Obrazy na stronie
PDF
ePub

b) Gostomski (wojewoda Rawski, słynny gospodarz,

żył bardzo długo za obu Zygm. Jag.). Dzielo jego pośmiertne wydał oczko p. n. Gospodarstwo, Krak. 1588: 1644 i 1844 w Bibl.

star, t. III. c) OLBRYCHT STRUMIEŃSKI (z Mysłowic, urzędnik

Balicki). O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów,także o przekopach,oważeniužprowadzeniu wody, Krak. 1573, którąto pracę uzu

pełnił i wydał STANISŁAW STROJNOWSKI r, 1609. d) JANUSZ DUBRAWSKI. (Pochodził z województwa

Ruskiego). Napisał i wydał po łacinie w Wrocławiu 1547 książkę, którą ANDRZEJ Proga przetłum. p. n. O rybnikach i rybach, Krak. 1600; dzieło to jest ozdobą naszego piśmiennictwa

gospodarskiego. e) KRZYSZTOF DOROHOSTAJSKI (ur. 1562; ojciec Mi

kołaj Moniwid Olechowicz, wojew. Płocki; w młodym wieku uczył się sztuki jeżdżenia u Antoniego Ferarego w Neapolu, pełnił różne krajowe. posługi, a 1603 mian. marszałkiem wiel. Lit.; † 1611). Dzieło swojego mistrza i jego ojca wydał po Polsku p. n. Hippica. to, jest o koniach księga , Krak. 1603 i 47.

§ 54. Nauka lekarska, znachodząc swą podstawę i pomoc w szérzeniu się nauk przyrodzonych, musiała się także szérzyć; dążność wszakże piśmienna nosi na sobie znamię stosowania się do użytku pospolitego a) JĘDRZEJ GLABERKOBYLINA. Problemata Ari

stotelis; gadki z pisma wielkiego filozofa Arystotelesa i též inszych mędrców tak przyrodzonéj jako i lekarskiéj. nauki pilnością wybrane; pytania rozmaite o składności człowieczych członków rozwięzujące, i t. d. Krak. 1535. Traktat o puszczaniu krwi, Krak. 1542 przy Zielniku Siennika.

b) PIOTRĄ Z KOBYLINA, Nauka ratow. położnic,

Kr. 1541. c) WALENTY Z LUBLINA (uczony lekarz). O różnych

chorobuch i leczeniu ich, 1592. d) WOJCIECH Oczko (rodem z Morawy, lekarz

Lwowski, pisał się lekarzem królewskim).
Prócz zielnika po łacinie, wydał po Polsku
Cieplice, Krak. 1578 i Przymiot, czyli dworska

niemoc, Krak, 1581. e) Piotr UMIASTOWSKI (po ukończeniu nauk w a

kademii Krak. zostaje dr. med. i fil. i podróżuje po Włoszech; sławny za Zyg. III lekarz). Księg czworo o przyczynach morowego powie

trza, Krak, 1591. § 55. Matematyka i astronomia. Te nauki stały najwyżej w akademii Krakowskiej. WieJu pisarzy zyskało sławę Europejską, ale ci pisali po łacinie; Polskiego zas języka użyli najpierwsi: a) Tomasz Kaos o którego życiu nic nie wiemy)

przekazał po sobie takie dziełko: Algoritmus To jest nauka liczby Polską rzeczą wydana; przez księdza Tomasza Kzosa. Na trzy się części dzieli. Pierwsza będzie o osobach liczby, wtóra o regule detri, trzecia o rozmaitych rachunkach y o spółkach kupieckich. Cracoviae ex of.

Ungleriana 1537. (w-8. ark. 8). b) STANISŁAW GRZEBSKI (Ur. 1526 w Grzebsku, wsi

dziedzicznej w Mazowszu; z młodych lat przy. kładał się do jęz. Lac. 'Grec. i Hebraj; był domowym nauczycielem Stanisława Mikoszewskiego a 1563 został magistrem w akad. pó. żniój profesorem; † dnia 1 grud. 1570), Geometrya to jest miernicka nauka po Polsku nqpisana z Greckich i Łacińskich ksiąg i ti d. teraz nowo wydana, Krak. 1566.

[ocr errors]

c) JAN LATOś lub LATOSZ, WOJCIECH RościszEWSKI

i SZCZĘSNY ŻEBROWSKI wiedli z sobą spór piśmienny względem kalendarza poprawionego za Grzegorza XIII. Pierwszy się sprzeciwiał

poprawie; za co wiele prześladowania i szy. derstwa ściągnął na siebie, a drudzy stawali w jej obronie.

$ 56. Wojenność. a) MACIÉJ STRUBICZ (Polak, bawił przy księciu

Pruskim Albercie w Królewcu, żył jeszcze 1570 r.). Z rozkazu tego księcia przełożył jego dzieło, Von der Kriegsordnung oder der Kunst Krieg zu führen. (które sam Albert Zyg. Augustowi 10 sierp. 1555 poświęcił i posłah), na język Polski. Piękny ten rękopis, nigdy

nie odbity, znachodził się w książnicy Załuskich. b) Jan Tarnowski hetman wielki Koronny wydał:

Consilium rationis bellicae, v Tarnowie 1558. Tylko nazwa Łacińska, osnowa po Polsku. Prócz tego: Ustawy prawa ziemskiego - z przydatkiem o obronie Koronnéj i o sprawie powinności urzędników wojennych, Krak. 1579, z czego i Paprocki korzystał, pisząc swego Hetmana, równie jak i z Bielskiego (Sprawa rycérska...

Kraków r. 1569). c) STANISZAW SÀRNICKI ( 'nauki odbył w Królewcu;

wsparty od Alberta ks. Pruskiego podróżował po obcych krajach. r. 1563. był ministrem kalw. w Niedźwiedzy, 1592 wojskim Krosnostawskim niedługo potém umarł). Zostały w rękopisie po nim: Księgi hetmańskie, dotąd niewydane są opisane w Czasopiśmie naukowém Ossoliń

skich d) JAKOB CIELECKI przełożył: Książki Juliusza Fron

TYNA senatora Rzym. fortelach wojennych; księg czworo... 'teraz na nowo wydane, Poznań, 1609.

3. GRAMATYCY I SŁOWNIKARZE.

§ 57. Wielu się ich znachodzi, wspomniemy tu tylko celniejazych. a) STANISŁAW ZABOROWSKI (za młodu służył wojskowo

później uczył się prawa cywilnego i koscielnego i został księdzem;' 1506 r. mianował go krol Aleksander pisarzem skarbu Koronnego, a potém Zygm. I podskarbim). Została po nim Ortographia sau modus recte scribendi et legendi polonicum idioma quam utilissimus przy dziele: Grammatices rudimenta Krak. 1518, 19, 26, 29, 36, 39, 60, 64. Jęd: KUCHARSKI przełożył to pisemko na język Polski i wyd. w War.

1825). b) JAN SEKLUCYAN. (Ur. w Bydgoszczy, otrzyma

wszy stopień bakałarza teologii w akademii Lipskiej, został kaznodzieją przy kościele p. Maryi w Poznaniu, zkąd po uczynieniu wyznania wiary oddalony 1525. Otrzymuje urząd pisarza królewskiego przy cle". Poznańskiém, który atoli porzuca i na wezwanie księ. cia Alberta przenosi się 1540 do Królewca i 1541 zostaje kaznodzieją przy tumie; † 1578 mając lat około 80). Przy jego Ewanielii s. Mateusza a później przy Nowyin testamencie wyd: 1551 w Królewcu ma być: Nauka czytania i pisania języka Polskiego. (KUCHARSKI wydał

ją razem z. Zaborowskim). c) PIOTR STOJEŃSKI STATORYUSZ. (Ur. w Thionville

w Luksemburgskiém, przybył do Polski 1555 į został rektorem w Pińczowie; należał do Aryańskiego przekładu Biblii Brzeskiej; † około 1568). Z namowy Prospera Prowana żupnika Wielickiego wydał: Polonicae grammatices institutio, Krak, 1568.

d) Jan MĄCZYŃSKI. (Ur. 1516 w Sieradzkiem z oj.

ca Piotra i Anny Ciemieńskiej, odebrawszy staranne w domu wychowanie i ukończywszy nauki w kraju, zwiedził Włochy, Francyą, Hiszpanią, Anglią i Niemcy. Zostawszy księdzem, posiadał 1553-4 kanonie Kalisk. i Pozn. a 1559 probostwo w Rujsku i kan. Sieradzką; później przeszedł do protestantów i przy dwoize Zyg Aug. bawił jako sekretarz a potém u Radziwiłła Czarnego. Król Batory poważał go i wyznaczył mu był roczną płacę; przesladowany o wiarę sam sobie życie odebrał około 1587). Dzieło jego wyszło pod napisem Lexicon latino - polonicum, Królewiec 1564 ; napisał on i Polsko-łaciński słownik, ale ten

w rękopisie zaginął. e) Jan Januszowski (zob. § 51) Nowy karakter

Polski drukarni Łazarzowej i ortografia Polska 1584; do tego przydał mysli i uwagi Jana Kochanowskiego, Stan. Orzechowskiego i

Łuk. Górnickiego. f) GRZEGORZ KNAPSKI, Cnapius. (Ur. w Gródku

w Mazowieckiem, wstąpił do Jezuitów, u których brał nauki, potem sam uczył w ich kolegiach gramatyki, wymowy i matematycznych umiejętności; † w Krakowie. 1638 w podeszłym wieku). Z pilnością i dokładnością wypracował bardzo ważny i do dziś dnia bardzo użyteczny słownik, stanowiący epokę w słownia karstwie Polskiém. Thesaurus polono-latino-gráecus, Krak- 1621, drugie wyd. 1643. Thesau'rus latino-polonus Krak. 1626. Adagia polonica selecta et sententiae morales ac dicteria faceta, honesta, latinae et grecae reddita, Krak. 1632.

« PoprzedniaDalej »