Obrazy na stronie
PDF

tników z napisem: Niektóre okoliczności bezkrólewia po obraniu Henryka. Wybranie Stefana Batorego. Na Łaciński język przełożone mają napis: Interregni Poloniae libri VIII. Także w rękopisie dotąd.

Maciej Strykowski. (Ur. 1547 w Stryjkowie, mieście leżącem w obw. Rawskim, z ojca Jakóba. Od 1554 uczył się przez 9 lat w Brzezinach, a licząc 18 lat, wybrał się 1565, aby doświadczyć żołniérskiego chleba, oprócz tego żywiąc w sobie żądzę podróżowania, do Litwy, wtedy wojującéj z W. K. Moskiewskiém. I tu przebywał po rok 1573, przez ostatnie 1%, roku w Witebsku, gdzie rotmistrzował Al. Gwagnim, Włoch z Werony. Po śmierci Zyg. Aug. wrócił do Korony i w końcu wrześ. 1574 puścił się w podróż do Konstantynopola z posłem Jędrz. Tarnowskim przez Multany, Bułgaryą i Tracyą, skąd wróciwszy przed 12 kwiet. 1575 do Krakowa, udał się nazad na Litwę, gdzie pracował u Jérz. księcia Olelkowicza, a po tego śmierci 1578 u Melchiora Giedrojca biskupa, który go miał kanonikiem Zmudzkim mianować; lecz czy święcenie wziął, nie wiadomo; - zapewne wkrótce po 1582). Od piérwszego przybycia na Litwę oddał się cały duszą i ciałem pisaniu dziejów Litewskich. Dla tego nauczył się po Litewsku i po Rusku, słuchał pieśni i zbiérał podania, zwiedzał pograniczne ziemie, oglądał pola bitew, dawne mogiły, wyorywane oręże, ważniejsze uroczyszcza czyli grodziska, zamki, cerkwie, grobowe kamiemie, obrazy książąt, i t. d. Owocem tego zapału i ciężkiej pracy, nie wspominając już bynajmniej o rozlicznych źródłach pisanych: Która przedtém nigdy, światła nie widziała Kronika Polska, Litewska, Żmudzka i

wszystkiej Rusi Kijowskiej, Moskiewskiej, Siewierskiej, Wołyńskiej, Podolskiéj, Podgórskiej Podlaskiej itd. I rozmaite przypadki wojenne. tamże 1845. Cokolwiek sędziowie dzisiejsi temu dziełu zarzucają, mniéj więcéj może być sprawiedliwem; jednak jestto dzieło olbrzymie i sława jego nie zaginie. Aby przynęcić czytelników podał wiele opisów, mianowicie bitew, wiérszami. Zaraz po powrocie z podróży wydał: O wolności Korony Polskiej i w. k.

[ocr errors]
[ocr errors]

królestw pod tyrańskim jarzmem Tureckiem; o rokoszu niniejszego tyrana. Amurata i wszystkich królów domu Otomańskiego. wywód; tudzież, którymby sposobem ta moc ukrócona być mogła. przestroga w Konstantynopolu według czasu istotnie gwoli ojczyźnie napisana. Krak. 1575. Miał do tego czerpać ze źródeł wschodnich. Inne pisma jego wiêrszowane pomijamy, choć są treści dziejowej.

MARCIN Paszkowski, także rymotworstwem się bawiący, przełożył ALEKSANDRA GwAGNINA dzieło p. n.: Kronika Sarmacyi Europejskiej, Kr. 1611 i War. 1768. Stryjkowski głosił, że Gwagnin go w Witebsku okradł i cudze za swoje wydał; dzisiejsi znawcy tego nie przyznają. . MARCIN BAżowski jest tłumaczem Kromera; O sprawach, dziejach i wszystkich inszych potocznościach i koronnych Polskich ksiąg XXX. Krak. 1611, War. 1767.

CYPRYAN, Bazylik(wyznania reformowanego, miał drukarnią własną w Brześciu Litewskim, wspierany od Olbrachta Łaskiego woj. Sier.; żył, w przyjaźni z Trzycieskim, Przyłuskim). Zajmuje tu miejsce jako najwyborniejszy tłumacz,

Historya o srogim prześladowaniu kościoła bo

[ocr errors]

żego, w której wypisane sprawy onych czenników, którzy począwszy od Wiklefa i Hussa krwią swoją zapieczętowali. Brześć Lit. 1567. Historya o żywocie i zacnych sprawach Jerzego Kastryota, którego pospolicie Skanderbergiem zowią. Brześć Lit. 1569 (pierwsze trzy księgi przetłumaczył Wolan). J. F Modrzewskiego o poprawie rzeczypospolitej ksiąg pięcioro, w Łosku 1577 i Wil. 1770, lecz w tém opuszczono księgę o kościele. Nakoniec Historya Atyli, dotąd nieznana bliżej.

Piotr SKARGA Pawski (zob. §45). Roczne dzieje kościelne od narodzenia. wybrane z rocznych dziejów kościel. Cesara Boraniusza; Krak. 1603

i dopełnione w Krak. 1607. Żywoty świętych

starego i nowego zakonu na każdy dzień przez cały rok. Pierwsze wydanie w Wilnie 1579, ostatnie 19ste w Wiêd. 1843.

BARTosz Paprocki (ur. koło 1543; nauki pobierał w Krakowie, i w młodości przesiadywał u Modliszewskiego i Piotra Gorajskiego. Dla poprawienia sobie doli ożenił się z Jadwigą Kosobudzką, kasztelanką Sierpską, wdową po

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][merged small]

§ 49. Używanie w uczelniach i akademiach jedynie języka Łacińskiego przeszkadzało rozwinięciu się Polszczyzny ścisło naukowej i umiejętnéj. Ale duch wielkich i przezornych mężów, chcących nauki dla ogółu narodu przystępnemi uczynić, pokonywał i tę trudność; kto się nie mógł zdobyć na pierwotwór, przyswajał narodowi obce dzieła.

§ 50. Filozofii teorycznie wcale po Polsku nie wykładano, praktyczna zaś nie objawia się wprawdzie w systemach, ale w stroju pospolitym w przepisach i przykładach; także tłumaczenia mają wagę.

[merged small][ocr errors]

MIKOŁAJA REJA z,NAGŁowic (zob. § 38) głównym dziełem jest: Źwierciadło albo kształt, w któ:*::*:*:*: wom jako we źwierciedle przypatrzyć. Krak. wieka War. 1828. Dał w niém naukę, jak się w każdym wieku prowadzić należy, rozłożywszy je na młody, średni i w lata podeszły. Całą mądrość swoję, jakiej śród ludzi i z książek nabył, tu złożył, z całą swobodą duszy i serca, z całą mocą i wdziękiem i pisarskiej wprawy. I dziwnie odbija się od Postyli (Krak. 1557, 71 i Wil. 1594), tudzież od Apokalipsy (Krak. 1564) w których nic nie uwzględnia, rznie po swojemu od ucha, co ślina przyniesie. Postyla krążyła i między katolikami, co spowodowało, iż katolicy także się do pióra wzięli.

Łukasz Górnicki. (Ur. w Krakowskiém około 1520. Przeszedłszy nauki w Krakowie i Padwie, bawił jako dworzanin przy biskupach Krak. S. Maciejowskim, Zebrzydowskim, Przyrębskim i Padniewskim, następnie został sekretarzem i bibliotekarzem Zyg. Augusta; dostawszy starostwa Wasilkowskie i Tykocińskie 1565, złożył urząd i przesiadywał w Tykocinie; żonę Barbarę z Bezdziede Broniewską utracił 1587, sam f około 1602). Naczelnem jego dziełem: Dworzanin Polski Krak. 1566, 1639, War. 1761 i 1828. Pomysł wzięty z Włoskiego: Il libre del cortegiano przez BALCERA hr. KastylioNiego, lecz przedmiot, osoby, obyczaje są miejscowe, własne. W rzeczy saméj tém dziełem zarobił sobie na nieśmiertelność; ucząc w niem jakim dworzanin być ma, wskazał nam, jak się wtedy rzeczy miały u nas. Są tu wprowadzone wszystkie stany, od króla

« PoprzedniaDalej »