Obrazy na stronie
PDF

impetu facto, dum se putant vincere, vicere. . Consul, metuems ne nimis instando renovaret certamen, signum receptui dedit. Intercessere pauci dies, velut tacitis induciis utrinque quiete sumptâ: per quos ingens vis hominum ex Qmnibus Volscis Æquisque populis in castra venit, haud dubitans, si senserimt, Romanos nocte abituros. Itaque tertiâ ferè vigiliâ ad castra oppugnanda veniunt. Quinctius, sedato tumultu, quem terror subitus exciverat, quum manere in tentoriis quietum militem jussisset, Hernicorum cohortem in stationem educit; cornicines tubicinesque, in equos impositos, canere ante vallum jubet, sollicitumque hostem ad lucem tenere ; reliquum noctis adeò tranquilla omnia in castris fuere, ut somni quoque Romanis copia esset. Volscos species armatorum peditum, quos et plures esse, et Romanos putabant, fremitus hinnitusque equorum, qui, et insueto sedente equite, et insuper aures agitante sonitu, sæviebant, intentos velut ad impètum hostium tenuit. LXV. Ubi illuxit, Romanius, integer satiatusque somno productus in aciem, fessum stando et vigiliis Volscum priImo impetu perculit; quanquam cessereTmagis, quàm púlsi hostes sunt: quia ab térgo érant clivi, in quos post principia integris ordinibus tutus receptus fuit. Consül, ubi ad imiuuii, locum ventum est, sistit aciem ; miles ægrè teneri, clamare et poscere, ut perculsis instare liceat. T Ferociùs agunt equites: circumfusi duci vociferantur, se ante signa ituros. T)um cunctatur consul, virtute militum fretus, lóco parum fidens, conclamant, se ituros: clamoremque res est secuta. Fixis in terram pilis, quò leviores ardua evaderent, cursu subeunt. Volscus, effusis ad primum impetum missilibus telis, saxa objacentia pedibus ingerit in subeuntes, turbatosque ictibus crebris u guet ex süperiore loco. Sic opè oneratum est sinistrum Romanis cornu, ni referentius jam gradum consul, increpando simul temeritatem, simul ignaviam, pudore , metùm excussisset. Restitere primò obstinatis animis : deinde, ut in obtinentes locum vires ferebant, audent ultro gradum inferre ; et, clamore renovato, commovent aciem, tum rursus, impetu capto, enituntur, atque exsuperant iniquitatem loci. Jam pròè erat, ut in sumynum clivi jugum evaderent, quum térga ostes dedere : effusoque cursu penè agmine ünö fugientes $equent£$uę castris incidere. ln eo pavore castra àpiuntur: qui Volscorum effugere potuerunt, Antium petunt... Antium et Romanus exercitus ductus : paucos circumsessum dies deditur, nullâ oppugnantium novâ yi ; sed quòd jam inde ab infelici pugna castrisque amissis ceciderant anlm1.

LIBER TERTIUS.
EPITOME.

I. &e. XIX. SEDITIONES de agrariis legibus factae. XVIII. Capitofi. wm, ab exsulibus et servis occupaturo, cæsis iis receptum est. III. Census bis actus est; priore lustro censa sunt civium capita eentum quatuor millia ducenta qvatuórdecim, præter orbos orbasque. XXIV. Sequenti, centum septemdécim millia ducenta novemdecem. XXVI. Quum adversns JEquos res malè gesta essct, 1. Quinctius Cincinnatus dictator factus, quum rure intentus rustico operi esset, ad id beilum$&*#; arcessitus est.XXVIII. Is vietos hostes sub juguin misit. XXX. Tribunorum plebis númerus ampliatus est, ut essent decem, trigesimo sext9 ann9 à primis tribunis plebis. T XXXL Petitis per legatos, et allatis Atticis legibus, ad constituendas eas proponendasque decemviri pro consulibus sine ullis aliis magistrátibus creati, aitero et tregentesimo anno, quàm Roma condita erat: et, utà regibus ad consules, ita à consulibus ad decemviros translatum imperiumXXXIV, &c. Hi, decem tabulis legum positis, quum modestè se in eohon$re gessisseut, et ob id in alterum quoque annum euadem esse magistratum Ylacuisset, daubus tabulis ad decem adjectis, quum complura impotenter fe. cissent, magistratum noluerunt deponere, et in tertium. aunum retinuerunt: XLIV, &c. Donec inviso eorum iinperio finem attulit libido Ap. ClaudiiQui, quum in amorem virginis indisset, submisso, qui eam in sei-vitutem peteret, necessitatem patri ejus Virginio imposuit, rapto ex taberna proxinia cultro, ut filiam interimerét ; quum aliter eam tueri non posset, nè in p0t. estatem stuprum illaturi veniret. L. &c. Hoc tam magnæ luxuriae exemplo plebs incitata montem Aventinum occupavit, coëgitque decenviros abdicare se magistratu ; ex quibus Appius et unus collegarum, qui præcipuè pœnam meruerant, in carcerem conjeeti; ceteri in exsilium aeti. LX, &c. Res præterea contra Sabinos, et Volscos, et Æquos prosperè gestas continent, LXXI. Et parum honestum populi Romani judicium : qui, judex inter Ardeates et Ariciuos sumptus, agrum, de quo ambigebatur, sibi adjudicavit.

I. ANTI0 capto, Ti. Æmilius et Q. Fabius consules fiunt. Hic erat Fabius Quintus, qui unus exstinctæ ad Cremeram genti superfuerat. Jam priore consulatu AEmilius dandi agri plebifuerat auctor. Itaque secundo quoque consulatu ejus et agrarii se in spem legis erexerant, et tribuni rem, contra cousules sæpe tentatam, adjutore utique consule, 9btineri posse rati, suscipiunt; et coiisul manebat in sententia sua. Possessores et magna pars Patrum, tribuniciis se jactare auctionibus principem civitatis, et largiendo de alieno popularem fieri queréntes, totius invidiani rei à tribumis in consulem averterant. Atrox certamen aderat, mi Fabius consilio neutri parti acerbo rem expedisset. T. Quinctii ductu et auspició agri capti priore anno aliquantum à Volscis esse: Antium, propinquam, opportunam, et maritimam urbem, coloniam deduci posse: ita sine querelis possessorum plebem in agros ituram, civitatem in Concordiâ fore. Hæc sententia accepta est. Triumviros agro dando creat T. Quinctium, A. Virginium, P. Furium; jnssi noinina dare, qui agrum accipere véllent. Fecit statim (ut fit) fastidium copiâ ; adeôqùe pauci nomina dedere, ut àd explendum numèrum colonii Vòlsci adderentur: cetera mu!titudo poscere Romæ agrum male, qu`m alibi accipere. Æqui à Q. Fabio (is eò cum exercitu venerat) pac-m petiere, irritam |ue eam ipsi subitâ incursione in agrum Latinum fecere. II. Q. Servilius. insequenti anno (is enim cum Sp. Postumio consul fuit) in Æqúos missus, ifi Latino agro stativa habuit: intra castra quies necessaria morbo implicitum exer. citum tenuit. Extráctum in tertium annum bellum est, Q. Rabio et T. Quinctio consulibus. Fabio extra ordinem, quià

is victor pacem ÆTuis dederat, ea provincia data ; qui,

haud dubiâ spe profectus, famam nominis sui pacaturám

* ETios, legatos in concilium gentis missos nunciare jussit :

“ Q. Fabium consulem dicere, se ex Æquis pacem Romam

[ocr errors]
[ocr errors]

expertám clementiam fore: sin perjurio gaudeant, Diis magis iratis, quàm hostibus, gesturos bellum.* Hæc dicta adeò » nihil moverunt quemquam,-ut legati propè violati sint, exer

[ocr errors][ocr errors]

gitusque in Algidum adversus Romanos missus. Quæ ubi Romám sunt nünciata, indigaitas rei, magis qu`m periculum, consulem alterum ab urbe excivit; ita duo consulares exercitus ad hostem accessere acie instructâ, ut confestim dimicarent. Sed quum fortè haud multum diei superesset, unus ab statione hostium exclamat: “ ostentare hoc est, Romani, non gerere bellum: in noctem imminentem aciem instruitis; longiore luce ad id certamen, quòd instat, nobis opus est. Crastino die oriente sole redite in aciem : erit cgpia pugnandi, ne timete.” His vocibus irritatus miles in

iem posturum in castra reducitur, longam venire noctem ratus, quæ, moram gniti façeret. Tum quidem corporà

2.

cibo sommorjue curant; ubi illuxit postero die, prior aliquanto coustitit Romania acies ; tandem et Aequi processere. Prælium fuit utrinque vehemens; quòd et Romanus irâ odioque pugnabat, et Æquos conscientia contracti culpâ peri:;i; et desperatio futuræ sibi postea fflei, ultima audere et experiri cogebat. Non tamen sustinuere aciem Romanam £qui : pulsique quum in fines suos se recepissent, nihile inclinatióribus ad pacem animis ferox multitudo increpàre duces, quòd in aciém, quâ pugnandi arte Romanus excellat commissa res sit, Æquos populationibus incursionibusque, vmeliores esse : et mulfas pássim manus, quàm magnam m0Iem unius exercitùs, rectiùs bella gerere. III. Relicto itaque castris præsidio, egressi tanto cum tumultu invasere fines Romanos, ut ad urbem quoque terrorem pertulerint; nec opinata etiam res plus trepidationis fecit, quòd nihil minùs, qu`m ne victus ac propè in castris obsessus hostis memor pópulationis esset, timeri poterat; agrestesque, pavidi incidentes portis, non populationem, nec prædonum pârvas manus, sed, omnia vano augentes timore, exercitus et legiones adesse hostium, et infesto agmine ruere ad urbem, clamabant. Ab his proximi audita incerta, e6que vaniora, ferre ad alios: cursus clamorque vocantium ad arma haud multum à pavore captæ urbis abesse. Fortè ab Algido Quinctius consul redieràt Romam, (id remedium timori fuit) tumultuque sedato, victos timeri increpans hostus, præsidia portis imposuit. Vocato dein senatu, quum, <x agctoritate Patrum justitio indicto, profectus ad tutan* dos fines esset, Q Servilio præfecto urbisrelicto, hostem in agris non invenit. Ab altero consule res gesta egregiè est; qui, quâ venturum hostem sciebat, gravem præda, e6que impeditore agmine incedentem aggressus, funestam ei populationem fecit. Pauci hostium Tevasere ex insidiis : præda •omnis recepta est : sic finem justitio, quod quatriduum fuit, reditus Quinctii consulis in, urbem fecit. Cénsus deinde actus, et conditum ab Quinctio lustrum : censa civium capita centum quatuor millia et ducenta quatuordecima dicuntur, Praeter orbos orbasque. Iw Aequis nìhil deinde memorabilé a£tu; ; in 0ppida sua se recepere, uri sua popularique pas$]. Consul, quum aliquoties per omnem hóstium agrum infesto agmine populabuhdus isset, cum ingenti laudéprædaque Romam rediit. IV. Cgnsules inde A. Postumius Albus, Sp.Furius Fusus, *urios Fusios scripsere quidem: id adfioieo, nè quisit.

[ocr errors]
[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »