsulta fiunt, “Neque tribuni legem eo anno ferrent, neque consules ab urbe exercitum educerent. In reliquum magistratus continuari, et eosdem tribunos refici, judicare senatum contra rempublicam esse.” Consules fuere in Patrum potestate: tribuni, reclamantibus consulibus, refecti. Patres quoque, ne quid cederent piebi, et ipsi L. Quinctium consulem reficiebant. Nulla toto anno vehementior actio consulis fuit. * Mirer,” inquit, “ si vana vestro, Patres conscripti, auctoritas ad plebem est ? Vos elevatis eam; quippe, quia plebs senatusconsultum in continuandis magistratibus solvit, ipsi quoque solutum vultis, me temeritati multitudinis cedatis; tanquam id sit plus posse in civitate, plus levitatis ac licentiæ habere ; levius enim vaniusque profectò est, sua decreta et consulta tollere, quàm aliorum. Imitamini, Patres conscripti, turbam inconsultam : et, qui exemplo aliis esse debetis, aliorum exemplo peccetis pótiùs, quàm alii vestro rectè faciant : dum ego ne imiter tribunos, nec me contra senatusconsultum consulem renunciari patiar. Te verò, C. Claudi, adhortor, ut et ipse populum Romanum hâc licentiâ arceas: et de me hoc tibi persuades, me ita accepturum, ut non honorem meum ì te impeditum, sed gloriam spreti honoris auctam, invidiamque, quæ ex continuâto eo impenderet, levatam putem.” – Communiter inde edicunt, * Ne quis L. Quinctium consulem faceret; si quis fecisset, se id suffragium non observaturos.* XXii. Cóióìiés creati Q. Fabius Vibulanus tertiùm et L. Cornelius Maluginensis. Census actus eo anno ; lustrum, propter Capitolium captum, consulem occisum, condi religiosum fuit. Q. Fabio, L. Cornelio consulibus, principio anni statim res turbulentæ. Instigabant plebem' tribuni ; bellum ingens à Volscis et Æquis 1atini atque Hernici nunciabant ; jam Antii Volscorüm legiones esse: et ipsam coloniam ingens metus erat defecturam; ægrèque iiietratum à tribunis, ut bellum præverti sinerent. Üonsues inde partiti provincias. Fabio, ut Antium legiones duceret, datum : C9rnelio, ut Romæ præ«lio esset ; ne qua pars hostium, qui Æquis mos erat, ad populandum venitet.

v

Hernici et Latini jussi milites dare ex foedere : dæque partes sociórum in exercitu, tertia civium fuit. Postquami ad diem præstitutem venerunt socii, consul extra portam Capenam castra locat; inde, lustrato exercitu, Antium profectus, haud procul oppido stativisque hostium consedit. Ubi quum Volsci, quia nondum ab Æquis venisset exercitus, dimicare non ausi, quemadmodum quieti vallo se tutarentur, pararent : postero die Fabius, non permixtam unam sociorum civiumque, sed trium populorum tres separatim acies circa vallum hostium instrúxit. Ipse erat medius cum legionibus Romanis; inde signum observare jussit, ut pariter et socii rem inciperent, referrentque pedem, si receptui cecinisset; equités item suæ cuique parti post principia collocat. Ita trifariam adortus castra circumvenit; et, quum undique instaret, non sustinentes impetum Volscos vallo deturbat. , Transgressus inde munitiones, pavidam turbam inclinatamque in partem unam castris expel$it. Inde effusè fugientes eques, cui superare vallum haud facile fuerat, quum ad id spéctator pugnæ adstitisset, libero campo adeptus, parte victoriæ fruitur, territos cædendo. Magna et in castris et extra munimenta cædes fugi

entium fuit; sed præda major : quia vix arma secum ef

ferre hostis potuit; deletusqüe exércitus foret, ni fugientes silvæ texissent. e XXIII. Dum ad Antium hæc geruntur, interim Æqui, robore juventutis præmisso, arcemTusculanam impr9yisò nocte öapiunt ; reliquo exercitu haud procul moenibus Tusculi con§idunt, ut distenderent hostium copias. Haec celeriter Romam, ab Roma in castra Antium perlata, movent Romanos haud secus, quàm si Capitolium captum nunciaretur ; adeò et recens érat Tusculanorum meritum, et similitudo ipsa periculi reposcere datum auxilium videbatur. Fabiu§, omissus omnibus, prædam ex castris raptim Antium convehit. Ibi modico præsidio relictQ, citatum agmen Tusculum rapit, nihil præter arma, et quod gogti ad níanum fuit cibi, feire militi licuit. Commeatum ab Roma consul Cornelius subvehit. Aliquot menses Tusculi bellatum; parte exercitûs consul castra Æquorum oppugnabat ; partemi Tusculanis dederat ad arcem recuperandam, vi ihumquam eò subiri potuit; fames postremò inde detraxit hostem. Quò postqüam ventum ad extremum est, inermes nudique omnes subjugam ab Tusculanis missi; hos, ignominiosâ fugâ domum se recipientes, Romanus consul

[ocr errors]
[graphic][graphic]

in Algido consecutus, ad unum omnes occidit. Victor ad coluiiien (id loco nomen est) exercitu relicto castra locat. Et alter cònsul, postquam moenibus jam Romanis, pulso hoste, periculum èsse desierat, et ipse ab Roma profectus. Ita bifâriam consules ingressi hostiüm fines, ingenti certamine hinc Volscos, hinc Aequos populantur. . Eodem amno decisse Antiates, apud plerosqué auctores invenio. I. Cornelium consulem id bellum gessisse, oppidumque cepisse, certum affirmare, quia nulla apud vetustiores scriptores ejus rei mentio est, non ausim. XXIV. Hoc bello profecto, tribunicium domi bellum Patres territat. Clamant, ** fraude fieri, quòd foris teneatur exercitus: frustrationem eam legis tollendæ esse, se nihilo minùs rem susceptam peracturos.” Obtinuit tamen P. Lucretius præfectu§ urbis, ut actiones tribuaiciæ in adventum consulum differrentur. Erat et nova exorta causa m0tùs. A. Cornelius et Q. Servilius quæstores M. Volsco, quôd falsus haud dubiè testis in Kaesonem exstitisset, diem dixerant ; multis enim emanabat indiciis, neque fratrem Volscii, ex quo semel fuerit æger, unquam non modò visum in publico, sed ne assurrexisse quidem ex morbo, mult0rumque tabe mensium mortuum : nec his temporibus,in quæ testis crimen conjecisset, Kaesonem Romæ visum : affirmantibus, qui unà meruerant, secum eum tum frequentem ad signa sifie ullo commentu fuisse ; mi ita esset ; multi privatim ferebant Volscio judices. Quum ad judicium ire non auderet, omnes eæ res, in unum congruentes, haud magis dubiam damnationem Volscii, quàm Kaesonis Volscio teste fuerat, faciebant. In mora tribuni erant, qui coinitia questores habere de reo, nisi priùs habita de lege essent, pàssuros negabant; ita extractâ utraque res in consulum ádventum est. Qui ubi triumphantes victore cum exercitu urbem inierunt, quia silentium de lege erat, perculsos magna ars credebant tribunos. At illi (etenim extremum , amni jam erat) quartum affectantes tribunatum, in comitiorum disceptationem ab lege certamen averteraht; et quum consules nihilo minùs Tadversus continuationem tribunatûs, 9uàm si lex minuendæ suæ majestatis causâ promulgatâ èrretur, tetendissent, victoria certaminis penes tribuno§fuit. E9dem ann9 Aequis pax est petentibüs data. Census, res priQre ann9 inchoata, perficitur: idque lustrum ab ori. ' gine urbis decimum gonditum... Fuerunt censa civium cA. pita centum septemdecim millia trecepta novemdecim.... Copsulum magna domi bellique eo anno gloria fuit; quod et foris pacem [peperere, et domi, etsi noii concors, minùs tamen, quàm aliàs, infesta civitas fuit. XXV. L. Minucius inde et C. Nautius consules facti duas re$iduas anni prioris causas exceperunt. Eodem modo consules legem, tribuni judicium dé Volscio impediebant; sed in quæstoribus novis major vis, major auctoritas erat. Cum M. Valerio, Valerii filio, Volesi hepote, quæstor erat T Quinctius Capitolinus, qui ter Consul fuerat. Is, qüöiaí meque Quinctæ familiæ Kaeso, neque reipublicæ miaximus juvenum restitui posset, falsum testem, qüi dicendæ causæ innoxia potestatem ademisset, justo ac piò bello persequebatur: Quum Virginius maximé et tribùni de lege agerent, duùm mensium spatium consulibus datum est inspiciendam legem ; ut, quum edocuissent populum, quid fraudis occultæ ferretur, sinerent deinde suffrâgium imjire; hoc intervalli datum res tranquillas in urbe fécit. Nec diuturnam quietem Aequi dederunt; qui, rupto fœdere, quod ictum erat priore anno cum Romanis, imperium ad Grácchum Cloelium deferunt. 1$ tum longè princeps in Æquis erat. Graccho duce in Lavicanum agruin, ii.de in Tusculanum, hostili populatione veniunt, plenique prædæ in Aigido castra locant. In ea castra Q. Fabius, P.Volumnius, Ä. Postumious, legati ab Roma, venerunt questum injurias, et ex fœdere res repetitum ; eos Æquorum imperator, * quæ mandata habeant ab senatu Romano, ad quercum* jubet “ dicere; se alia interim autorum;” quercus ingens arbor prætorio imminebat, cujus umbrâ opaca sedes erat. Tum ex legatis unus abiens, * et hæc,' inquit, “ sacrata quercus, et quicquid Deorum est, audiant fœdus à vobis ruptum ; nostrisquè et nunc querelis adsint, et mox armis; quum Deorum hominumque simul violata jura, exsequemur? Romam ut rediere legati, senatus jussit, alterum consulem contra Gracchum in Algidum exercitum ducere; alteri populationem finium Æquórum provinciam dedit. Tribuni suo more impedire deléctum ; et forsitan ad ultimum impedissent; sed novus subitò additus terror est. XXVI. Vis Sabinorum ingens propè ad moenia urbis infestâ populatione venit; foedati agri, terror injectus urbi est. Tüm plebs benignè arma cepit: reclamantibus frustra tribunis, magni duo exercitus scripti; alterum Nautius contra Sabinos duxit; castrisque ad Eretum positis, per expeditiones parvas, pergiue nocturnis incursionibus, tantam. vastitatem in Sabino agro reddidit, ut, comparati ad eau, propè intacti bello fines Romani viderentur, " Minucio neçqué fortuna nec vis animi eadem in gerendo negotio fuit; niam, quum haud procul abhoste castra posuisset, nullâ mag: noperè clade acçeptâ, castris se payidus tenebat. Quöd ubi senseranthostes, crevitex metu alieno,ut fit, audacia; et, nocte adorti castra, Ε arum vis aperta profecerat, munitiones postero die circumdant ; quæ priusquam, undi. que vallo objecto, clauderent exitus, quinque equites, inter *tationes hostium emissi, Romam pertulere, consulem exercitumque obsideri. Nihil nec tam inopinatum, nec tam insperatum accidere potuit. Itaque tantus pavor, tanta trepidatio fuit, quanta, si urbem, non castra, hostes obsiderent, INautium consulem arcessunt ; in quo quum parum præsidii videretur, dictatoremque dici placeret, qui rem perculsam restitueret, L. Quinctius Cincinnatus consensu omnium dicitur. Operæ pretium, est audire, qui omnia præ divitiis humana spernunt, neque honori magno locum, néque virtuti putant e$$e, nisi ubi effusè affluant opes, Spes unica imperii populi Romani L. Quinctius trans Tiberim, contra eüm ipsümi locum, ubi nunc navalia sunt, quatuor jugerum colebat agrum, quæ prata Quinctia vocantur. ibi ab legatis, seu fossam fodiens palæ innisus, $eu quum araret ; opéri certè, id quod constat, agresti intentus; salute datâ in vicem rel. ditâque, rogatus, “ut, quod beneyerteret ipsi reique publi. cæ, fogatus mandata senatûs audiret,* admiratus, rogitans. que, “Satin salva essent omnia ?" togam properè è tugurio proferre uxorem Raciliam jubet. . Quâ, simuf abstersò pulvere ac sudore, velatus processit, dictatorem eum legati grat. ulantes consalutant ; in urbem vocant, qui terror $it iii exercitu, exponunt. Navis Quinetio publicè parata fuit, trans. vectumque tres obviam $$i filii excipiuht; inde alii propinqui atque amici : tum Patrum major pars. Eâ frequiem. âiâ $tipatùs, antecedentibus lictoribus, déductus est domum; et plebis concursus ingens fuit; sed ea nequaquam fam læ �uinctium vidit ; et imperii nimium, et virum in ipso im rio vehementiorem rata.*Et illâ quidem nocte nihil præter. quam vigilatum est in urbe. XXVII. Postero die dictator, quum ante lucem in forum venisset, magistrum equitum dicit L. Tarquitium patriciæ gentis sed qui, quum stipendia pedibus propter paupertatem fecisset, bellg tamen Primus loiigè Románæ juvèntútis habitJs esset. Cum magistro equitüm in cpnciönem venit, jus

« PoprzedniaDalej »