Obrazy na stronie
PDF
[graphic][subsumed][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][subsumed]
[ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors]

e)

[ocr errors]

polskim Héronimem, napisał: Postyłę katoliczną,

Krak. 1573 i 84 i Postyłę katoliczną mniejszą,
Poznań 1582,

Piotr Skarga Pawski. Ur. 1536 w miast. Groj-
cu Mazowieckim, gdzie i początkowe nauki
w 1 - - - - - - -

dwu latach został bakałarzem 1555 objął zarząd uczelni Warszawskiéj a od 1557 prowadzenie w Wiedniu na naukach bawiącego Jana Tęczyńskiego, syna Jędrzeja kaszt. KraIkowskiego, który Skardze potém, gdy ten 1563 do stanu duchownego wszedł i kaznodziejstwo zaraz objął przy katedrze Lwowskiéj, dał probostwo w Rohatynie, które jednak w krótce złożył zatrzymując kanonią do 1568, w Iktórym udał się do Rzymu i tam 1569 wszedł do Jezuitów, w tém zgromadzeniu pełnił różne obowiązki wyższe: prorektora, rektora kolegiów w Wilnie, Połocku Rydze, i zastępcy prowincyała; 1584 mianowano go superiorem u ś. Barbary w Krakowie a w styczniu 1588 Zygmunt III powołał go na kaznodzieję nadwornego, i był nim ad do śmierci; † 27 wrześ. 1612). Z gorącego zapaśnictwa swojego z różnowiercami i szczęśliwego nawracania ich do kościoła powszechnego nie mniej sławny jaki z kaznodziejstwa. " Piérszeństwa mu dotąd nikt nie odebrał w tym zawodzie; również ze względu na piękność języka piérwsze zajmuje miejsce w polskiém piśmiennictwie. Wzniosły, głęboki, jasny i nieograniczoną moc rozczulenia słuchaczów posiadający. Kazania na niedziele i święta całego roku. Krak. 1595-97, -1602-9-10-18, Warsza. 1737, Wil. 1793 w 6 tomach i w Lipsku 1743. Kazania o siedmiu sakramentach. do których przydane przygodne, Krak. 1600. Jedne i drugie jeszcze kilkakroć osobno i w połączeniu były wydawane, także z innemi jego dziełami. Kazania sejmowe wyszły piérwszy raz w Krak. 1600; i w tym samym pogrzebowe, między któremi na pogrzebie Anny Jagiellonki i Anny Austryaczki celują. Także są pojedyńczo wy

dane kazania, jak Dziękowanie kościelne zazwycięstwo Multańskie... 1600. Wsiadanie na wojnę (Szwedzką 1601) Krak. 1602. Także są wcielone do przygodnych. Przydano mu chlubne imię PioTRA ZzoToustego.

FABIAN Brukowski (ur. 1566 Lwowianin; uczył się i nauczał w akad. Krak. wymowy i filozofii w młodości, 1592 został Dominikanem i pzez sprawując i rektorstwo; po powrocie z Włoch był kaznodzieją u Dominikanów w Warszawie, potém kaznodzieją obozowym, nakoniec nadwornym królewicza Władysława, z którym był w Moskwie i we Włoszech;-1634 przeorem Krak. klasztoru; †, 9 grudnia 1636). Po Skardze w następstwie czasu aż do drugiej połowy XVIII wieku nie było lepszego od niego kaznodziei; jednak wzorowym nazwać go nie można, choć piękna w nim polszczyzna z uczonością, za często przywodzi Łacinę i dowcipkuje. Ztąd ckliwy. Odznacza się nadto zamiłowaniem porównań, podobieństw i, przystósowań; słowem goni za kwiatkami. Zywot obozowy także wpływ nań wywarł. Kazania pogrzebowe, których 7 wyszło w Krakowie 1612-1633, a dwa w Warsz. 1625-1632, między temi na cześć Jana Zamojskiego, Skargi, Chodkiewicza, Krz. Zbaraskiego, itd. Kazań z okoliczności zaś 10 w Krak. 1624 do 1635, a jedno Warsz. 1623. Kazania na niedziele i święta doroczne. Na każdą niedzięlę po dwoje gu kazań i na święta przedniejsze Krak. 1620. Tom II ma napis: Kaz. na święta doroczne. Na święta przedniejsze po dwojgu kazań. Wy(właściwie trzeci, bo II przy Iszym jest niewymieniony ), w którym środy i piątki przez

post wielki i wiele świętych. wspomniano, r. 1628,

B, PROZA IDZIEJOPISARSKA,

§ 46. Aż do Chwalczewskiego czasów sami duchowni zajmowali się u nas dziejopisarstwem; on piérwszy ze świeckich zerwał się do tego, a po nim M. Bielski, nadto pisząc po Polsku. Wprawdzie krytyka nic nieznacząca, ale coraz ważniejsze odzywają się głosy wykładające pojęcie i wyłuszczające pożytek pisanych dziejów i ich czytania. Ku końcowi tego okresu zaprzątano się już opisywaniem spraw spółczesnych, (jak Stan. Zółkiewski, Sam. Maśkiewicz, Mik. Scibor Marchocki) co jest najważniejszem. Jednak po Łacinie jeszcze piszących prawie więcéj i celniejsi, jak Kromer, Orzechowski, Hajdensztajn,Solikow§ 47 Zywoty, podróże i jeografia. „;::::::::::::::::::::, Krakowskiej). Wytłumaczył dla Elżbiety córki Zygmunta I Żywot pana i Boga naszego Jezusa Chrystusa i t. d. Krak. u Jeronima Wietora, 1522; wyd. wtóre jeszcze nieodszukane, 1538; 1687, 88, 1692, 1701, 31, przez Bonawenrurg napisany. Jestto wtóra książka polska wytłoczona. b) JĘDrzé Trzyciski (nauczywszy się od ojca jęz. star. doskonalił się w akad. Krakowskiéj. Tu zaprzyjaźnił się ze Stankarem, Przyłuskim, Orzechowskim, Rojzyuszem, i przed nimi czytywał swoje Łacińskie wiêrsze, a napisany na śmierć Zyg. I dał go poznać i dworowi; wysłany przez Decyusza zwiedził zachodnie kraje i Turcyą. Z podróży wrócił znakomicie udoskonalonym i napojonym zdaniami różnowierców, z którymi odtąd (jak

« PoprzedniaDalej »