Obrazy na stronie
PDF

h) Do dydaktycznej poezyi należą: Myślistwo Krak. 1595. Tomasza Bielawskiego; Powinności dobrego towarzystwa Krak. r. 1581 JANA Gruszczyńskiego. Bajką zajął się pierwszy podobno Beata z Lublina: Żywot Ezopa Ryga mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego; z niektóremitéż innych sławnych mędrców przykłady osobliwemi a bardzo śmiesznemi i też krotochwilnemi i t. d. Krak. r. 1578 i 85 . – Do satyry mało kto brał się, dla tego nikogo się nie przywodzi. B. POZYA POWIEŚCIOWA. § 39. Pieśni zajmujących się dziejami i przygodami mamy podostatkiem; zdawałoby się tedy, gdy od pieśni do powieści tylko krok, że ich u nas będzie także mnogo. Rzecz się ma przeciwnie; w stósunku do ilości lirycznych utworów nie wiele posiadamy epicznych, a z epopeją w ścisłém znaczeniu nawet nikt w tym wieku nie wystąpił, prócz z żartobliwą. J. Kochanowski pokuszał się, tłumacząc Homera Monomachią Parysową tworząc: O śmierci Jana Tarnowskiego, Pamiątka Tęczyńskiego, Proporzec czyli hołd Pruski, Jezda do Moskwy i posługi z młodych lat Krzysztofa Radziwiłła, tudzież w ułamku o bitwie z Turkami Władysława Warneńczyka; lecz właściwej powieści po nim nie mamy, może szybka śmierć przeszkodziła mu co większego opo3,5" 33",3," ::: ::: néj, tu także początki. Z jakiegokolwiek względu zasługujące na uwagę są następujące: a) JANA z Koszyczek bakałarza przekład: Rozmowy które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym i t. d. Krak. r. 1521 jest piêrwszą książeczką w piêrwszéj czcionarni Polskiéj

[ocr errors]
[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

gę językowi i piśmiennictwu ojczystemu przetłupmaczeniem epopeiTASA: Gofred albo Jeruzalem wyzwolona, Krak. 1618, 1651, 1687, Wrocł. r. 1820, Wilno r. 1826 z obszérną przedmową wydawcy, gdyż tą pracą nie tylko język wzbogacił, ale i poezyą w nowéj postaci odsłonił. ArvosTA Orland szalony, którego Jacek Przybylski wydał 25 pieśni z rękopisu w Krak. r. 1799 podług jego tłumaczenia, zdaje się, że nie jest robotą wykończoną, ale dopiéro zaczętą. g) JĘDRzE Kochanowski (starszy brat Piotra, był Stolnikiem Sandomirskim i na kilku sejmach posłem), Przekładem Eneidy WIRGILIUsza, Krak. r. 1590, 1640 i War. 1754, do czego się wziął był z porady Jana Zamojskiego, acz nie wyrównał oryginałowi, ułatwił jednak spółczesnym i następcom rozumienie poety, który w Polsce miał wielkie wzięcie. h) Bezimienny przełożył najstarszy romans po Grecku napisany przez Heliodora (w IV stul. żyjącego) p. n. Miłostki Teognisa z Charykleq w Wil, 1606, § 40. Obok tego dążenia w naśladowaniu obcych wzorów i przyswajaniu ich sobie występują także na jaw samorodni powieściarze Polscy, którzy korzystając z przygód i obyczajów spółczesnych, i przedrwiwając lub żartując, opowiadają nam jakby ułamkowo; co się to wtedy działo. Kiedyś przyjdzie do ściślejszego ocenienia takich płodów, teraz dość napomknąć tu o niektórych: Wyprawa plebańska Albertusa na wojnę z r. 1590, podobno przez JANA BRoscyusza. Albertus z wojny Krak. r. 1596. Zwrócenie Matyasza z Podola napisane przez MAćKA Pochlebce b. m. i r. (może rzed r. 1620), jest naśladowaniem poprzedniego. otém idą różne o klechach, rybałtach, dziadach,

[ocr errors][merged small]

§ 41. Dyąlogi, które się w XV stuleciu od pobożnych poczęły, przeszły tęraz różne przemiany. Przęz wprowadzęnie internędyów ożywiono je, z czasem intermedya zamieniły się na dyalogi mięsopustne i stały się w końcu komicznemi. Grywano je nie tylko w klasztorach i szkołach, od połowy XVI takżę na dworach anów. Tym sposobem urobiły się pomału w dyawemi nazwać można, jak Albęrtus, klęcha, kantor, pątnik, kostera, i t. d. w pokrewieństwie zostające z owemi, które w powieści także występują. Komedyi i trajedyi starożytnéj jeszcze nie wiele znano; jednak znajdujemy skazówkę, że już przed 1545 miały być tłumaczenia wiêrszem miarowym Plauta i Terencyusza. . . a) MIKOŁAJA REA (zob., §38) Żywot Józefa, z pokolenia Żydowskiego, syna Jakóbowego rozdzielony w rozmowach person, który w sobie wiele cnót i dobrych obyczajów zamyka. Krak. r. 1545, należy do pierwszych dyalogów na uwagę zasługujących, albowiem stanowi przejście z dyalogów do dramatu. Trzycieski powiada, iż go ludzie radzi widzieli. b) SEBASTYANA z Łęczycy: Safrona, najstarsza trą" jedya, wyszła w Krak. r. 1550. c) WITA Korczewskiego: Rozmowy Polskie, Łacińskim językiem przeplatane, rytmy ośmiorzecznemi złożone, Krąk. r. 1553, ząwierają w sobie tłumaczenie obrzędów kościelnych, o użyteczności dziesięcin dowodzenie i t. d.

[ocr errors][ocr errors]

d) Jan Kochanowskiego (zob. s. 38) Odprawa po

słów, na wzór trajedyi Greckiéj, wiérszem miarowym z chórami, napisana i przedstawiona r. 1578. Najwyższy utwór dramatyczny tego okresu. Wiszniewski upatruje w Odprawie pewne podobieństwó ze sprawą o Barbarę – Jest jeszeze ułamek dramatu, który tak samo jak Odprawa jest pisany p. n. Alcestis. . . Jan Zawicki, który wydał poemat: Charites Słowieńskie, poświęcony chwale Jana Zamojskiego, przełożył poety Szkockiego BuchANANA trajedyą: Jeftes Krak. r. 1587 Zdaniem M. Wiszniewskiego jestto najpiękniejsza trajedya w języku Polskim z tego okresu. Rzecz wzięta z dziejów Izraelskich i naśladowanie Eurypidesa Ifigenii w Aulidzie. ... "

[ocr errors]

y na przykład, „mogąli tym kształtem wchodzić w Polskość rzeczy językiem Greckim lub Łacińskim pisane.*

MARCINA BIELSKIEGo (zob. § 48) Sejm niewieści wydał syn Joachim w Krak. r. 1595. M. Wiszniewski wprowadza to między płodami dramatycznemi. Niewiasty przestraszone skutkami bezrządu i wiele dolegliwości doznając od mężów, składają radę na któréj zapada uchwała oddalić mężów od steru rzeczy popospolitej, zamienić ją na niewieścią i nowy i porządek państwu odnowionemu nadają. STANISŁAw Gosławski, o którym nic bliżej nie wiémy, przełożył Łaciński dramat S. Szymonowicza: Józef czysty Krak. r. 1597 pięknie i W10T010, Piotr CIEKLIŃSKI naśladował komedyą PLAUTA Time (potrójny pieniądz) pod napisem

« PoprzedniaDalej »