Obrazy na stronie
PDF

-

nepotum ; sciscitandoque eodem pervenit, ut haud procul esset, quin Remum agnosceret. Ita undique regi doluis nectitur. Romulus, non cum glgbojuvenum, (nec enim erat ad vim apertam par) sed aliis alio itinere jussis certo tempore ad regiam vehire pastoribus, ad regem impetum facit; et à domo Numitoris alia comparata manu adjuvat Remus. Ita regem obstruncant..

$í. Numitor, inter primum tumultum hostes invasisse urbem atque adortos regiam dictitans, quum pubem Albanam in arcem præcidio armisque obtinendam avocâsset, posteaquam juvenes, perpetrata cæde, pergere ad se gratulantes vidit, extemplo advocato concilio, scelera in se fratris, originem nepotum, ut geniti, ut educati, ut cogniti essent, cædem deinceps tyranni, seque ejus auctorem ostendit. Juvenes, per mediam concionem agmine ingressi, quum avum regem salutâssent, secuta ex omni multitudime consentiens vox ratum nomen imperiumque regi effecit. \ Ita Numitori Albana permissa re, Romulum Remunìque cupido cepit, in iis Iocis, ubi expositi, ubique educati erant, urbis cóndendæ ; et supererat multitudo Aibanorum Latinorumque. Ad id pastores quoque accesserant; qui omnes facile spem facerent, parvam Albam, parvum ILavinium, præ ea urbe quæ conderetur, fore. Intervenit deinde his cogitationibus avitum malum, regni cupido, atque inde foedum certamen coortum à satis miti principio. Quoniam gemini esserit*nec ætatis vere gundia discrimen facere posset, ut, Dii, quorum tutelæ ea loca essent, auguriis legerent, qui nomen novæ urbi daret, qui conditam imperio regeret. Palatium Romulus, Remus Aventinum ad inaugurandum templa capiunt.

VII. Priori Remo augurium venisse fertur, sex vultures; jamque, nunciato augurio, quum duplex numerus Romulo se

ostendisset, utrumque regem sua multitudo consaltaverat. !

Tempore illi præcepto, at hi numero avium regnum trahebant. Inde, cum altercatione congressi, certamine irarum ad cædem vertuntur. Ibi in turba ictus Remus ceci

dit. Vulgatior fama est, ludibrio fratris Remum novos {

transiluisse muros; inde ab irato Romulo (quum verbis quoque increpitans adjecisset, “ Sic deinde, quicunque alius transiliet moenia mea**) interfectum. Ita solus potitus im

erio Romulus ; condita urbs conditoris nomine appellata. '

alatium primum, in quo ipse erat edugatus, muniit, sacra Diis aliis Albano ritu ; Græco Herculi, ut ab Evandro in

[graphic]

.

stituta erant, facit Herculem in ea loca, Geryone interempto; boves mira specie abegisse memorant; ac prope Tiberim fluvium, quä, præ se armentum agens, mando trajece

[ocr errors]

, et ipsum fessum via, procubuisse. Ibi quum eum cibo vinoque gravatum sopor oppressisset, pastor, accola ejus loci,

iiomine Cacus, ferox viribus, captus pulchritudine boum, quum avertere eam prædam vellet, (quia si agendo armentum in speluncam compulisset, Ipsa vestigia quærentem dominum^ eò deductura erant) aversos boves, eximium quemque pulchritudine, caudis in speluncam traxit. Her

cule8 ad primam auroram somno excitus, quum gregem per

lustrâsset oculis, et partem abesse numero sensisset, pergit ad proximam speluncam, si forte eò vestigia ferrent; quæ

ubi omnia foras versa vidit, nec in partem aliam ferre, con

fusus atque incertus animi, ex loco infesto agere porrò ar

mentum occepit. Inde quum actæ boves quædam ad desiderium, ut fit,Yelictarum mugisserit, reddita inclusarum ex

spelunca boum vox Herculem convertit. Quem quum va- '

dentem ad speluncam Cacus vi prohibere conatus ésset ; ictus clava, fidem pastorum nequicquam invocans morte oc

cubuit. £vander tum ea, profügus ex Peloponesso, auctori

| tate magis, quàm imperio, regebat loca; venerabilis vir

miraculo literarum, rei novæ inter rudes artium homines; venerabjlior divinitate credita Carmentæ matris, quam fatiloquam, ante Sibyllæ in Italiam adventum, miratæ hæ gentes fuerant. Istum Evander concursu pastorum trepidantium circa advenam manifestæ reum `caedis excitüs,

postquam facinus facinorisque causam audivit, habitum for

[ocr errors]

imamque viri aliquantùm ampliorem augustioremque humanâ intuens, rogitat, qui vir esset? Ubi nomen pärtremque

ac patriam accepit; * Jove nate, Hercules, salve, inquit ; te

mihi mater, veridica interpres Deùm, aucturum cælestium numerum cecinit ; tibique aram hic dicatum iri, quam opulentissima olim in terris gens Maximam vocet, tüoque fitu colat.” Dextra Hercules data, “ accipere se omen, impleturumque fata, ara condita atque dicata,” ait. Ibi tum primum, bove eximia capta de grege, sacrum Herculi, adhibitis ad ministerium dapemque TPotitiis ac Pinariis, quæ tum familæ maximè inclytæ ea loca incolebant factum. Fortè ita evenit, ut Potitii ad tempus præsto essent, iisque exta apponerentur ; Pinarii, extis adesis, ad cæteram venirent dapem. Inde institutum mansit, donec Pinarium genu*

fuet, ne extis solennium vescerentur. Portitii ab Evandre edocti, antistites sacri ejus per multas ætates fuerunt ; donec, tradito servis publicis solenni familiæ ministerio, genus omne Potitiorum interiit. Hæc tum sacra Romulus una ex omnibus peregrina suscepit; jam tum immortalitatis virtute partæ, ad quam eum sua fata ducebant, fautor. VIII. Rebus divinus rite perpetratis, vocataque ad concilium multitudine, quæ coalescere in populi unius corpus nulla re, præterquam legibus, poterat, jura dedit; quæ ita sancta geiieri hominum agresti fore ratus, si se ipse venerabilem insignibus imperii fecisset, cum caetero habitu se augustiorem, tum maximè lictoribus duodecim sumptis, fecit.— Alii ab numero avium, quæ augurio regnum portenderant, eum secutum numerum putant. Me haud pœnitet eorum sententiæ esse, quibus et apparitores et hoc genus ab Etruscis fiinitimis, unde sella curulis, unde toga prætexta sumpta est, numerum quoque ipsum ductam placet ; et ita habuisse Etruscos, quòd, ex duodecim populis coihmuniter creato rege, singulos singuli populi lictores dederint. Crescebat interim urbs, munitionibus alia atque alia appetendo loca, quum in spem magis futuræ multitudinis, quàm ad id, quod tum hominum erat, munireht. Deinde, ne vana urbis magnitudo esset, adjiciendæ multitudinis causa, vetere consilio condentium urbes, qui. obscurum atque humilem conciendo ad se multitudinem, fiatam è terra sibi prolem ementiebantur; 19cum, qui nunc septus descendentibus inter duos lucos est, Asylum aperit. Eò ex finitimis populis turba omnis, sine discrimine, liber an servus esset, avida novarum rerum perfugit; idque primum ad coeptam magnitudinem robores fuit. Qüum jam virium haud pœniteret, cônsilium deinde viribus parat. " Centum creat senatores ; sive quia is numerus satis erat ; siue qwia soli centum erant, qui creari patres possent. Patres certè ab honore, patriciique progenies eorum appellati. IX. Jam res Romana adeò erat valida, ut cuilibet finitimarum civitatum bello par esset ; sed, penuria mulierum, hominis ætatem duratuja magnitudo erât ; quippe quibus mec domi spes prolis, nec cum finitmis connubia essent.Tum ex consilio patrum Romulus legatos circa vicinas gentes misit, qui societatem connubiumque novo populo peterent; ** Urbes quoque, ut cætera, ex infimo nasci; deinde quas sua virtus^ acTDii juvent, magnas opes sibi magnumique nomen facere. Satis scire, origini Romanæ et Deös

affuisse, et non defuturam virtutem ; proinde ne gravarentur omines cum hominibus sanguinem et genus misêere.” Nusquam benignè legatio auditâ est; adeò simul spernebant, simul tantum in medio crescentem molem sibi aë posteris suis metuebant. A plerisque rogitantibus dimissi, * Ecquod feminis quoque asylum aperuissent ? id enim demum compar connubium fore.” Aegrè id Romana pubes passa, et häud {lubiè ad vim $pectare res cgepit ; cui témpus locumque aptum ut daret Romulus, ægritudinem animi dissimuläns, lüdos ex industria parat, Neptuno Equestri solennes. Consualia vocat. Indici deinde finitimis spectaculum jubet ; quantoque apparatu tum sciebant, aut póterant, conçelebrant; ut rem clarâm expectatamque facerént. Multi mortales con-' venere, studio etiam videndæ novæ urbis, maxime proxime quique, Cæninenses, Crustumini, Antemnates. Jam Sabinorum omnis multitudo, cum liberis ac conjugibus, venit. Invitati hospitaliter per domos, quum situm moeniaque et frequentem tectis urbem vidissent, mirantur, tam brevi rem . Romanam crevisse. Ubi spectaculi tempus venit, deditæque eò mentes cum oculis erant, tum ex éomposito orta vis; signoque dato, juventus Romana ad rapiendas virgines discurrit. Magiia pars fortè, ut in quem quæque inciderat, rapt Quasdam formâ excellente primoribus Patrum destihatjs ex plebe homines, quibus datum negotium erat, domOS íŸ Unam, lòngè ante alias specie ac pulchritudinie insignem, à globo Tallassii cujusdam raptam ferunt, multisque Sciscitantibus, cuinam eam*ferrent, identidem, ne quis violaret, Talassio ferri clamitatum ; indè nuptialem hanc vocem factam. Terbato per metum ludicro, moesti parentes virginum profügiunt, incusantes violati hospitii foedus, Deumque invocantes, cujus ad solenne ludosque, per fas ac fidem decepti, venissent. Nec raptis aut spes de se melior, aut indignatio est minor ; sed ipse Romulus circuibat docebatque, ** Patrum id superbiâ factum, qui connubium finitimis negâssent, ; illas tamen in matrimonio, in societate fortunarum omnium civitatisque, et, quo nihil carius humano generi sit, liberûm fore, ollirent modò iras; et, quibus fors corpora dedisset, darent animos. Sæpe ex injuria postmodum gratiam ortam ; eòque melioribus usuras viris, quòd annixurus pro se quisque sit, ut, quum suam vicem functus officio sit, parentum etiam patriæque expleat desiderium.* Accedebant juditis virorum, factum pur

st ntium cupiditate atque amore ; quæ maximè ad muliebtu ingenium efficaces preces sunt, **i . Jam admodum mitigati arjji raptis erant ; at raf } rum parentes tum maximè sordidâ veste, lacrymisque j; querelis civitates concita bant. Nec domi tantùm indigni tiones continebant, sed congregabantur undique ad Titw*; Tatium, regem Sabinorum ; et legationes eò quòd maxima ** Tatii nomen in his regionibus erat, conveniebant. Caea. enses Crustuminique et Antemnates erant, ad quos ejus,4; juriæ pars pertinebat. Lentè agere iis Tatius Sabiniqy visi sunt. Ipsi inter se tres populi communiter bellum fit, rant. Ne Crustumini quidem atque Antemnates, pro à dore irâque Cæninensium, satis se impigrè movent. τι per seipsum nomen Cæninum in agrum Romanum impetu£e, facit. . Sed effusè vastantibus fit obvius cum exercitu Roii, ulus, levique certamine docet, vanam sine viribus iram essét, exercitum fundit, fugatque ; fusum persequitur ; regem iis, prælio obtruncat, et spoliat; duce hostiuin occiso, urbedo; primo impetu capit. Inde exercitu victore reducto; ipsis, cùm facti§ vir magnificus, tum factorum ostentator haud imi nor, spolia ducis hostium cæsi suspensa fabricato ad id apt ferculo gerens, in Capitolium ascendit; ibique ea quum'a uercum pastoribus sacram deposuisset, simul cum';don âÄi templo Jovis fines, cognomenque addidit'Déò ** Jupiter Feretri,” inquit, “haec tibi victor Romulus rex regiâ arma fero, templumpque iis regionibus, quas modò animo metatus sum, dedico, sedem opimis spoliis, quæ, re-| , gibus ducibusque hostium cæsis, me auctoiem sequentes] , posteri ferent.” Hæc templi est origo, quod primum omni-|| ùm Romæ sacratum est; ita deinde Diis visuin, nec irritam] , conditoris templi vocem esse, quâ laturos eò spolia posteros] i. nuncupavit; nec, multitudine compotum ejus doni vulgari laudem : bina postea, inter tot annos. tot bella, opima parta $unt spolia ; adeò rara ejus fortuna decorus fuit. ! XI.[Dum ea ibi Romani gerunt, Antemnatiüm exercitus, { er occasionem ac solitudinem, hostiliter in fines Romano§ t t | V. 1

incursionem facit; raptim et ad hos Romana legio ducta palatos in agris oppressit. Fusi igitur primo impétu et clamore hostes; oppidum captum ; duplicique victoriâ ovan. tem Romulum Hersilia cofijunx, precibus raptarum fatigafa, orat, ut parentibus, earum det veniam, et in civitatem ac. cipiat ; ita rem coalescere concordiâ posse. Facile impetratum, Inde contra Crustuminos prófectus, bellum infe- !

[graphic]
[graphic]
[graphic]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »