Obrazy na stronie
PDF

Genes.cap. 13 exhibetur Loth ob rixas pastorum se A edit. Romæ pag. 213, indicato testimonio superius exigi demonstrat s. Cyrillus lib. vii Glaph. in Gen. A invenit ipsum ad aquas, quæ typum gerunt sancti

subducens a societate Abrahami patrui sui, et omnium credentium Patris, et sedemi eligens apud Sodomorum uberes campos, sed infelici delectu,spectatis incolentium sceleribus divinam ultionem paulo post experturis. Sufficit B. Ambrosii doctoris indieatio ad typum hac in figura recognoscendum rerum sua ætate gestarum in causa fidei, quando et ipse contra hæresim Arianam, (haud admodum a Nestoriana diversam, cum utraque abneget Christi divinitatem, licet fallacia, ac methodo Tpaulo diversa) utebatur, et oraculis Novi Testamenti, et typis eorumdem in Veteri adumbratis.Sanctus igitur doctor ita illustrat figuram Loth, ejusque pastorum cum pastoribus Abrahami rixas excitantiüm.« Qui igitur pastores sunt, et quorum animalium, et quæ rixa inter pastores Abraham, et pastores Loth considemus. [Pastores sunt magistri gregum. Qui sunt ergo pastores sensuum nisi præceptores, et quasi

quidem rectores gregum,duces eorum,vel monito- B

resalicujus sermonis,vel mentis nostræ cogitationes? Qui si pastoralis disciplinæ gnari et tenaces sunt, non permittunt longius sensuum gregem evagari,et inutilibus, ac novis inhærere pabulis, sed provido doctore revocant,et frænos rationis adhibent,atque obsistunt renitentibus. Mali autem præceptores vel inutilis disceptationis permittunt eòs impetu suo ferri, et in præcipitium, ac periculum ruere, » etc.

Hoc igitur typo docet cum Ambrosio Xystus,non esse recedendum a vera doctrina per patrem credentium ad nos derivata, et per unigenitum Dei Filium factum inter nos primogenitum multorum in fide fratrum, quos ipsé Patri suo adoptavit in filios, manifestata, et pastoribus populorum ab ipso tradita ; sed huic firmiter inhæréndum, ne cum scelestis alienigenarum stirpium propaginibus communi ruina involvantur.

17. Ę in proxime depositis imaginibus Abramidarum,benedictionis paternæ ad doctrinæ hæredum,typum adumbrare Verbi Eei carnem sumentis ex Virgine, et catholicæ veritatis dogmata hoc de mysterio ab Ephesinis Patribus confirmata plebi Dei tradere.Et tres quidem areolæ succedentes cum suis musivis omnino dirutæ in Paulini sacelli constructione solum desiderium nobis fecerunt reliquum historiarum in illis propositarum : quas ab Abrahami et Isaaci sacrificium, et ejusdem Isaaci actus reliquos usque ad supremam benedictionem opinamur pertinuisse, cum typi hujusmodi ordine eodem succedant in libris Glaphyr. Cyrilli, necnon in Ambrosianis ad Geneseos consecutionem accomodatis.

Superstitum igitur series Isaaci patris figuram exprimit Jacobo filio benedictionem impartientis, quam sacer textus describit, cap. 27. Explanat autem Cyrillus Glaphyrorum lib. iii, præsertim circa finem, agens de benedictione per Isaacum prolata supra Jacobum.« Transfertur benedictionis potestas in ipsum rursus Emmanuelem : Serviant enim tibi

[ocr errors]

gentes, inquit, et adorent te principes, et esto dominus I)

fratris tui. Nuncupatus est enim primogenitus Emmanuel, quando factus est secundum nos, et in multis fratribus. Sed neque ob hanc causam quipiam deperdat, quominus Deus sit et universórum minus.Adoramus enim ut Dominum,et dominatus est ut Deus eorum, qui in fratres vocati sunt per Ë; Quis enim in nubibus, inquit, aequabitur ino, et quis similis erit ei in filiis Dei ? Dominatus igitur est Emmanuel ut Deus eorum qui ad fraternitatem adducti sunt : et ipsi flectetur omne genu caelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confitebitur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris. » Intelligit unusquisque Cyrilli dictis, ac typo benedictionis ab Isaac impértitæ Jacobo filio, cónítestium Š auctoritate ita explicato,confligi hæresim Nestorianam : quandoquidem etiam in epistola ad Reginas, quo part. ii comicilii Ephesini continetur

adductæ epist.Tad Phil. ita infert Cyrillus : « Quomodo is ergo Deus non est,qui in divinæ majestatis gloria existere hactenus prædicatus est? » 18. Figuræ proximae usque ad duas postremas in eodem pariete superstites complectuntur historiam Jacobi patriarchae: quam fidelis explanator Cyrillus, idemque vindex catholicæ veritatis contra Nestorium perpetuo ferme commentario cornponit cum typis dogmatum eorumdem antea exploratis. í, areola nona (nam octavæ musivum intercidit, et recenti pictura suppletum fuit) Jacobus patriarcha in domo Laban exceptus septennem operam in grege É' pollicetur Labano, ut nuptias assequatur achelis : et de Lia loco Rachelis contradita conueritur. Secundum laboris septennium tolerat in ecima areola expressum, quæ tamen dimidia parte musivi caret præ nimia vetusta!e delapsi.Consequitur tandem nuptias Rachelis in musivo undecimo expressas. In hisce omnibus gestis figuram Christi recognoscit Cyrillus tum in lib. de Ador. in spiritu et veritate pag. 65, edit. Paris., tum in lib. iv GlaÉ'; in Gènes, pag. 125. CyrillQ facem, prætulit ad fec. explicanda frenæus contra hæres. lib. iv, cap. 38. Utrique autem Justinus martyr in Dialogo cum Tryphone adversus Judæos circa finem : Quem Patrem libenter produco,tum ut proximum temporibus apostolicis, tum ut exemplar quoddam, cui Cyrillus inhaesitin methodo suæ explicationis, præmonstrante utique eorum Κ Paulo apostoloin Epistola ad Hebraeos cáp. 11, ubi per gesta et fidem patriareharum, ac ducum populi Moysis,et judicum,necnon aliorum prophetarum,mysteria Christi docet præfigurata, et utramque Christi naturam divinam, et humanam in Verbi persona subsistentem typis eisdem propositam, quos referunt etiam sequente8 figuræ, £''; : 19. In areola duodecima separatio gregum Labani, et Jacobi ex Geneseos cap. 30, et versicolorum ovium copia Jacobo nascentium in areola decima tertia ex conspegtis ramusgulis platani, decorticatis, et projectis in canales inter potandum. Luculenter hanc figuratam dé Christo Domino exponit Cyrillus Glaphyr. in Genes. lib. v,pag. 148, ex illis verbis inchoáns : « Virga nobis figurante adumbrat denuoEmmanuelem.IIinc subdit,abstulit Deus omnia pecora Patris yestri, et dedit mihi » £yentui respóndere plane divino : « adduxit enim Christus omnes,qui in mundo sunt ad se,propriisue suis ovilibus inclndens credentium grèges, divitias habet Deo convenientes et gloriam præeminentem.Ait enim alicubi ad Patrem,etDeum cœlestem : Omnia mea tua sunt, et tua mea, et glorificatus sum in eis.»Neque aliter exposuerat Irenæus lib. iv, cap, 38 : « Variæ oves, quæ fiebant hinc Jacob merces, et Christi merces : quia ex variis et differentibus gentibus in unam cohortem fidei convenientes fiunt homines quemadmodum Pater promisit ei : Postula, dicens, a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terr.?. » Subditur in spatioinferioriejusdem tabulæ decimæ tertiæ occursus Jacob et Esau; quem ad Christi mysterium referri docet idem Cyrillus Glaphyr. in Genes. lib. I, pag. 162. 20.Quartadéciina et quintadecima musivi tabulæ pertinent ad historiam Jacobihabitantis in taberna: êulis Sichem, quando ejus filii Simeon et Levi, ulti cum fuissent injuriam Dinæ sorori illatam cigle Sichimitarum, increpantur a patre. Is yerQ. l)ei monitu ascendere jubetur in Bethel, relictis Sichimitis,et ibi constituere altare Domino, qui ei apparuerat cum fugeret a facie Esau: cui mandato parens patriarcha prècepit, ut universa gentium idola a $uis abjicerentur,atque ita mundatis omnibus aram exstruxit in Luza, nöminans locum Bethel, hoc est domus Dei. Hæc omnia ad Christi Domini typum

pag.221, factum Dinæ,àc Simeonis, et Levi ultionem èxpendens.Beatus vero Ambrosius (le Jacob et vita beüta lib. ii, cap. 7), contestis earudem interpretationum, post cönsideratam mansuetudinem et clementiam Jacobi in ultione Dinæ qui dolenter scaenam illam exactae ultionis accepit.ita prosequitur: « Unde prophetanti adventum Dómini Jesu responsum divimum est datum. E.rsurgens ascende in locum Bethel, hoc est in domum panis,ubi natus est Christus,sicut Micheas propheta testatus est,dicens:Ettu, Bethlehem domus Ephrata, non est minima ut sis inter principes Juda. Eae te emim e.riet princeps Israel, et egressus ejus ab initio a die saeculi. Vere domus panis, quæ omus Christi est,qui nobis panis salutaris advenite coelo,ut jam nullusesuriatcibum sibi immortalitatis acquirens:ubi jubetur habitare patriarcha,ubiaram facere Deo qui appareat ei, etc. Qüanta mysteria, quia ibi est ecclesia I)ei,in qua apparet Deus,et loquitur cum servis suis.Ibieripiuntur et absconduntur simulacra gentium.Fides enim Ecclesiæ omnem observantiam gentilitatis abolevit.» Hæc Ambrosius.Sed omnium brevissime Cyprianus,etad rem nostram maxime accommodato testimonio confirmat, cum figuram hanc adhibet contra Judæos,lib. II, cap. 6, ad probandam Christi divinitatem his verbis : Quod Deus Christus. In Genesi : Di.rit autem Deus ad Jacob : E.rsurge, et ascemde in locum Bethel, et habita illic, et fac ibi altare illi Deo qui tibi apparuit, cum fugeres a facie Esau fratris tui.Adhibentur nempe abeato Xysto in suis musivis hæc figuræ et a Cyrillo ad Christi divinitatem contra hæreticos sui temporis demonstrandam, quæ adhibitæ prius fuerant a Cypriano contra jÂ, ad eumdem articulum fidei ex mysteriis Veteris Testamenti comprobandum. 21. In hoc basilicæ latere quæ seqüebantur musiva cum excidissent, picturis recentibus illarum areolas ornavit cardinalis Pinellus: quas propterea omittimus, ut ad reliquas convertamur ex Veteri Testamento à Xysto prolatas figuras, et a Patribus Ephesinis adhibitas ad connotanda fidei dogmata circa utramque in Christo naturam in Verbi persona subsistentem, ejusdem concilii auctoritate contra hæresim Nestorii declarata. Quemadmodum igitur in latere hactenus considerato selectæ fuerant ex Genesi historiæ ac mysteria huic articulo fidei connotando olim praemissa apud Judæos, et a concilii Patribus recognita ; ita et in latere adverso ex reliquis Pentateuchi libris, necnon ex libro Josue gesta,ac mysteria delegit Xystus, quæ pariter ab Ephesinis Patribus perpensa fuerant, præ$ertim a Cyrillo in propugnatione ejus dogmatis. Prima hujusce lateris areola consumpto præ vetustate musivo, ostendere non potest figuras quas ætate Xysti continebat. Secunda tamen, et reliquæ usque ad nonam decimam præservatæ Xystimi operis prosecutionem ostendunt : secunda igitur bifariam divisa in superiori partitione exhibet Moysen infantem e Nilo extractum, et filiæ Pharaonis exhibitum, ejusque jussu enutritum a matre (E.vod iii). Cyrillus Glaphyrorum libros in Exodum hinc exqrditur,professius in præfatione ad Palladium, se demonstrasse in superioribus, quisnam intellugi debeat modus adorationis in spiritu et veritate ; huic vero opera Glaphyrorum in Exodum se reservasse ea, per quæ par erat Christi mysterium velut in umbris quoad Š potest praemonstrari. Proposita igitur historia ossis ex tribu Levitica nascentis, et a matre in fiscella inclusi per Nilum feliciter innatante, donec a filia Pharaonis vagitu infantis permota extrahi, præservari, et a matre educari juberetur,singula ad typum Christi Domini exigit accurate. « Moyses autem demissus,ait,atque expositus in fiscella scirpea per manum suæ matris manifestus hujus rei est typus. Siquidem et Judæorum synagoga alienavit a se ipsa Emmanuelem. Sed Pharaonis filia, hoc est Ecclesia gentium, et si patrem Satanam habuerit,

[ocr errors]

baptismi, per quem, et in quo Christus iuven!tui;. » et6. Hausêrat Cyrillus éx epistola Pauli apostoli ad Hebr.xi : Fide Moyses nátus occultatus est mensibus tribus a parentibüs suis, eo quod viderent elegantem infantem, et non timuerunt régis edictum. $egmentum inferius ejusdem areolæ Moysisadulti gesta priora $; pro defensione suorum pojiilariüm,quæ scilicet B.Paulu$ nuper laudato loco $ubtexuit. « Fide Moyses grandis fáctus negayit se esse filium filiæ Pharaonis,magiseligens affligicum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunáiíatem : májores divitias æstimans the$aur9 £gyptiorum impíoperium Christi... Fide reliquit Aegytum non veritus animositatem regis, » Exhibetur itaque in hac areolæ parte inferiori Moyse$ ad tribunal'vocatus,ut responîleret de viri Ægyptii cæde in defensioneri contfibulis sui a se patratæ, a Pharagne uiositus ad necem,et sese recipiens in terram Maianitarum. stsphanus protomártyr (4ct. vii) hunc Moysen potentemi in verbis, et in gperibus, sed recusatum, et repulsum a suis, ipsi dicentibus : Quis te constituit principem,et julicem super nos? Hunc Moysen, inquit, principem quem negaverunt, principem et redëmptoremi misit cum' manu angeli,qui illi apparuit in Rubo.A quo deinde Moyse audierunt: Prophetam suscitabit vobis Deus de frátribus vestris tamquam mé: ipsum audietis. Quo vertat hæc figura, et protni$si9 Moysi,beatusstéphanus satis declárat indicansGhristuim. Cyrillus Stephanum imitatus $; loco indicato hunc typüm refert ad Christum D9minum. Verum in hisce figuris $. et Christiano opulo proponendi§ tam Ephesini Patres, quám {ystus fion'solum similitudinem figurægum pr9t0typo prae oculis habuerunt, sed etiam alterum electioni suae finem constituebant,ut scilicet docerent, Christum Dominum in typis illis figuratum, lugem fuisse infinite præstantiórem talibus umbris,quibus pronuntiabatur.Hinc inter cætera Patrum testim®inia in synodo Ephesina recitata, luculentum est illud Thèophili ëpiscopi (pag. 203 edit. R9manæ concil. Ephes.) : Multifariàm, multisque modis olim Deus loqùens jiatribus in prophetis, novissime diebus istis locútus e$t nobis in Filió, quem constituit hæredem universorum, per quem fecit et saecula: necnon Cyrilli Alexandrini orätio sécunda, de rectè,fide ad Reginas, ubi ex eadem epistola Pauli ad Hebræos próducitur consecutum ex illo exQrdio argumentum äemonstrans,ex ea relatione similitudinis, quæ præcessit in Moyse ad Christi pontificatum signifigandum, tanto ämplioris gloriàe compotem esse Christum Filium, et Dominum præ Moyse ministro ag servo, quantó ampliorem honorem habet domo qui fabricavit illam: à Nam Moyses quidem fidelis erat in tota domo,tanquam famülus in testimonium eorum quæ dicenda erant : Christus ver9 tanquam Filius'in domo sua.» Indicat igitur,per hosce typos spectari similitudinem quidem in humana Christi natura per verbum assúmpta, præcellentiam vero prototypi in eadem Verbi persona, ac natura sua äivina juam non dimisit,cüjus causa dicitur Christus vefe Deus. « Omnis namque domus fabricatur ab aliquo; qui autem omnia creavit Deus est,.” nempe ille Filius de quo dixerat Paulus in exordio epistolae per quem fecit et saecula. Tota igitur, ratio Κ\ ha§ce figuras Christi in Moyse præmissas, necnon Josue filii Nun quae postmodum consequentur in hoc basilicæ latére, eadem est, ac Patrum Ephesinorum in iisdem deligendis ad illustrandum dògma catholicum de Christi matura divina et humána, multifariam,multisque modis a De9 perlegis romissa, loquente patribus in prophetis, adumratum,novissime autem diebus istis manifestatum in ipso Filio,per quem fecit et sæcula, nobi§ aBerte locúto, ex qüò cafne de stirpe David et Abraham assumpta, in nobis habitafe dignatus est. Idem Pauli festimonium Romana Ecclesia legendum no

his oflert in festo Dominicæ Nativitatis,quod Patres A idolum vituli in deserto fusum (E.rod. xxxii) ante

Ephesini recitari in testimonium dogmiatis voluerunt, et Xystus in tota historia Moysis duxit etiam oculis fidelium in I)eiparæ basilica per musiva sua esse repræsentandum. Quot igitur sunt hic figuræ ex Moysi Ę selectæ,tot numeramus documenta typorum divinæ, atque humanæ Christi naturæ a ysto papa dedicta ex sua, ac decessorum pontificum,necnon Ephesinorum Patrum totiusque Ecclesiæ doctrina. 22. Proximæ areolæ musivum refert Moysen, connubium celebrantem cum Sepphora,eumdemque }}}} ad pascendum gregém soceri ex Jetfiro aguel cognominati, quod interpretatur Cyrillus Ê Dei (Glaph. in Exod. pag. 259, edit. Paris.). gem Cyrillus utrumque exponit de Christo.Primum illud deSepphora(circa finem lib.secundi Adorat, in spiritu et veritate,pag. 78, B) : « Vocata, inquit, ex gentibus dum sequeretur legem ac tanquam cum

¥gyse pædagogo matrimonio juncta, qui optime ad B

Christi mysterium perducit : ést enim lex magister quidam elementariüs,qui perducit ad initia sermonum Dei, ac per ænigmatâ, et umbras cognitionis ejus, qua Christi mysterium percipitur, veluti semina quædam nobis inserit.De Pastoricia vero Mosis cura circa gregem soceri Jethro sacerdotis subinde Raguel appellati quod est grex Dei, mysterium Christi, Cyrillus invenit etiam in nomine : Subiit enim (inquit $. in Exod. lib. i, pag. 259 E) manum summi illius omnium pastorum principis, hoc est Christi Jesu, per quem,èt cum quò sit Deo, et Patri gloria cum sancto Spiritu, undè appellatur grex Dei. » 23. Succedit in areola quarta Moysis reditus in Ægyptum cum uxore, ac libris ad confratres suos e servitute Pharaonis educendos. Præfert autem virgam illam, quam sacer textus nominat virgam Dei, portans virgam Dei in manu sua (Exodi cap. iv, 22), in qua propterea Cyrillus, aliique Patres etiam antiquissimi, quemadmodum Justinus martyr in Dial. cont. Tryph.pag 24, typum Christi considerant «Moyses,ait,cuih virgâ aù'redimendum populum missuis est,eamque manu tenens cum antecederet populum mare divisit.»Cyrillus vero ait:«VirÉ; itaque est Dei Filius. » Et de Moysis tvpo virgam anc indicans ait : « Id enim verum signum, cui omnes credidimus, Verbum nobis simile factum ad nos devenisse: quod virga humo projecta designat.» Glaphyr. lib. ii, pag. 298. C. Et rursus in scholio de Incarnatione videndo parte I 1, concil. Ephesini cap. 15, edit. Rom. fol.581, ubi hoc dogma catholicum : Quod Dei Verbum et homo factum manserit Deus, probat ex symbolo de virga Moysis, scribit : « Et facta est virga in manu ejus, et dixit illi : ut credant tibi, quia apparuit tibi Dominus Deus patrum tuorum, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Animadverte in his natura, et veritate Filium Dei, tanquam si quædam virga sit patris. Virga autem insigne est regni. In j;i; enim habet omnium potestatem. Denique etiam divinus David : Thronux tuus, inquit, Deus in saeculum sæculi,et virga aequitatis virga regni tui. Sed cum projecit in terram, id est corpore terreno circumdedit,sive per humanitatem misit in terram. » Hinc exhibet Xystinum hoc musivum populos adorantes in conspectu ejusdem virgæ, quales nobis retulit sacer textus(eodem cap. iv Exódi) : Et fecit signa coram populo, et credidit populus, audieruntque, quod visitasset Dominus filios Israel, et quod respeacisset afflictionem illorum, et proni adorave

» 24. Areola quinta Moysen stantem inter complures viros talari veste ihdutos ostendit, quos állo{uitur, et agnum in editio collocatum. Hinc putavit ill. Ciampinus esse vitulum absente Moyse ab Aarone fusum ex inauribus feminarum Israëliticarum. Verum neque series historiæ Mosaicæ referre debet

C.

quam demersionem Pharaonis recenseat,, quæ habetur caq. xiii, neque figura animalis in edito stylobate collocati vitulum exprimit, sed agnum candidum. Quare ad legem Paschalem pertinet, ut reor, recensitam (Ergd.xJ) : Ut tollat unusquisque agnum per familias, etc. Nulla frequentior Christi figura celebratur ex Veteri Testamento ab Ecclesia, quam agmi Paschalis immolatio. Quare typus non indiget auctoritatibus singularium doctorum utcomprobetur. 25. In sexto musivo (apud Ciampin. expresso tab. lvii, num. 2) profectionem jubet Moyses principibus familiarumi intentis ad legendum agnum e grege, quem mactent. lnfra vero tres mansiones curn appareant, concionante ex suggesto Moyse suis popularibus nondum ad mare deductis,videtur exprimi ex cap.Exodi xiii,iter,et castrametatio per tres illas mansiones,quas ante apparitionem columnæ ignis per noctem,et nubis per diem peragratas ab Israelitis ostendit Hieronymus(ad Fabiolam de quadraginta duabus mans.) nempe Ramesse, Socoth, Ethan. Eodem plane stylo vidimus itineraria etiam Romani orbis in charta Peutingeniana dispositaapictoribus hujus ætatis, qua musiva Xysti componebantur. Hieronymus in eo tractatus,sive Fpistola cxxvii ad Fabiolam probat ex Psalmo lxx et ex primo ad Cor. cap.x í' omnia referri ad Christi mysteria : egressionem scilicet ex Ægypto in solitudinem, et ipsum numerum mansionum quadraginta duarum Fespondentem pari numero generationum in genea: logia Christi apud Matthæum non carere hujusmodi typo ac figura :« Monente Apostolo,omnia in figura illis contigisse, et patres nostros omnes sub nube fuisse, omnes mare transiisse,omnes in Moyse baptizatos in nube et in mari. » 26. Haec postrema Apostoli verba satis declarant septimam É, Xystini musivi, in qua transitus Hebraeorum exprimitur per mare Rubrum,Pharaone submerso Exodi xiv, Cryptæ SS. Martyrum, antiqui sarcophagi Christianarum hujus ætatis, perinde ac Rituales libri, et vetustissima quæque monumenta Romanæ Ecclesiæ frequentissime adhibent hanc historiam Mosis ad liberatoris nostri, et Salvatoris Dei beneficia, et sacramenta in hisce figuris obumbrata olim Hebræis,manifestanda nunc fidelibus. Quae non egemus monitore privato, ut Xysti pontificis consilium assequamur in hocce facto exhibendo,cui publica Ecclesiæ auctoritas tot suis documentis explicationem ministrat. 27.0ctavæ areolæ historia desumitur ex capitibus xv ac xvi Exodi : in quibus murmurante populo contra Moysen, cum dulcium aquarum p9tu, et ciborum inopia laboraret, apparet Dominus Moysi, et providenti miseratione utrique necessitati opem ferens, ostendit lignum, quo injecto, aquæ amaræ dulciorem contrahant, et coturnices, ac manna de cœlo pluit, quibus vescantur ingrati, ac desinant

[ocr errors]

Hisce pariter in figuris Christi mysterium intelligendis tanta est cópia documentorum Ecclesiæ,et cóncordiæ Patrum, üt vix egeant indicatione. Cyrillus in Glaphyris ad Exodum caput inscribit de mamma et cóturnice. Narrata historia, ita prosequitur typum. « Certissime autem dqcuit eos experientia, inquit, ac rebus ipsis, quod Deus possit etiam nunc dare, et parare mensam in deserto : sicut reverra et Domihus noster Jesus Christus similia edidit miracula, cum ex quinque panibus fractis complures saturavit in deserto; duodecim insuper cophinis ex fragmentis repletis.»Judæorum vero`nauseam inofficiosam, qua cibo de cœlo præstito praeferebant Ægyptias carnes, ita componit cum rejectione doctrinae Christi et sacrament9rum posterós derivata. « Simile quid miseris Judæis aeêidit, inquit, tempore Salvatoris : umbræ enim, ag typi fuerunt illa quæ tunc præmonstrata fuerunt

futurorum.Cum enim ipsi vero mannae hoc est Chri- A quem etiam virum dicit, Moyses. Nam et divinus ab Jesu, id est diabolus a Christo victus est, » et A non concessa temere proccdentium. Est alia seditio,

sto, qui descendit de cgelo, et potest nos omnes enutrire, promittitque vitam æternnm, prætulerint usum terrenorum putidum atque insulsum, offenderunt necessario, non solum Deum, verum etiam ipsum divinum Moysem. Scriptum est enim Iratus est furor Domini contra populum suum, et Moysi item videbatur Inalum. » Cyrillo præiverat Cyprianus in epistola Lxxvi ad Magnum scribens : « Cujus aqualitatis sacramentum videmus in Exodo esse celebratum,cum de cœla manna defiuerut, et futurorum præfiguratione alimentum panis cœlestis, et cibum Christi venientis ostenderet. » Utrique assentitur Hieronymus (de quadraginta duabus mans. in v. scriberis : « Marath intellige aquas 0ccidentis litteræ : quibus si immittatur confessio crucis,et passionis Dominicæ sacramenta jungantur,omne quod importabile,et triste videtur, ac rigidum, vertitur in dulcedinem. » . Verum ne fatigemur id quærere in Patribus,quod ipse Dominus in Evangeliö dignatus est propalare, eum de figura sacramentorum suorum in inanna ÉÉ'; tum de excellentia sui panis vitam tri2uentis æternam supra Mosaicum cibum a morte non liberantem.Indicat similitudinem quando affirmat: Hic est panis de cælo descendens. Testatur differentiam et excellentiam sui panis vivi supra Mosaieum a morte non eximentém, quando subdit : Non sicut manducaverunt patres vestri mamma, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum (Joan. vi). Erat autem id expresse repraesentandum in hisce musivis Ephesinæ $ynodi gesta,ac dogmatis documenta expressuris; cum Actione I, pag. 363, ex Quaternione 4 Nestorii ab hac promissioiie Redemptoris nostri absurde explicatâ impius h;eros archa suas blasphemias astruéret: et Patres e contra huic yenen9 opponerent pharmacum legitimæ interpretati9nis, tum in, Théophili expositione contra ùrigenistas in capite quod inscribitur : Quod Christns e$t vita,et vivificus (pag. 189), tum in xi anathematismo Cyrilli : Si qüis ipsam Domini carnem vivifi£am negaverit, anathema sit, pag. 306, ejusque defensione pag, 537, luculentef expressæ. 28. Noni musivi argumentum est miraculum a Deo patratum per virgam Moysi ad aquas contradictionis. Moysem, virgam, petram, aquias inde deductas pertinere ad mysterium, Christi nemo ex Patribus dubitat.Sed B. Cyrillus ad argumentum sibi propositum gatholici dogmatis contra Nestorium asserti aptissime interpretatur in epistola ad Ana$tasium, aliosque monachorum Patres data, quæ impressa est parte III concilii Ephesini, edit.Rom., pag. 703. Ejus verba sunt hoc loco reddenda. Manifestavit nobis veritatem(ait de Christo Domino)cultui, illi,qui in umbris, et figuris erat finem imponens. Deinde ad hoc factum Móysi desceiidens in'divinæ

[ocr errors]

Scripturæ verbis illud exprimentibus invenit sym- D

bolum expressum,ac testimonium divinæ et huinanæ naturæ post carnem a Verbo assumptam in eo substentis. « Illum tentaverunt, inquit, in tentatiQne,jurgati sunt contra eos apud a quas contradictionis. 0 rem admirabilem ! Virum' dicens eum, statim Deum declaravit, quem exacerbavit, et ten< tavit Israel et in eremo, et ad aquam contradictionis ; ejusque rei fidem faciet Psaltes, dicens : Dirupit petram in eremo, et potavit eos velut in αbysso multa : et educit aquam de petra, et de lu.rit tanquam flumina aquas. Et quid post hoc? Et tentaverunt, inquit, eum in córde suô, et male locuti sunt de Deo, et di.rerunt : Nunquid poterit Deus præparare mensam in deserto, quoniam percussit petram, et flu.rerunt aquae, et torrentes inundaverunt? Numquid et paném poterit dare, aut parare mensam populo suo ?'iî;' igitur, quomodo jurgati fuerint adversum Deum î facientem,

Paulus sic intelligens scribit : Bibebant enim eae spirituali, sequente petra : petra autem erat Christus. Vir igitur, contra quem jurgabantur, ipse erat ille, qui nondum incarnatus tentabatur ab Israelitis.Non enim alium fuisse Filium ante carnem, alium vero ab ipso diversum ex semine David,sicut audent quidain dicere, sed unum et eumdem ante incarnationem quidem nudum adhuc Verbu m, post partum autem ex sancta Virgine, incarnatum et hominem factum,sicut scripserunt sancti illi,et divini Patres; alio quoque signô comprobavit Moyses.Nam quasi interrogaret quispiam, et discere cuperet, de quonam viro mentionem fecisset, quem sane et tentatum fuisse, et objurgatum ab Israelitis diceret,tantum non intento digito Jesum demonstrat, et inuit, » etc 20.Sequitur in decimo Xysti musivo pugna Israelitarum contra Amalecitas, elevante manus Moyse, suffulto ab Aaron,et Hur in lapide adjutorii; Josue vero fortiter dimicante juxta præceptum Moysi. Sanctus {yrillus, ut Ephesimorum Patrum præcipuum adhibeam (de Ador. in inst. et verit. lib. iii, p. 88) facti mysterium requirenti Palladio,Quisnam est hujus scripturae sensus? ita respondet : « Atque opinor nihil difficile est inspicere volentibus.Nam si cogitet quispiam præceptum esse a Moyse Josue, quid aliud suispicari poterit, quam illud omnino, quod cum Verbum esset Deus, factum est sub lege,quod ad humanitatis habitum pertinet, ac subditum quodam modo Moysi mandatis; idque pluribus modis, nunc circumcisionem perferens eam, quæ est secundum carnem, nunc didrachma selvens,etc.Vernm etsi factum est sub lege propter humanam naturam, tamen tum quoque, Deus erat, Salvatorque, ac Redemptor universi populi. Nam cum ex universo populo lsrael,et ex omni gente viros polentes eleisset, sanctos, inquam, apostolos, et eos, qui per idem vocati sunt, etc., una cum his congressus est cum hujus mundi principe...» Videri possunt reliqua hujus facti mysteria ibidem de Christo patefactám,tam in Moyse, quam in petra ubi consedit,et in altari quod erexit. « Quod namque manus extendit Moyses, inquit, crucis speciem ostendens, et Amalec, ea res,ut opinor, eos prorsus significat,qui per illam crucem venerandam Satanam vincunt, et adversus hostes invalescunt. » Et paulo post ad ea verba accedens, accipientes lapidem supposuerunt sub ipso, et sedit super eum. Aaron, et Hur sustentabant manus ejus, unus hinc, et alter hinc : « Lapis autem pretiosus subdit)electus,angularis, probatus Christus est,super quo acquiescentes(sessio namque uietem significat) qui ex Israel obsequentiores, ac ociliores sunt,illæ, inquam, reliquiæ gratiæ, quæ secundum electionem Ę manus, id se crucem suscipiunt, Christo illos confirmante,atque continente, qui per Hur,atque Aaron Ę Judex simul,et summus sacerdos intelligitur : Hur siquidem judex integerrimus erat.Aaron autem summüs sacerdos. Denique ad altare pervenit a Moyse erectum completa pugna,et victoria,dicens : Profliato igitur, ac victo Amalech, erigit Moyses altare í? illique hoc nomen imponit : Dominus refugium meum : quod ipsum etiam Christi figuram praefert. Is eum Dominus noster est factus, ac refugium, cum debellaritmundi hujus principem,calcaveritque mortis imperium,ac seipsum obtulerit pro nobis,ut immaculatam hostiam,in odorem suavitatis Deo ac Patri. Fuit igitur altare illud Christi figura, cui decens ac verum nomen est Dominus meus refugium meum. » Ante Cyrillum in eisdem typis recognoverat Christi figuram Cyprianusin libro secundo adversus Judæos cap. 16 scribens : « Hic est lapis in Exodo, super quem sedit Moyses in cacumine collis,quando Jesus Nave contra Amalech dimicavit, sacramento lapidis, et stabilitate sessionis Amalech superatus est cap. 21 ejusdem libri :« Hoc signo crucis, et Amalech victus est ab Jesu per Moysen. In Exodo (licit Moyses ad Jesum : Elige tibi viros, et e.vi, et constitue cum Amalech in crastinum. Ecce ego stabo in cacumine collis, et virga Dei in manu mea, etc. Et fugavit Jesus Amalech et omnem populum ejus. Et dixit Dominus ad Moysen : Scribe hoë, ut sit memoria in libro, et da in aures Jesu : quoniam deletione deleam memoruam Amalech de sub cœlo. » Hoc mysterium ratum habet etiam Hieronymus in mansione xi scribens ad Fabiolam : « Moysûs ascendit in montem : Jesus contra Amalech militat; signum crucis superatur inimicus. » troque hoc Patre antiquior Justinus martyr in eamdem sententiam concesserat in Dialogo adv. Judæos ita scribens pag. 26: « Cum populus bellum cum Amalech gerebat, Naveque filius is, qui Jesu nomine appellatus est, bello præerat, Moyses ipse Deum expansis in cælum manibus precabatur. Aäronius autem eas tota die sublevabat ne defessus eas deprimeret. Si enim aliqua ex parte ab ea figura, quæ crucem imitatur, deflexerat, tunc, ut apud Mosen scriptum est, populus vincebatur. Si vero in eo statu ac figura manebat, Amalecus tantum vincebatur, et populus cruce fortis reddebatur. Neque enim, quod ita Moses precabatur, propterea superior erat populus, sed initio pugnae cum nomen Jesu esset, ipse signum crucis edebat. » 30. Consequitur in undecima areola musivorum Xysti repræsentata seditio populi, excitata non ex pünitione Core, Dathan, et Abiron, uti Ciampinius putavit, sed ex reditu exploratorum terra promissionis, qui ad terrorem suis popularibus incutiendum falsa retulerant nuntia Numerorum cap. xiii et xiv expressa. Mirabatur eruditus præsul cum cerneret in hoc musivo populum furore percitum exhiberi jacentem lapides contra viros ad tabernaculum confugientes, et intra nubem protectos ope divina; cum cæteroqui non legeret,lapidatum fuisse Moysen, aut Aaron ex suborta seditione post pœnas infiictas temeritati Core, Dathan, et Abiron, et ducentorum quinquaginta virorum, quos ignis ultor absumpserat Numerorum cap. xli, quam seditionem putabat hic esse delineatam. In explicatione tabulæ ix, n. 1, ubi hunc Iconis:mum musivi Xystini curavit incidi dubius hæret de nonnullis in pictura musiviexpressis, uae in sacro textu non reperit ita enuntiata, præsertim vero de populo lapidibus impetente viròs intro nubem receptos. Hos autumat esse Moysen, Aaron et Hur ; sed addit : « Dubium me diutius tenuit ille virorum globus non utcunque irruentium, sed lapidibus impetentium fugientes : quod tamen minime sacro cujusque versionis textui consors est. Quare, cum hæc vera lapidatio videatur, etc., nullam lapidationem haurire potis fui, quæ hisce figuris aptior esset, nisi ea qua Josue cap. vm, Achan cum omni domo sua concidit, » etc. Hanc vero excludit ab hujusce musivi imagine, cum post obitum Moysi secuta sit: neque in ea protectio Domini lapidatos eximeret, utpote fontes delicti eadem pœna ex divina lege plectendi : neque locus pœnæ inflictæ Achano sit apud tabernaculum, sed extra castra. Quare concludit hanc imaginem referre quidem Moysen, et Aaron a seditioso populo impetitos post mortem Core, Dathan et Abiron, sed lapidum projectionem, quæ in ea seditione non legitur, additam fuisse pictoris ex arbitrio, ut furorem stolidæ plebis aliquo pacto exhiberet. Pace attamen præsulis de sacris antiquitatibus optime meriti, dixerim præoccupatum semel aniImum ab opinione quam prætulerat de expressa in hac areola^seditioné longé posteriori, quæ insecuta est excidium Core, Datan et Abiron, non attendisse ifnaginem esse referendam ad alian seditionem,quæ præcesserat non modo pœnam, sed etiam scelus, ac sacrilegium trium illorum ad sacerdotii officia sibi

[merged small][ocr errors]

quam Deus asserit Nuimer. xiv, vers. 22, fuisse deciiuaιιι ex quo educti fuerant ex Ægypto rebelles hi fs. raelitæ murmurantes, quos propiërea excludit e l.umero introducendorum in terram promissionis: Tentaverunt me jam per decem vices, nec obedierunt voci metr: moti videlunt terram, pro quq juravi patribus eorum. Illius decimæ scditionis historiamj hic repræsentari ita constal, ut singula narrationis adjuncta fideliter expressa recognoscantur, præsertim vero conjectus lapidum a furente populó, non solum Moy$en et Aaron duces expeditionis, sed etiam Josue ét Caleb ablegatos ad considerandam terram, ita insecuto, donec ad tabernaculum confugientes, ope divinâ protegerentur, quales hic exprimuntur, nón pictoris arbitjo ac tenueritate, sed attenta sedulitatê pontificis Xysti, e divinis litteris historiæ lineamenta musivario præscribentis. Murmurati sunt contra Moysen et Aaron omnes filii Israel (ait sacer textus Num cap. xiv, vers 2) dicentes, utinam, etc. Constituimus nobis duces, et revertamur in Ægyptum. Quo aulito Moyses et Aaron ceciderunt proni in terram cornm omnni multitudine filiorum Israel. At vero Josue Filius \um, et Caleb filius Jephone, qui et ipsi lustraverttnt, terram scilerumt vestimenta sua, et ad omnem multitulinem filiorum Israel locuti sunt Terra quam circuivimus valule homa est, etc. Nolite rebelles esse contra Dominum... Dominus nobiscum est, molite metuere. Cumque clamasset omnis multitudo et lapidibus eos vellet opprimere, apparuit gloria Domini super tectum fœderis cunctis Filiis Israel, et dicit Dominùs ad Moysem : Usquequo detrahet mihi populus iste? (Juousque non credent mihi in omnibus $ignis quæ feci coram eis ? etc. In solitudine hac jacebunt caulaverit vestra. Considerantibus verba a sacro textu adhibita in historia hujus seditionis, et conferentibus illa quæ B. Cyrillus conscripsit in explicatione nuper refata I'roxime superioris palam est, aptari eadem mysteria divinitatis Κί; utrobique Ę. dum seditio, contra Moysen dicitur quoque contra Dominum Deum, nempe Christum Dómifium, in eodem ty Moysis, Aaron, et Josue perinde significatum legislatorem, pontificem, et ducem W}} perducendi in terram promissionis: cui rebellis et incredula Judæorum gens sublegere ducem alium meditabatur, a quo reduceretur in Ægyptum terram servitutis ac tenebrarum. Huic Κ; seditioni perinde aptantur mysteria a Cyrillo detecta in superiori : ¢ Intelligis igitur quomodo jurgati fuerint ädversus Deum miracula facientem, quem etiam virum dicit Moyses.» Comprobat Cyrillu§ explicationem ex Pauli Epistola ad Hebræos comprobatura et ista. Cum enim capite illius epistolae tertio suscipiat Paulus probandum, longe excellentiorem esse Christum, utpote Filium Dei, quam Moysen in domo Dei servum, procedit ad seriam admonitionem, ne ab hac in eum fide recedamus imitando incredulitatem ac rebellionem Judæorum contra Moysen, in facto Numerorum expressam, nuper recitato ac delineato in musivo. Adducit enim Paulus eadem verba capitis, num. 14, vers. 37, ut obdurationem et exacerbationem indicet seditiosorum contra Dominum a nobis fugiendam. Participes enim Christi effecti sumus, ait Paulus. Si tamen initium substantiae ejus usque ad finem firmum retineamus... Quidam enim audientes e.rtcerbaverunt, sed non universi qui profecti sunt eae Ægypto per Moysen. Quibus autem infensus est quadraginta annis ? Nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera prostrata sunt in deserto? Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi illis qui increduli fuerunt ? Et videmus quia non potuerunt introire propter incredulitatem. 31. Duodecima in areola, quam expressit Ciampinus tabula Lx, n. 2, Moyses Levitis tradit Deuteronomii volumen in arca custodiendum; ut legimus Deuter. xxxii : Postquam ergo scripsit verba legis

« PoprzedniaDalej »