Obrazy na stronie
PDF
ePub

czasie pierwsze kroki tłumaczeń z języka Francuskiego. a) Stan. Ser. JAGODYŃSKI. (Bawił na dworze Zy

gmunta III. iż był wesoł i krotochwilny, obcowanie jego było wszystkim przyjemne. Władysławowi królewiczowi towarzyszył w podróży do obcych krajów). Melodrama Włoskie Saracinellego, które we Florencyi na przyjęcie. królewicza 1625 grane było: Wybawienie Rugiera z wyspy' Alcyny, z Włoskiego wierszem Polskim przełożył Krak. 1628. We własnych

utworach" krotochwilny i naganiający. b) Piotra Baryki: Z chłopa król komedya dworska

(1637), góruje nad spółczesnymi. c) JĘDRZÉJ na Raciborzu MORSZTYN (podskarbi w.

kor.) pierwszy obeznaje rodaków z teatrem Francuskim przez wytłumaczenie z KORNELA: Cyd albo Roderyk b. m. i r. (1689) i w Lipsku (Supraślu) 1752. Trajedya ta była grania 1661 w zamku król. w Warszawie, z dodanym

prologiem rzeki Wisły mówiącéj. d) STANISŁAW MORSZTYN (żyjący za Jana III. wojew.

Mazowiecki). Jego są tłumaczenia trajedye:
Andromachá z Rasyna i Hipolit' z Seneki (wy-

tłoczone wraz z pismami Jędrzeja). e) Waczaw Rzewuski (ur. 1705; wojewoda Podol

ski, później hetman w. kor., znakomity nauką i cnotą, † 1779). Odznacza się osobliwie tem, że w tych czasach przedmiot wziąwszy z domowych dziejów, napisał dwie trajedye: Żółkiewski i Władysław pod Warna; wyszły one wraz z jego komedyani: Dziwak i Natręt i innemi drobniejszemi wiérszami, p n. Zabawki wierszem Polskim Józ. RzewUSKIEGO, jego syna, War. 1760.

§ 66. Dyalogi, w którychby miejscowe życie i spółczesne wypadki przedstawić chciano, krótko

jeszcze trwały; natomiast upowszechnienie znalazły treści nabożnej

.

2. Proza.

$ 67. Gdzic poezya nie kwitnie, tam i proza kwitnąć nie może. Zaledwie dla utrzymania ciągu odważymy się przypomnieć kilku pisarzy; makaronizmami wszyscy zeszpeceni.

A. PROZA KRASOMOWCZA.

§ 68, Lúbo nie ustało rozprawianie na sejmach i nauczanie z kazalnic, nie bylo jednak wymowy, tylko gadanina nastrzępiona zdaniami i słowami Łacińskiemi, w ogóle sinieszna. § 69. Mowca.

Jędrz. ChryzOSTOM ZAZUski' (syn Aleksandra woj. Rawskiego i Katarzyny Olszowskiej; uczył się u Jezuitów i 1667 udał się do akad. Wiédeńskiej a potem do Grojca w Styrsku; 1669 podróżował do Włoch, Francyi i Niderlandów; 1674 zostawszy Krak. kanonikiem posłował do Hiszpanii, Portugalii i Francyi. Następnie był kanclerzem królowej Maryi Kazimiry, i przeszedłszy przez różne biskupstwa skończył na Warmińskiem, wszakże już jako kanclerz w. kor. za Augusta II; † 1 maja 1711). Zostawił on liczne pisma po sobie, a między temi mieszczą się: Mowy na radach i sejmach żnemi czasy miane. Oliwa 1689. Dość się jemu jednemu przypatrzyć.

$ 70. Kaznodzieje. a) JĘDRZEJ WĘGIERSKI (ur. 1600 w Ostrorogu; trzy

mając się wyznania Lutra, uczył się w Lesznie, Bytomiu i w Toruniu; 1620 zrobiono go rządcą uczelni w Lesznie; od 1625 był nadwor

nym kaznodzieją Słupeckiej w Opolu; 1632 wrócił na rządcę w Lesznie, nakoniec pastorem we Włodawie, † 1649). Jego są: Kazania w 3 częściach; 1 Kaznodzieja osobny, II Kaznodzieja domowy, III Kazn. zborowy, Gdańsk 1646. Kazania a stateczności w wierze ku na

uce, przestrodze i pociesze, w Baranowie 1644. b) JĘDRZ. Chryz. ZAZUSKI (zob. 69). Mowy różne

weselne i pogrzebowe War. 1690, a same
selne osobno w Kaliszu 1730. Kazania zebra-
ne, z przydat. do pierwszego wydania, w Ka-
liszu 1730. Kazanie na święto ś. Ignacego mia-
ne w Rewlu wyd. w Brunsbergu 1700.

we

B. PROZA DZIEJOPISARSKA,

§ 71. Z kilku książek niedawno wydanych (Paska, Otwinowskiego, Jemiołowskiego) biorąc miarę, i z tego co zkąd inąd jest wiadomém, można się spodziewać, że jeszcze więcej znajdzie się rękopisów do tego działu należących, które posłużą do zasłonienia wyłomu dotychczasowego, choćby to i nie były ściśle płody dziejopisarskie, ale tylko pamiętriki i dzienniki.

§ 72. Krajopisarz.

WŁADYSŁAW ALEKSANDER ŁUBIÉŃSKI (ur. 1703; uczył się w Kaliszu u Jezuitów, podróżował po Francyi i Włoszech, 1741 pisarzem wielkim koronnym; przeszedłszy różne stopnie kościelne, 1758 arcyb. Lwowsk. 4, potém Gnieźnieńskim). Szacowne jego dzieło: Swiat we wszystkich swoich częściach większych i mniejszych, to jest w Erropie, Azyi, i t. d. jeograficznie i historycznie okréslony, z opisaniem religii, rządów i t. d. Wrocł. 1740; jestto pierwsza najobszerniejsza jeografia w języku Polskim, do której se przyłączone kra

jobrazy całego świata i jego części, ryte w Norymberdze.

9-73. Dziejópisarze. a) Wojciech WĘGIERSKI (uczył się w szkołach By

tomskich i tamże był nauczycielem za sprawą Rafała Leszczyńskiego, w. Opolu zaś włości Słupeckich kaznodzieją ewanielickim). Została po nim Kronika zboru ewanielickiego Krakowskiego, dopiero r. 1817 b. m. wyd. (p. J. S. Bandkiego). Jako spółczesny wie nie jedno, mianowicie o oblężeniu Krakowa przez Szwe

dów. b) JAN CHRYZOSTOM Pasek (ur. w okolicach Rawy,

uczył się u tamtejszych Jezuitów; służył pod Czarneckim przeciw Szwedom, Siedmiogrodzianom i Moskwie; na schyłku panowania Jana Kazimirza osiadł w Rawskiém i chodził dzierzawami, † około 1690). Z rękopisu Pamigtniki jego wyd. Raczyński w Pozn. 1836 i 39, ale język popoprawiał; dokładniejsze wy. danie Lachowicza w Wilnie 1843. i wr. 1854

z rycinami. Podoba się wielom stary gawędziarz. c) MikozAJ JEMIOZOWSKI (właściciel cząstki Swary

czowa w Bełzkiem. Służył wojskowo za Jana Kazimirza; 1669 obrano go poborcą podatków na wojsko uchwalonyeh. Za żonę pojął Katarzynę Iłowiecką; dzierzawił 1675 wieś Kotlica a 1687 Konotopy pod Sokalem; 1683 mianowano go rewizorem powiatu Grabowieckiego; † około 1683). A. Bielowskiemu winniśmy ogłoszenie jegó Pamiętników, obejmujących dzieje Polski od 1648 do 1679 we Lwowie 1850 z rękopisu Win. Rogalińskiego. Znać, że je pisała ręka do szabli nawykła, ale wie wiele rzeczy dobrze i czego zkąd inąd nie znamy. Obchodzą go i zagraniczne sprawy, choć to ziemianin tylko Belzki.

d) Pamiętniki do panowania Augusta II (podobno

OTWINOWSKIEGO) zawierają ważne i ciekawe szczegóły do panowania tego króla. Ed. Raczyński wydał je 1838 po swojemu; Józef Czech

w Krak. 1850 dokładnie. e) JAN POSZAKOWSKI (Jezuita). Zostały po nim: Hi

storya luterska- o początku i rozkrzewieniu się téj sekty; oraz niektóre rewolucye w sobie zawierająca, światu Polskiemu ogłoszona, Wilno 1745, i Historya kalwińska o początkach, progresie i upadku tej sekty we Francyi, części 3, War:

1747 i 49. f) Bezimiennego: Opisanie historyczne dziejów pier

wszych chrześcian i kościelnej karności i t. d. h. m. 1746 (w poświęceniu podpisany X. J. H. B. S.

8.74. Rodopisarz. KASPER Niesiecki (Jezuita,) † 1743). Obszérniejszego i doskonalszego spisywacza szlacheckich rodów i herbów Polskich dotąd nie wamy; napis dzieła: Korona Polska i t. d. czyli herby i familie rycerskie tom. 4. Lwów 172841, t. 5ty nie wyszedł. Główną jego zaletą, że wiele wiadomości nagromadził. Iż nie wszystkich spisał i chwalił, wcześniej poszedł do grobu! Dopełniał go ktoś w wydaniu Lipskiem nowem i skracał; lecz cała robota nie spakajająca, gdyż niedokładna.

za

C. PROZA DYDAKTYCZNA.

$ 75. Filozofii nikt się nie oddawał, choć po wszystkich akademiach scholastycznej uczono. Wspominamy tylko, że JĘDRZ. Maks. FREDRO (kaszt. Lwowski a potem woj. Podolski, † 1679) układał przysłowia, lecz po. Eacinie, i te JAN. IGN. JANKOWSKI spolszczywszy w obieg puścił (3cie wyd.

« PoprzedniaDalej »