Obrazy na stronie
PDF

b) Gostomski (wojewoda Rawski, słynny gospodarz, żył bardzo długo za obu Zygm. Jag.). Dzieło jego pośmiertne wydał Oczko p. n. Gospodarstwo, Krak. 1588: 1644 i 1844 w Bibl. star. t. III. – c) OLBRYCHT STRUMIEŃSKI (z Mysłowic, urzędnik Balicki). O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów; także o przekopach,oważeniu i prowadzeniu wody, Krak. 1573, którąto pracę uzupełnił i wydał STANISŁAW STRONowski r, 1609. d) JANUsz Dubrawski. (Pochodził z województwa Ruskiego). Napisał i wydał po Łacinie w Wrocławiu 1547 książkę, którą ANDRzEJ PRoGA przetłum. p. n. O rybnikach i rybach, Krak. 1600; dzieło to jest ozdobą naszego piśmiennictwa gospodarskiego. e) Krzysztof Dorohostajski (ur. 1562; ojciec Mikołaj Moniwid Olechowicz, wojew. Płocki; w młodym wieku uczył się sztuki jeżdżenia u Antoniego Ferarego w Neapolu, pełnił różne krajowe, posługi, a 1603 mian. marszałkiem wiel. Dit: f 1611). Dzieło swojego mi- strza i jego ojca wydał po Polsku p. n. Hippica. to, jest o koniach księga, Krak. 1603 i 47. § 54. Nauka lekarska, znachodząc swą podstawę i pomoc w szérzéniu się nauk przyrodzonych, musiała się także szérzyć; dążność wszakże piśmienna nosi na sobie znamię stosowania się do użytku pospoitego . . a) JĘDRZEJ GLABER ż Kobylina. Problemata Aristotelis; gadki z pisma wielkiego filozofa Arystotelesa i téż inszych mędrców tak przyrodzonej jako i lekarskiej nauki z pilnością wybrane; pytania rozmaite o składności człowieczych członków rozwięzujące, i t. d. Krak. 1535.. Traktat o puszczaniu krwi, Krak. 1542 przy Zielniku Siennika. -

b) PioTRA z Kobylina, Nauka ratow. położnic, Kr. 1541. c) WALENTY Z LUBLINA (uczony lekarz). O różnych chorobach i leczeniu ich, 1592. " d) Wojciech Oczko (rodem z Morawy, lekarz Lwowski, pisał się lekarzem królewskim). Prócz zielnika po Łacinie, wydał po Polsku Cieplice, Krak. 1578 i Przymiot, czyli dworska niemoc, Krak. 1581. e) Pontusiows (po ukończeniu nauk wakademii Krak. zostaje dr. med. i fil. i podróżuje po Włoszech; sławny za Zyg. III lekarz). Ksiąg czworo o przyczynach , morowego powietrza, Krak. 1591. § 55. Matematyka i astronomia. Te nauki stały najwyżej w akademii Krakowskiéj. Wielu pisarzy zyskało sławę Europejską, ale ci pisali po Łacinie; Polskiego zaś języka użyli najpierwsi: , , a) Tomasz Kos o którego życiu nic nie wiemy) przekazał po sobie takie dziełko: Algoritmus To jest nauka liczby Polską rzeczą wydana; przez księdza Tomasza Kosa. Na trzy się części dzieli. Pierwsza będzie o osobach liczby, wtóra o regule detri, trzecia o rozmaitych rachunkach y o spółkach kupieckich. Cracoviae ex of Ungleriana 1537. (w-8. ark. 8). b) Stanisław Grzebski (Ur. 1526 w Grzebsku, wsi dziedzicznéj w Mazowszu; z młodych lat przykładał się do jęz. Łac. Grec. i Hebraj; był domowym nauczycielem Stanisława Mikoszewskiego a 1563 został magistrem w akad. póżnićj profesorem; † dnia 1 grud. 1570), Geometrya to jest miernicka nauka po Polsku nateraz nowo wydana, Krak. 1566.

[ocr errors][merged small][merged small]

JAN LAToś lub Latosz, Wojciech Rościszewski i Szczęsny Zebrowski wiedli z sobą spór piśmienny względem kalendarza poprawionego za Grzegorza XIII. Piérwszy się sprzeciwiał téj poprawie; za co wiele prześladowania i szyderstwa ściągnął na siebie, a drudzy stawali w jéj obronie. -

§ 56. Wojenność.

MACIÉJ STRUBICz (Polak, bawił przy księciu
Pruskińm Albercie w Królewcu, żył jeszcze
1570 r.). Z rozkazu tego księcia przełożył je-
go dzieło, Won der Kriegsordnung oder der
Kunst Krieg zu führen.(które sam Albert Zyg.
Augustowi 10 sierp. 1555 poświęcił i posłał),
na język Polski. Piękny ten rękopis, nigdy
nie odbity, znachodził się w książnicy Załuskich.
JAN TARNowski hetman wielki Koronny wydał:
Consilium rationis bellicae, w Tarnowie 1558.
Tylko nazwa Łacińska, osnowa po Polsku.
Prócz tego: Ustawy prawa ziemskiego z przy-
datkiem o obronie Koronnej i o sprawie powin-
ności urzędników wojennych, Krak. 1579, z cze-
go i Paprocki korzystał, pisząc swego Hetma-
na, równie jaki z Bielskiego (Sprawa rycerska.
Kraków r. 1569). T .

STANISŁAW SARNICKI ( nauki odbył w Królewcu;
wsparty od Alberta ks. Pruskiego podróżował
po obcych krajach. r. 1563. był ministrem kalw.
w Niedźwiedzy, 1592 wojskim Krosnostawskim
niedługo potém umarł). Zostały w rękopisie
po nim: Księgi hetmańskie, dotąd niewydane
są opisane w Czasopiśmie naukowem Ossoliń-
skich.

JAKóB CIELECKI przełożył: Książki Juliusza FRón-
TYNA senatora Rzym. O fortelach wojennych;

3, GRAMATYCY I SŁOWNIKARZE,

§ 57. Wielu się ich znachodzi, wspomniemy

tu tylko celniejszych.

[merged small][ocr errors]

institutio, Krak, 1568.

STANISŁAW Zaborowski (za młodu służył wojskowo później uczył się prawa cywilnego i kościelnego i został księdzem; 1506 r. mianował go krół Aleksander pisarzem skarbu Koronnego, a potém Zygm. I podskarbim). Została po mim Ortographia seu modus recte scribendi et legendi polonicum idioma guam utilissimus przy dziele: Grammatices rudimenta Krak. 1518, 19, 26, 29, 36, 39, 60, 64. JĘD. Kucharska przełożył to pisemko na język Polski i wyd. w War. 1825),

JAN SEKlucyAN. (Ur. w Bydgoszczy, otrzymawszy stopień bakałarza teologii w akademii Lipskiéj, został kaznodzieją przy kościele p. Maryi w Poznaniu, zkąd po uczynieniu wyznania wiary oddalony 1525. Otrzymuje urząd pisarza królewskiego przy cle Poznańskiém, który atoli porzuca i na wezwanie księcia Alberta przenosi się 1540 do Królewca i 1541 zośtaje kaznodzieją przy tumie; † 1578 mając lat około 80). Przy jego Ewanielii ś. Mateusza a później przy Nowym testamencie wyd. 1551 w Królewcu ma być: Nauka czytania i pisania języka Polskiego. (Kucharski wydał ją razem z Zaborowskim).

Piotr Sromski STAToRyusz. (Ur. w Thionville w Luksemburgskiém, przybył do Polski 1555 i został rektorem w Pińczowie; należał do

[ocr errors]

ło 1568). Z namowy Prospera Prowana żupnika Wielickiego wydał Polonicae grammatices

[ocr errors]

ca Piotra i Anny Ciemieńskiéj, odebrawszy staranne w domu wychowanie i ukończywszy nauki w kraju, zwiedził Włochy, Francyą, Hiszpanią, Anglią i Niemcy. Zostawszy księdzem, posiadał 1553–4 kanonie Kalisk. i Pozn. a 1559 probostwo w Rujsku i kan. Sieradzką; później przeszedł do protestantów i przy dworze Zyg. Aug. bawił jako sekretarz a potém u Radziwiłła Czarnego. Król Batory poważał go i wyznaczył mu był roczną płacę; prześladowany o wiarę sam sobie życie odebrał około 1587). Dzieło jego wyszło pod napisem Lexicon latino-polonicum, Królewiec 1564; napisał on i Polsko-łaciński słownik, ale ten w rękopisie zaginął.

Jan Januszowski (zob. § 51) Nowy karakter Polski z drukarni Łazarzowej i ortografia Polska 1584; do tego przydał myśli i uwagi Jana Kochanowskiego, Stan. Orzechowskiego i Łuk. Górnickiego.

Grzegórz Knapski, CnAplus. (Ur. w Gródku w Mazowieckiem, wstąpił do Jezuitów, u których brał nauki, potém sam uczył w ich kolegiach gramatyki, wymowy i matematycznych umięjętności; † w Krakowie 1638 w podeszłym wieku). Z pilnością i dokładnością wypracował bardzo ważny i do dziś dnia bardzo użyteczny słownik, stanowiący epokę w słownikarstwie Polskiém. Thesaurus polono-latino-graecus, Krak- 1621, drugie wyd. 1643. Thesaurus latino-polonus Krak. 1626. Adagia polonica selecta et sententiae morales ac dicteria faceta, honesta, latinae et grecae reddita, Krak. 1632.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »