Obrazy na stronie
PDF

tur; propiusque aliud novum malum, nec opinatò exortum. Exsules servique, ad quatuor millia hominium et quigenti, duce Ap. Herdonio Sabino, nocte Capitolium atque arcem 9ccupavere. Confestim in arce facta cædes eorurí, qui eonjurare et simul capere arma noluerant : alii inter tumultum præcipites pavore in ferum devolant : alternæ voces, ** Ad arma,* et “ Hostes in urbe sunt,” audiebantur. Consules et armare plebem, et inermem pati timebant. Incerti, quod malum repentinum, externum àn intestinum, ab odio plebis, an ab servili fraude urbem invasisset, sedabant tumultus, sedando interdum movebant : nec enim poterat pavida et consternata multitudo regi imperio. Dant tamen ârma, non vulgò ; tantùm ut, incerto hoste, præsidium satis fidum ad 9mnia esset. Soliciti reliquum nóctis, incertique, qui homines, quantus numerus hostium esset, in stationibus disponendis ad ópportuna omnis urbis loca, egere. Lux deinde aperuit bellüm ducemque belli. Servös ad libertatem Ap. Herdonius ex Capitolio vocabat, “Se miserrimi cujusquie suscepisse causam, ut exsules injuria pulsos in patriam reduceret, et servitiis grave jugum demeret ; id malle populo Romano auctore fièri. iibi spes non sit, se Volscos, et £qu9s, et omnia extrema tentaturum et concitaturum.” XVI. Dilucere res magis Patribus atque consulibus : ræter ea tamen, quæ denunciabantur, ne Vejentium, neu abinorum id ά esset, timere: et, quüm tantum in urbe hostium esset, mox Sabinæ Etruscæque legienes ex composito adessent; tum æterni hostes Volsci et Æqui, non ad populandos, ut antè, fines, sed ad urbem, ut ex parte captam, vénirent. Multi et varii timores; inter ceteros eminébat terror servilis, ne suus cuique domi hostis esset: cui nec credere, nec, non credendo, né infestior fieret, fidem abrogare, satis erat tutum. Vixque concordia sisti videbatur posse : tantùm, superantibus aliis ac emergentibus malis, neimo tribunos aut plebem timebat: mansuetum id malum, et per aliorum quietèm mulorum semper exoriens, tumque esse peregrino térrore sopitum videbâtur. At id pr9pè unum imaximè inclinatis rebus incubuit : tantus enim tribunos furor tenuit,ut non bellum, sed vanam imaginem belli, ad aVertendos ab legis cura plebis animos, Capitolium insedisse gontenderent; patriciofum hospites clienitesque, si perlatâ lege frustratumultuatos esse se §entiant, majore, quàm venerint· silentio abituros. Concilium inde legí perferen{ae haber%• ayocato populo ab arrit, Senatum interim consules habent,

[ocr errors]

alio se majore ab tribunis metu ostendente, quàm quem nocturnus hostis intulerat. XVII. Postquam arma poni, et discedere homines ab stationibus nunciätum est, P. Valerius, collegâ senatum retinente, se ex curia proripit, inde in templum ad tribunos vemit; “ Quid hoc rei est,” iHquit, ** tribuni? Ap. Herdonii ductu et auspicio rempublicam eversuri estis? Tam felix vobis corrumpendis fuit, qui servitia vestra*mon commovit auctor? Quum hostes supra caput sint, discedi ab armis, legesque ferri placet? Inde ad multitudinem oratione versas “Si vós urbis, `Quirites, si vestri mulla cura tangit ; at vos veremini Deos vestros, ab hostibus captos. Jupiter optimus maximus, Jumo regina, et Minerva, alii Dii Deæque obsidentur; castra servorum publicos vestros penates tenent. Hæc vobis forma sanæ civitatis videtur ? Tantum hostium, non solum intra muros est, sed in arce supra forum curiamque ; comitia interim in foro sunt; senatus in curia est; velut quum otium superat, senator sententiam dicit ; alii Quirites suffragium ineun*. Non, quicquid Patrum plebisque est, consules, tribunos, Deos, homtnesque omnes armatos opem ferre, in Capitolium currere, librare ac pacare augustissimam illam domum Jovis optimi maximi decuit? uleater, tu mentem tuam, quâ quandam arcem, ab his iisdem abinis auro captam, recepisti, da stirpi tuæ : jube hanc ingredi viam, quam tu dux, quam tuus ingressus exercitus est. Primus, en, ego consul, quantum mortalis Deum possum, te, ac tua vestigia sequâr.” – Ultimum orationis fuit, “ Se arma capere, vocare omnes Quirites ad arma; si quis impediat,jam se consularis imperii, jam tribuniciæ pote$tatis sacratarumque legum oblitum, quisquis ille sit, ubicunque sit, in Capitolio, in foro, pro hostehabiturum. Juberent tribuni, quoniam in Ap. Herdonium vetarent, in P. Valerium £onsulem sumi arma: ausurum se in tribunis, quod princeps familiæ suæ ausus in regibus esset.” Vim ultimam appár£bat futuram, spectaculoque seditionem Romanam hostibus fore : nec lex tamen ferri, nec ire in Capitolium consul potuit ; nox certamina coepta oppressit; tribuni cessere nocti, timentes consulum arma. Amotis inde seditionis auctoribus, Patres circumire plebem, inferentesque se im circulos; sermones tempori aptos serere : admonere,* Ut viderent, in quod discrimen rempublicam adducerent. Non inter Patès ac plebem certamen esse, sed simul Patres plebemque, arcem urbis, templa Deorum, penates publicós privatosque hostibus dedi.” – Dum hæc in foro sedándæ discordiæ cáu

[ocr errors]

ciiTcivesque, utri recuperatæ acris suum.

sà aguntur, consules interim, ne Sabini, ne Vejens hostis moveretur, circa portas murosque discesserant. XVIII. Eâdem nocte et Tu$culum de arce capta, Capitolioque occupato, et alio turbatæ urbis statu núncii vehiunt. L. Mamilius Tusculi tum dictator erat; is, confestim convocato senatu, atque introductis nunciis, magno 9pere censet, “Ne exspectent, dum ab Roma legati, auxilium petentes, veniant: periculum ipsum discrimenque, ac sociales Deos, fidemque fœderum itl poscere. Demierendi beneficio tam potentem, tam propinquam civitatem, nunquam parem occasionem daturós Deos.* Placet ferri auxilium ; juventus conscribitur, arma dantur ; Romain prima luce venientes, procul speciem hostium præbuere.— Æqui aut Volsci venire.visi sünt: deinde, ubi vanus terror abiit, $ in urbem, agmine in forum descendunt ; ibi jam P. Valerius, relicto ad portarum præsidia collegâ, instruebat aciem. Auctoritas viri moverat, affirmantis,T* Capitolio recuperato, et urbe pacatâ, si edoceri se sissent, quæ fraus à tribunis occulta in lege ferretur, memorem se majorum suorum, memorem cognominis, quòd populi co

lendi velut hereditaria cura sibi à majoribus tradita esset,

concilium plebis non impediturum.* THunc ducem secuti, nequicquam reclamantibus tribunis, in clivum Capitolinum erigunt aciem ; adjungitur et Tusculana legio; certare so

â€cás facerent: dux uterque suos adhortatur. Trepidare tum hostes: nec ulli satis rei, præterquam loco, fidere; trepidantibus inferunt signa Romani sociique. Jam in vestibulum perruperant templi, quüm P. Valerius, inter primores pugnam ciens, interficitur. P. Volumnius consularis vidit cadentem:

: is, dato negotio suis, ut corpus obtegerent, ipse in locum vi

cemque cohsulis provolat.] Præ ardore impetuque tantæ rei sénsus non pervenit ad militem ; priùs vicit, quàm se pugnare sine duce sentiret. Multi ex$ulum crede suâ fœdavere templum ; multi vivi capti; Herdonius interfectus. Ita Capitolium recuperatum. De captivis, ut quisque liber aut servus esset, süæ fortunæ à $; sumptum supplicium est. Tusculanis gratiæ actæ : Capitolium purgätum atque lustratum. In cónsulis domum plebes quadrantes, ut funiere ampliore efferretur, jactàsse fertur. XIX. Pace partâ, instare tuum tribuni Patribus, “ ut P. Valerii fidem exsolverent:“ instare Claudio, ** ut collegæ Deos manes fráude liberaret, agi de lege sineret* Comsub * antequam collegam sibi subrogâsset;” negare, “passurum agi de lege.” 7 Hæ tenuere contentiones usque ad comitia consulis subrogandi. Decembri mense, summo Patrum studio, L. Quinctius Cincinnatus, pater Kaesonis, consul creatur, qui magistratum statim occiperet. . Perculsa erat plebes, cónsulem habitura iratum, potentem favore Patrum, virtute suâ, tribus liberis, quorum nemo Kaesoni cedebat magnitudine animi ; consilium et modum adhibendo, ubi res pósceret, priores erant. Is, ut magistratum iniit, assiduis concionibüs pro tribunali, non in plebe coërcenda, quàm senatu castiganido, vehementior fuit: ** cujus ordinis languore perpetui jam tribuni plebis, non ut in republica populi Rómani, sed ut in perdita domo, linguâ criminibus* que regnarent. Cum Kaesone filio suo virtutem, constantiam, ómnia juventutis belli domique decora pulsa ex urbe Romana et fugata esse : loquaces, seditiosos, semina discordiarum, iterüm ac tertiùm tribunos pessimis artibus regiâ licentiâ vivere. A* inquit, “ille Virginius, quia in Capitolio non fuit, minus supplicii, quàm Ap. Herdonius, meruit? plus hercule aliquanto, qui verè rem æstimare velit. Herdonius, si nihil âliud, hóstem se fatendo propè denunciavit, ut arma caperetis: hic, negando bella esse, arma vobis ademit, nudosque servis vestris et exsulibus objecit. Et vos (C. Claudii pace, et P. Valerii mortui loquar)

riùs in clivum Capitolium signa intulistis, quàm hos hostes de foro tollereti§ ? Pudet Deorum hominuinque ; quum hostes in arce, in Capitolio essent, exsulum et servorum dux, profanatis omnibus, in colla Jovis optimi maximi habi

[ocr errors]

bio fuit, utrum L. Mamilius Tusculanus dux, an, P. Valeri

us et C. Claudius consules Romanam arcem liberarent: et qui

anto Latinos, ne pro se quidemipsis, quum in finibus hostêm haberent, attingére arma passi sumus; nunc, nisi Latini suâ sponte arma sumpsissent, capti et deletieramus. Hoc est, tribuni, auxilium plebi ferre, inermem eam hosti trucidandam objicere ? Scilicèt, si quis vobis humilimus homo de vestra plebe, (quam partem, yelut abruptam à certero populo, Westram patriam peculiaremque rempublicam fecistis) si quis ex his domum suam obsessam â familia armata nünciaret, ferendum auxilium putaretis. Jupiter optimus maximus, exsulum atque servorum septus armis, nullâ humanâ ope gignus erat? et hi postulanf, ut sacrosancti habeantur, qüibus ipsi Dii neque sacri, neque sancti sunt ? At enim, divi

[graphic]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

siis humanisque obruti sceleribus, legem vos hoc anno perlaturos dictitatis ? Tum hercule illó die, quo ego cohsuI sum creatus, malè gesta respublica est, pejùs multo, quàm •juum P. Valerius consul pöriit, si tuleritis. Jam primùm omnium,” inquit, “ Quirités, in Volscos et Æquos imihi atque collegæ legiones ducere in animo est. Néscio quo fato magis bellantes, quàm pacati, propitios habemus Deos ; 4uantum periculum ab illis populis fuerit, si Capitolium ab exsulibus obsessum seissent, suspicari de prætérito, quàm re ipsâ experiri, est melius.” XX. Móverat plebem oratiu consulis: erecti Patres restitutam credebant rempublicam : consul alter, comes animosior, quàm auctor, suscepisse collegam priorem actionem tam gravis rei facilè passus, in peragendis consularis officii partem ad se vindicabat. Tum tribúni, eludentes velut vana dicta, persequi quærendo, “quonam modo exercitum educturi cónsules essent, quos delectum habere nemo passurus esset?” “ Nobis verò,” inquit Quinctius, * nihil delectu opus est; quum, quo temp9re P. Valerius ad recipiendum ÉÉÉÉ, arma plebi dedit, omnes in verba juraverint, conventuros se jussu consulis, nec injussu abituros. Edicimus itaque, omnes qui in verba jurâstis, crastinâ die armati ad lacum Regillum adsitis.” Cavillari tuam tribuni, “ et populum exsolvere religione velle: privatum eo tempore Quinctium fuisse, quumT sacramento adacti sint.* _ Sed nondum hæc, quæ nufic tenet seculum, negligentia Deûm venerat : nec ihterpretando sibi quisque jusjurandum et leges aptas faciebat, sed suos potiùs mores ad ea accommoöabat. Igitur tribuni, ut impediendæ rei nulla spes erat, de proferéndo exercitu agere; eo magis, quòd, et “ augures jussos adesse ad Regillum lacum,” fama exierat, “lo

[ocr errors]

ut, qùicquid Romæ vi tribufiicià rogatum, esset, id|comitiis ibi abrogaretur. Omnes id jussuros, quod consules vellent; neque éhim provocationem esse longùs ab urbe mille, passuum: et tribunos, si eò adveniant, in alia turba Quiritium subjectos fore consulari imperio.* Terrebant hæg: sed ille ifiaximus terror animos ágitabat, quod sæpiùs Quinctius dictitabat, ** se consulum comitia non habiturum. . Non ita civitatem ægram esse, ut consuetis remediis sisti possit; dictatore opüs esse reipublicæ, ut, qui se moverit nd sollicitandum statum civitátis, sentiat, sine provocatione dictaturam esse.”

[graphic][graphic]
« PoprzedniaDalej »