Obrazy na stronie
PDF

cessu Fabiis audaciam crescere. Itaque et pecora praedaa

tibus aliquotes, velut casu incidissent, obviam acta : et

agrestiumi fugâ vasti relicti agri ; et subsidia armatQrum, ad aícendas populationes missa, sæpiùs simulato, quàm vero, pavore refugerunt. Jamque Fabii adeò contempserant hgsáem, ut suâ invicta arma neque loco neque tempore ullo crederent sustineri posse ; hæc spes proyexit, ut ad conspecta procul à Cremera magno campi intervallo pecora (juanqüam rara hostium apparebant arina) decurrerent ;,et qùum improvidi effuso cur§u insidias circa ipsum inter locatas superâssent, palatique passim vaga, ut fit pavore injecto, raperent pecora; subitò ex insidii§ consurgitur, et adversi et undique hostes erant. Primò clamor circumlatus exterruit, dein tela ab omni parte accidebant; coëuntibusque Etruscis, jam continenti`agmine armatorum septi, quò magis se hostis inferebat, cogebantur breviore spatio et ipsi orbem colligere: quæ res et paucitatem, eorum insignem, et multitudinem Etruscorum, multiplicatis in arcto ordinibus, faciebat. Tum, omissâ pugnâ, quam in omnes partes parem intenderant, in unum locum se omnes inclinant ; eò nisi corporibus armisque, rupere cuneo viam. Duxit via in editum Ileniter collem ; inde primò restitere ; mox, ut respirandi superior locus spatium d* dit, recipiendique à pavore tanto animum, pepulere etiam subeuntes: vincebatque auxilio loci paucitas, ni jugo circummissus Vejens in verticem,collis evasisset ita superior rursus hostis factus.— Fabii cæsi ad unum omnes, præsidiumque expugnatum ; trecento§ sex perisse satis convenit : unum prope puberem aetate relictum, stirpem genti Fabiæ, dubiisque rebus popuJi Romuni sæpe domi bellique vel maxiinumfi futurum `aüxilium. .LI. Quum hæc accepta clades esset, jam C. Horatius et T. Menenius consules erant. Menenius adversus Tuscos victoriâ elatos confestim missus; tum quoque malè pugnatum est, et Janiculum hostes occupavere: obsessaque urbs foret, super bellum annonâ premente, (transierant enim Etrusci Tiberim) Ini Horatius Consul ex Völscis esset revocatus: adeóque id bellum ipsis institit moenibus, ut primâ pugnatum ad Spei sit aequo Marte, iterum ad portam Collinam. Ibi quanquam parvo momento superior Romana res fuit, melioréma támen militem, receptQ pristino animo, in futura prœlia id certamen fecit. A. Virginius et Sp. Servilius consules fiunt; Post accegtam proximam pugnæ cladem Vejentes abstinu^

[ocr errors][ocr errors]

ere acie; populationes erant, et velut ab arce Janiculi passim in Rómánum agrum impetus dabant ; non usquam pecora tuta, non agrestes erant. Capti deinde eâdem arte sunt, quâ ceperant Fabios; secuti deditâ operâ passim ad illecebras própulsa pecora, præcipitavere in insidias ; quò

[ocr errors]

majoris cladis causa atque initium fuit; trajecto enim nocte

Tiberi, castra Servilii Consulis adorti sunt oppugnare; in

de fusi magnâ cæde in Janiculum se ægrè recepêre. €onfestim consul et ipse transit Tiberim, castra süb Janiculo communit postero die, luce ortâ, nonnihil et hesternâ felicitate pugnæ ferox, magis tamen, quòd inopia frumenti, quamvis in præcipita, dum celeriora essent, agebat consilia, temerè adverso Janiculo ad castra hostium aciem erexit, fœdiásque inde pulsus, qu`m pridie pepulerat, interventu collegæ ipse exercitusque ejus, est servatus ; inter duas acies Etruisci, quum in vicem his atque illis terga darent, occidione occisi. Ita oppressum temeritate felici Vejens bellum. LII. Urbi cum pace laxior etiam annona rediit, et advecto ex Campaniâ frumento, et, postquam timor sibi cuifuturæ inópiæ abiit, eo, quod abditum fuerat, prolato. x copia deinde otioque lascivire rursus animi; et pristina pmala, postquam foris deerant, domi quærere ; tribúni plebem agitaré suo veneno, agrariâ lege; in resistentes in itare Patres, nec in universos modò, sed in singulos. Q. Considius et T. Genucius, auctores agrariæ legis, T. Menenio diem dicunt ; invidiæ erat amissum Crémeræ præsidium, quum haud procul inde stativa consul habuisset. Eum opresserunt.^ Quum et Patres haud minùs, quàm pro CorioË. annisi essent, et Patris Agrippæ favor haud dum exolevisset; in mulcta temperârunt tribuni ; quum captis anquisissent, duo millia aeris flamnato mulctam dixerunt; ea in caput vertit. Negant tulisse ignominiam ægritudinemque: "inde morbo ab$umptum esse. Alius deinde reus Sp. §Ă; ut consulatu abiit, C. Nautio et P. Valerio Š. bus, initio statim anni, ab L. Cædicio et T. Statio tribunis die dictâ; non, ut Menenius, precibus suis aut Patrum, sed cum mülta fiduciainnocentiæ gratiæque, tribunicios impetustulit. £t huic prœlium cum Tuscis ad Janiculum erat crimini ; sed fervidi animi vir, ut in publico periculo antè, sic tum in suo, non tribunos modô, sed pl ebem oratione feroci refutando, exprobrandoque *; Mensui, daumationem mortemqu% (cujus patris munere restituta quondam plebs eos ipsos, quiöus fum sæviret, magistratus, eas leges ÉÉ} pericu{um audaciâ discussit; juvit et Virginius collega, testis productus, participando laiides: magis tamen Menianum (adeò •mutaverant animum) profuit iudicium. LJII. Certamina domi finifa. Vejens bellum exortum ; quibus Sabini arma conjunxerant. P. Valerius consul, accitis Latinorum Hernicorumque auxiliis, cum exercitu Vejos missus, castra Sabina, quæ pro moenibus sociorum locata erant, confestim aggreílituf; tantamque trepidationem injecit, ut, dum dispersi alii aliâ manipulátim excurrunt ad arcendam hostium vim, ea porta, cui signa primùm intulerat, caperetur ; intra vallum deinde cæde§ magis, qu`m proelium esse; tumultus è castris et in urbem penetrat; tan4]uam Vejis captis, ita pavidi Vejentes ad arma currunt; pars Sabinis eunt subsidio; pars Romanos, toto impetu intentos in castra, adoriuntur. Paulisper aversi turbatique sunt ; deinde et ipsi utroque versis signis resistunt: et eques, ab consule immissus, Tuscos fundit fugatque; eademque horâ duo exercitus, duæ potentissimæ et maximæ finitimæ gentes superatæ sunt. Dum hæc ad Vejos geruntur, Volsci Æquique in I.atino agro posuerant castra, populatique fines erant ; eos per se ipsi latini, assumptis Hernicis, sine Romano aut duce aut auxilio, castris exuerunt. Ingenti praedâ, præter suas recuperatas res, potiti sunt; missus tämen ab Roma consul in Volscos C. Nautius. Mos, credo, non placebat, sine Romano duce exercituque socios ropriis viribus eonsiliisque bella gerere ; nullum genus ca-, amitatis contumeliaeque non editum in Volscos Test: nec, tamen perpelli potuere, ut acie dimicarent. LIV. L. Furius inde et C. Manlius consules. Manlio Vejentes provincia evenit; non tamen bellatum ; induciæ in annos quadraginta petentibus datæ, frumento stipendio$ imperato. Paci externæ confestim continuatur discoria domi; agrariæ legis tribuniciis stimulis plebs furebat.— Consules, nihil Menenii damnatione, nihil périculo deterriti Servilii, summâ vi resistunt: abeuntes màgistratu Cn. Ge. mucius tribunus plebis arripuit. L. Æmiliüs et Opiter Virinius consulatum ineunt. ' Vopiscum Julium pro Virginio quibusdam annalibus consulem invenio. Hoc anno (quoscunque consules habuit) rei ad populuxn Furius et Mählius

circúmeunt sordidati non Ê magis, quàm juniores Pa- |

trum ; suadent, monent, “

onoribus et administratione re

* ipublicæ abstineant ; consulares verò fasces, prætextam, curulemque sellam, nihil aliud, quàm pompam funeris, pu$ tent; claris insignibns velut infiilis velato§ ad mortem desfinari. Quòd si consulatùs tanta dulcedo sit, jam nunc ita in animum inducant, consulatum captum et óppressum ab - tribunicia potestate esse; consuli, velut apparitori tribuni& cio, omnia ad nutum imperiumque tribuni àgenda esse. Si se commoverit, si respexerit Patres, si aliud, qu`m plebem, esse in republica crediderit, exsilium C. Marcii Menenii damnationem et mortem, sibi proponat ante oculos.” His accensi vocibus Patres consilia ihde, non publica, sed in • privato, seductaque à plurium conscientiâ, habere; ubi quum id modò constaret, jure an injuriâ eripiendos esse reos, atrocissima quæque maximè placebat sententia ; nec - auctor quamvis audaci facinori deerat. lgitur judicii die, quum plebs in foro erecta expectatione staret, mirari primò, quòd non descenderet tribünus: deinde, quum jam inora suspectior fieret, deterritum à primoribus credere, et desertam ac proditam causam publicam queri. Tandem, qui obversati vestibulo tribuni fueränt, nunciant, domi mortuum esse inventum ; quod ubi in totam concionem pertulit rumor; sicut acies fùnditur duce occiso, ita dilapsi passim alii aliò , Præcipuus pavor tribunos invaserat, quàm hihil auxilii sa, cratæ leges hàberent, morte collegæ mionitos. Nec Patres satis moderatè ferre lætitiam ; ade6que neminem noxæ pœnitebat, ut etiam insontes fecisse videri vellent, palamque ferretur, malo domandam tribuniciam potestatem. LV. Sub hac pessimi exempli victoria delectus edicitur ; , paventibusque tribunis, sine intercessione ulla consules rem peragunt. Tum ver\ irasci plebes, tribunorum magis silentìo, quàm consulum imperio, et dicere, “ Actum esse de libertate sua; rursus ad ântiqua reditum ; cum Genucio unâ mortuam ac sepultam tribuhigiam potestatem ;,aliud agendum, ac cogitándum, quomodo resistatur Patribus. Id au„ tem unum cönsilium esse, ut se ipsa plebs, quando aliud nir. hil auxilii habeat, defendat. Quatuor et viginti ligt9res ap, parere consulibus, et eos ipsos plebis homines. Nihil comi, temptius, neque infirmius, si sint, qui contemnant. §ibi „ quemque ea magna atque horrenda facere.” His vocibus , alii alios quum incitâssent, ad Voleronem Publilium, de ple-, ', be hominem, quia, quòd ordines duxisset, negaret, se militem fieri debere, lictor missus est à consulibu$. Volero ££t , pellat tribuios, * Qüüm auxilio nemo esset, consules °P°*

[ocr errors]

ri hominem, et virgas expediri jubent. **Provoco,* inquit, , , * ad populum," Volero, “ quoniâum tribuni civem Romanum I' in cúspectu suo virgis cædi malunt, quàm ipsi in lecto suo à vobis trucidari;” quò ferociùs clamitabat, eò infestiùs circumscindere et spoliare lictor. Tum Volero, et prævalems ipse, et adjuvantibus ádvocatis, repulso lictore, ubi indignaiitiuum pro se acerrimus erat ciamor, eò se in turbam confertissimam recipit, clamitans, “Provoco, et fidem plebis imploro ; adeste cives! adeste commilitones! nihil est, quòd exspectetis tribunos, quibus ipsis vestro auxilio opus || est.” Concitati homines, veluti ad prœlium, se expediunt: 1, apparebatque, omne discrimen adesse; nihil cuiquàm sanc- I t tùm, non publici fore, non privati juris. Huic tantæ tem- |p pestati quum se consules obtulissent, facilè experti sunt, [i arum tutam majestatem sine viribus esse; violâtis lictori- }; us, fascibus fraétis, è foro in curiam compelluntur; incer- | ti, quatenus Volero exerceret victoriam. Conticescente ju deinde tumultu, quum in senatum vocari jussissent, que- 1) runtur injurias suas, vim plebis, Voleronis audaciam. Mul- iiu tis ferociter dictis sententiis, vicere seniores, quibus, irâ iu Patrum adversus temeritatem plebis certari, non placuit. (i LVI. Voleronem amplexa favore plebs proximis comitiis tribunum plebi creat iii. eum annum, qui ` L. Pinarium, P. Furium consules habuit; contraque ómnium opinionem, qui eum vexandis prioris anni consulibus permissurum tribnnatum credebant, post publicam causam privato dolore habito, ne verbo quidem violatis consulibus, rogationem tu- 1 lit ad populum, ut plebeii magistratus tributis comitiis fierent. IHaud parva res sub titulo primâ specie minimè atrociferebatur; sed quæ patriciis ómnem potestatem per clientium suffragia creândi, quos vellent, tribunos auferret. Huic actioni, gratissimæ plebi, quum summâ vi resisterent Patres; nec, quæ una vis ad resistendum erat, ut intercederet, aliquis ex collegio auctoritate aut consulum aut principum adduci posset; res tamen, suo ipsa molimine gravis, cértaminibus in annum extrahitur. Plébs Voleronem tribu. num reficit. Patres, ad ultimum dimicationis rati rem venturam, Ap. Claudium, Appii filium, jam inde à paternis certaminibus invisum infestúmque plébi, consuleih. faciunt.— ; Collega ei T. Quinctius datur. Principio statim anni nihil , priùs, quàm de lege, agebatur; sed ut inventor legis Vole- i fo, sic Lætorius, collega ejus, auctor quum receniior, tum :

agrior erat, FerocemTaciebat belli gloria ingens : quôd ,

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »