Obrazy na stronie
PDF

mutationem virorum ipsorum esse, quæ nominum est, putet, * Haud dubium erat, quin cum Aequis alter consulum béllum gereret. Itaque Æqui ab Ecetranis Volscis præsidium petiere: quo cupidè oblato, (adeò civitates hæ perpetuo in Romanos odio certavere) bellum summâ vi parâbatur. Sentiunt Hernici, et prædicunt Romanis, Ecetramum ad Æquos ílescisse: suspecta et colonia Antium fuit, quòd Pmagna vis , hominum indè, quum oppidum captum esset, confugisset ad Æquos: isque miles per bellum Aequicum vel acerrimus fuit. Compulsis deinde in oppida Aequis, ea multitudo dilapsa quum Antium redisset, suâ sponte jam infidos colonös Romanis abalienavit. Necdum maturâ re, quum defectionem parari delatum ad senatum esset, datumi negotium est consulibus, ut, principibus colouiæ Romam excitis, quærerent, quidnam rei esset: qui quum haud gravati venissent, introducti à consulibus ad senatum ita respooderunt ad interrogata, ut magis suspecti, quàm venerant, dimitterentur. Bellum inde haud dubium haberi. Sp. Furius, consulum alter, cui ea provincia evenerat, profectus in Aequos, Hernicorum in agro populabundum hostem invenit : ignarusque multitudinis, quia nusquam universa conspecta fuerat, imparem copiis exercitum temerè pugnæ commisit. Primg , £oncursu pulsus se in castra recepit ; neque is finis periculi , fuit; namque et proximâ nocte et postero die tantâ vi castra sunt circumcessa atque oppugnata, ut ne, nuncius quidem inde mitti Romam posset. Hernici, et malè pugnatüm, et consulem exercitumque obsideri, nunciaverunt; tantumque terrorem incussere Patribus, ut (quæ forma senatuscon§ulti ultimae semper necessitatis habita est) Postumio alteri consulum negotium daretur, “Videre, ne quid respublica detrimenti caperet.” Ipsum consulem Romæ manere ad conscribendos omnes, qìi arma ferre possent, optimum vi8um est; proconsule T. Quinctium subsidio castris cum seciali exercitu mitti, ad eum explendum Latini, Hernicique, et colonia Antium dare Quinctio subitarios milites (ita tum repentina auxilia appellabant) jussi. - - V. Multi per eos dies motus multique impetus hinc at, que illinc facti ; quia, $uperante amaultitudine, hostes carpere multifariam vires Romanas, ut non suffecturas ad ommia, aggressi sunt ; simul castra '££;';; simul pars exercitus ad populandum agrum Romanum missa, urbemque ipsam, si qüa fortuna daret, tentapdam-. L. Χ: à præsidium urbis relictus ; consul Postuwius •**

[ocr errors]

das populationes finium missus. Nihil remissum ab ulla parte curæ aut laboris ; vigiliæ in urbe, stationes ante poftas, præsidiaque in muris disposita, et quod necesse erat in tantó tumultu, justitium per aliquòt dies servatum. inferim in castris Furius consul, qüum prim` quietus obsidi0nem passus esset, in incautum hostem decumanâ portâ erupit, et, quum persequi posset, metu substitit, ne qua, ex Parte alterâ, in castra vis fieret. Furium legatum (frateridem consulis erat) longiùs extulit cursus ; nec suos ille redeuntes, persequendi studio, neque hostium ab tergo incursum vidit: ita exclusus, multis sæpe frustra conatibüs captis, ut viam sibi ad castra faceret, âcriter dimicans cecidit, Et , consul, nu11cio circumventi fratris conversus ad pugnam, dum se temerè magis, qu`m satis caùte, in mediam dimicationem infert, vulnere accepto, ægrè ab circumstantibus ereptus, et suorum animos turbavit, et ferociores hostes fècit; qui, cæde legati et consulis vulnere accensi, nullâ deinde vi sustineri potuere ; quum compulsi in castra Romani rursus obsiderentur, nec spe, nec viribus pares ; venissetque in periculum summa rerum, ni T. Qüinctius pere: rinis copiis cum Latino Hernicoque exercitu subvenisset. s, intentos in castra Romana Æquos, legatique caput ferociter ostentantes, ab tergo adortus, simul ad signüm è se procul editum ex castris eruptione factâ, magnam vim hostium circumvenit. Minor cædes, fuga effusiór Æquorum in agro fuit Romano; in quos palatos, prædam agentes, Postumius aliquot !9cis, Quibus QppQrtuna imposuérat præsidia, impetum dedit ; ii vagi, dissipato agniine fugiéntes, in Quinctium victorem, cum sauciò consule reverteiitem, incidere. Tum consularis, exercitus egregiâ pugnâ consulis vulnus, legati et cohortium ultus est cædem; magnæ clades ultro citroque illis diebus et illatæ et acceptæ. Diffieile ad fidem est in tam antiqua re, quot pugnâverint ceciderintve, exacto affirmare numero; audet tamen Antias Walerius concipere summas; Romanos cecidisse in Hernico agro quinque millia ac trecentos; ex prædatoribus Æquorum, qui populabundi in finibus Romanis vagabantur, ab A. Postumio consule duo millia et quadringentos cæsos ; ce

teram multitudinem, prædam agentem, quæ inciderit in !

Quinctium, nequaquam pari defunctam esse cæde ; interfecta inde quatuor millia, et, exsequendo subtiliter numerum, ducentos, ait, et triginta. Ut Romam reditum et justitium remissum est, coelum visum est ardere plurimo ignij

[graphic][graphic][graphic][graphic][graphic]

portentaque alia aut obversata oculis, aut vanas exterritis ostentavere species. His avertendis terroribus in triduum feriæ indictæ, per quas omnia delubra pacem Deúm exÉÉÉ virorum mulierumque turbâ implebantur. Coortes inde Latinæ Hernicæqge ab senatu, gratiis 90 impigram militiam actis, remissæ domos. Antiates, mille milites, quia serum auxilium post prælium venerant, propè cum ignominia dimissi. VI. Comitia inde habita; creati consules L. Æbutius, * P. Servilius, Kalendis Sextiiibus, ut tunc principium anni agebatur, consulatum ineunt. Grave tempus et fortè annus pestilens erat urbi agrisque, nec hominibus magis, quam pecori ; et auxere vim morbi, terrore populationis pecoribus agrestibusque in urbem acceptis. Ea colluvio mixtorum amnis generis animantium, et odore insolito urbanos, et o agrestem, confertum in arcta tecta, æstu ac vigiliis angebat, ministeriaque in vicem ac contagio ipsa vulgabant morbos. . Vix instantes sustinentibus clades repentè legati Hernici nunciant, in agro suo AEquos Volscosque conjunctis copiis castra posuiêse ; inde exercitu ingenti fines suos , depopulari. Præterquam quòd infrequens senatus indicio erat sociis, afflictam civitatem pestilentiâ esse, moestum , etiam responsum tulere ; * ut per se ipsi Hernici cum La' tinis res suas tutarentur. Urbem Romanam subita Deûm irâ morbo populari. Si qua ejus mali quies veniat, ut anno antè, ut semper alvìs, spciis opem laturos.” Discessere S0cii, pro tristi nuncio tristiorem domum referentes ; quippe quibus per se sustinendum bellum erat, quod vix Romanis ' fulti viribus sustinuissent. Non diutiùs se in Hernico hostis continuit; pegit inde infestus in agros RQmanos, etiam ι sine belui injuria vestatos. Ubi quum obvius nemo, ne inermis quidém, fieret, perque omnia, non præsidiis modà deserta, §ed etiam cultu agresti, transirent; pervenere ad tertium lapidem Gabinâ viâ, Mortuus Aebutius erat Romanus consüi; collega ejus Servilius exigua in spe trahebat animam ; afîecti plerique principum, Patrum major pars, ) militaris ferè ætás oiiinis; ut non modò ad expeditiones, quas in tanto tumultu res poscebat, sed vix ad quietas stationes viribus sufficerent. Munus vigiliarum senatores, qui per ætatem ac valetudinem poterat, per se ipsi obibant; circuitio ac cura ædilium plebei erat; ad eos summa reruJa ac majestas consularis imperii venera§.

[ocr errors]
[graphic]
[graphic]

VII. Deserta omnia, sine capite, sine viribus, Dii praesides ac fortuna urbis tutata est; quæ Volscis Æquisque, prædonum potiùs mentem, qu`m hostium dedit; ade` efiim hulla spes iion potiundi modò, sed ne adeundi quidem Romana mœnia, animos eorum cepit; tectaque procul visa atque imminentes tumuli avertere mentes eorum ; ut, totis assim castris fremitu orto, ** quid in vasto ac deserto agro inter tabem pecorum hominumque, desides sine præda tempus tererent, quum integra loca, Tusculanum agrum, opimum copiis, petere possent?” signa repentè cQnvellerefit, transversisque itineribus per Lavicanos agros in Tusculanos colles transirent: eò vis omnis tempestasque belli conversa est. Interim Heruici Latinique, pudore etiam, non misericordiâ, solùm, moti, si nec obstiti§sent communibus hostibus, infesto agmine Romanam urbem petentibus, nec opem ullam obsessis sociis ferrent, conjuncto exercitu Romam pergunt. Ubi quum hostes non invenissent, secuti famam âc vestigia, obvii fiunt descendentibus ab Tusculano in Albanam valIem ; ibi haudquaquam æquo proelio pugnatum est; fidesque sua sociis parum felix in præsentia fuit. Haud minor Romæ fit morbô strages, quàm quanta ferro sociorum facta erat; consul, qui unus supererat, moritur; mortui et alii tlari viri, M. Valerius, T. Virginius Rutilus, augures; Ser. Sulpicius, curio maximus; et per ignota ca

É latè evagata est vis morbi; inopsque Senatus auxilii ;

umani, ad Deos populum ac vota vertit; jussi cum conjugibus ac liberis supplicatum ire, pacemque exposcere fìeùm.. Ad id, quod sua quemque mala cogebant, auctoritate publicâ evocati, omnia delubra implent; Stratæ passim matres, crinibus templa verrentes, veniam irarum cœlestium, finemque pesti expostcunt, ViII. Inde paulatim, seu pace Deùm impetratâ, seu graviore tempore anni jam circumacto, defuncta morbis corpora salubriora esse incipere; versisque animis jam ad puûlicam curam, quum aliquot interregua exissent, P. Valerius Publicola tertio die, qu`m interregnum inierat, consuies creat L. i,ucretium Tricipitinum et T. Veturium Geminum : sive ille Vetusius fuit. Ante diem tertium {dus Sextiles consulatum ineunt, jam satis validâ civitate, ut non solùm arcere bellum, sed ultro etiam inferre posset. gitur, nunciantibus Hernicis, in fines suos transcendisse höstes, impigrè promissum auxilium ; duo consulares exercitus scriyti. Veturius missus in Volscos ad bellum ultgo

[ocr errors][ocr errors]

, inferendum. Tricipitinus, populationibus arcendis socio| rum agro oppositus, non ultrà quàm in Hernicos, procedit. Veturius primo prœlio hostes fundit fugatque. Licretium, dum in Hermicis sedet, prædomum agmen fefellit, supra montes Prænestinos dictum, inde demissum in campos — Vastavere agros Prænestinum Gabinumque ; ex Gabino in 1 Tusculanos flexere colles; urbi quoque Romæ ingens præ' bitus terror, magis in re subita, quàm quòd ad ärcendam 1 vim parum virium esset. Q. Fabius præerat urbi; is, arJ matâ juventute, dispositisque præsidiis, tuta omnia ac tranquilla fecit. Itaque hostes, praedâ ex proximis locis rap' tà, appropinquare urbi non ausi, quum circumacto agmine redirent, quanto longiùs ab Ê'ú, abscederent, eo solutiore curâ in Lucretium incidunt consulem. jam antè exploratis itineribus suis instructum, et ad certamen intentuim. Igitur, præparatis animis, repentino pavore perculsos adorti, aliquanto pauciores multitudinem itrgentem fundunt fugantque ; et compulsos in cavas valles, quum exitus haud in facili essent, circumveniunt. lbi Volscum no' men propè deletum est ; tredecim millia quadrigentos septuaginta cecidisse in acie ac fuga. mille ducent9s quinquáginta vivos captos, sigsa viginti septem militaria relata, in quibusdam annalibus invenio ; ubi etsi adjectum aliquid nurhero sit, magna certè cædes fuit._ Victor consul, ingenti prædã potitus, eadem in statiya rediit. Tum c9nsules castra conjungunt; et Volsci, Aequique afflictas vires suas in unum cóntulere. Tertia illa pugna eo anno fuit; eadem fortuna victoriam dedit ; fusis hostibus, etiam castra capta. ^ IX. Sic res Romana in antiquum statum rediit; secundæque belli res extemplo urbanos motus excitaverunt. G. · Terentillus Arsa tribúnus plebis eo ùmno fuit; is, consulibus absentibus, ratus locum tribuniciis actionibus datum, per aliquot dies Patrum superbiam ad plebem criminatus, inaximê in consulare imperium, tanquam nimium, nec touerabile liberæ civitati, invehebatur; “ nomine enim tantùm minùs invidiosum, re ipsâ propè atrocius, quàm regium, esse. Quippe duos pro ìno domino accepto$, immoderatâ, infinita`pótéstate ; qui, soluti atque effrenati ip$i, omnes umetus legum omniaqùe supplicia verterent in plebem. Quæ ne æterna illis licentia `sit, legem se promulgaturum, ut uinque viri creentur legibus de imperio consulari scribenis. 'Quod populus in se ius dederit, eo consulem gsurum ;

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »