Obrazy na stronie
PDF
ePub

h) Do dydaktycznej poczyi należą: Myślistwo

Krak. 1595. TOMASZA BIELAWSKIEGO: Powinności dobrego towarzystwa Krak. r. 1581 JANA GruSZCZYŃSKIEGO. Bajką zajął się pierwszy podobno BERNART Z LUBLINA : Zywot Ezopa Fryga medrca obyczajnego i z przypowieściami jego;

z niektóremi též innych sławnych mędrców przykłady osobliwemi a bardzo śmiesznemi i těž korotochwilnemi i t. d. Krak. r. 1578 i 85. Do satyry mako kto brał się, dla tego nikogo się nie przywodzi.

B. POEZYA POWIEŚCIOWA. § 39. Pieśni zajmujących się dziejami i przygodami mamy podostatkiem; zdawałoby się tedy, gdy od pieśni do powieści tylko krok, że ich u nas będzie także mnogo. Rzecz się ma przeciwnie; w stosunku do ilości lirycznych utworów nie wiele posiadamy epicznych, a z epopeją w scisłém znaczeniu nawet nikt w tym wieku nie wystąpił, prócz z żartobliwą. J. Kochanowski pokuszał się, tłumacząc Homera Monomachiq Parysową tworząc: O śmierci Jana Tarnowskiego, Pamiątka Tęczyńskiego, Proporzec czyli hołd, Pruski, Jezda do Moskwy i posługi z młodych lat Krzysztofa Radziwiłła, tudzież w ułamků a bitwie z Turkami Władysława Warneńczyka; lecz właściwej powieści po nim nie mamy, może szybka śmierć przeszkodziła mu co większego opowiedzieć. Powieści nowożytnéj, romansem zwanéj, tu także początki. Z jakiegokolwiek względu zasługujące na uwagę są następujące: a). Jana z Koszyczek bakałarza przekład: Rozmowy

które miał król Salomon modry z Marchołtem grubym i t. d. Krak. r. 1521 jest pierwszą książeczką w pierwszej czcionarni Polskiej tieronima Wietora wydaną; tegoż prze

[ocr errors]

kładu: Historya piękna i smieszna o Poncyanie cesarzu Rzymskim, jako syna swego jedynego Dyoklecyana dał w naukę i ku wychowaniu siedmiu mędrcom i t. d. Najdawniejszy ro

mans prozą. b) Jana DYMITRA SOLIKOWSKIEGO, później dyplomaty

i areyb. Lwowskiego: Lukrecya Rzymska i chrześciańka (może wyd. Wierzbięty), napisana wtedy, gdy bawił na dworze młodego

Zyg. Augusta. Wierszem. c) WALENTY JAKUBOWSKI. : (Syn Jędrzeja poborcy

Sandomirskiego, wychował się na dworze Raa, dziwiłła, był pisarzem grodzkim Krak: i sekretarzem królewskim; † 1582). Doszło nas po nim tłumaczenie z Greckiego poety Muzeusza Leander i Hera, Krak, r. 1572, tudzież własna jego powieść: Antygone tebańska dziewica Krak. r. 1574, do której myśl wziął

z tragedyi Sofoklesa. d) Pawee ZABOROWSKI przełożył: Batrachomyoma

chyą albo kabomyszą wojnę. Krak. 1588 nieźle. e) JAN ACHACY KMITA prócz Trenu na smierć Bra

nickiej_r. 1588, Trenu na śmierć Anny Minskiej Krak. 1609, tłumaczenia Eneidy księgi XII (Krak. 1591), tudzież Pasterskich P. Wirgiliusza Marona rozmów Kraków 1588, i wielu innych jeszcze lirycznych, zostawił po sobie także tu należące: Spitamegeranomachya to jest bitwa pigmeów z żórawiami, Krak. 1595 i Morokozmea Babińskie. Jeszcze nikt nieocenil

płodów jego, z bliska mu się przypatrzywszy. f) Piotr KOCHANOWSKI. (Ur. r. 1566 w Sycynie, naj

młodszy brat Jana, sekretarz królewski i kawaler Maltański, odbył kilka wojen morskich mieszkał kika lat w Malcie i we Włoszech; † 1620, w Krak. u Franciszkanów jest jego nagrobek. Nieprzeżytą sławę zjednał sobie i oddał przysłu

[ocr errors][ocr errors]

gę językowi i piśmiennictwu ojczystemu przetłumaczeniem epopei Tasa: Gofred albo Jeruzalem wyzwolona, Krak. 1618, 1651, 1687, Wrocł. r. 1820, Wilno r. 1826 z obszerną przedmową wydawcy, gdyż tą pracą nie tylko jezyk wzbogacił, ale i poczyą w nowej postaci odsłonił. Arvosta Orland szalony, którego Jacek Przybylski wydał 25 pieśni z rękopisu w Krak. r. 1799 podług jego tłumaczenia, zdaje się, że nie jest robotą wykończoną, ale dos piero zaczętą.

count g) JĘDRZEJ KOCHANOWSKI (starszy brat Piotra, był

Stolnikiem Sandomirskim i na kilku sejmach posłem), Przekładem Eneidy WIRGILIUSZA, Krak. r. 1590, 1640 i War. 1754, do czego się wziął był z porady. Jana Zamojskiego, acz nie wyrównał oryginałowi, ułatwił jednak spółczesnym i następcom rozumienie poety, który

w Polsce miał wielkie wzięcie. h) BEZIMJENNY przełożył najstarszy romans po Grec

ku napisany przez HELIODORA (w IV stul. Żyjącego) p. n. Miłostki Teognisa z Charykleg w Wil. 1606.

$ 40. Obok tego dążenia w nasladowaniu obcych wzorów i przyswajaniu ich sobie występują także na jaw samorodni powieściarze Polscy, którzy korzystając z przygód i obyczajów spół-czesnych, i przedrwiwając lub żartując, opowiadają nam jakby ułamkowo; co się to wtedy działo. Kiedyś przyjdzie do scisléjszego ocenienia takich płodów, teraz dość napomknąć tu o niektórych: Wyprawa plebańska Albertusa na wojnę z r. 1590, podobno przez JANA BROSCYUSZA. Albertus z wojny Krak. r. 1596. Zwrócenie Matyasza z Podola napisane przez MAĆKA POCHLEBCE 6. m. i r. (może przed r. 1620), jest nasladowaniem poprzedniego. Potem idą różne oklechach, rybałtach, dziadach, także o obeym Sewizrząlę. Nakoniec przypomnieć wypada, że MAR. BIELski miał opiewać wojne kokoszg i zostawić tego rękopis z dwudziestu ar-, kuszów,

C. POEZYA DRAMATYCZNA, $.41. Dyalogi, które się w W XV

XV styleciu od pobożnych poczeły, przeszły teraz różne przemiany. Przez wprowadzenie intermedyow oiywiono je, z czasem intermedya zamieniły się na dyalogi mięsopustne i stały się w końcu komicznemi. Grywano je nie tylko w klasztorach i szkołach, od połowy XVI także na dworach panów. Tym sposobem urobiły się pomału w dyalogach Polskich osobliwe postacie, które narodowemi nazwać można, jak Albertus, klecha, kantor, pątnik, kostera, i t. d. w pokrewieństwie zostają. ce owemi, które w powieści także występują. Komedyi į trajedyi starożytnej jeszcze nie wiele znano; jednak znajdujemy skazówkę, że już przed 1545 miały być tłumaczenia wierszem miarowym Plauta i Terencyusza. a) MIKOBAJA REJA (zob. $38) Żywot Józefa, po

kolenia Żydowskiego, syna Jakóbowego rozdzielony w ropmowach person, który w sobie wiele cnót į dobrych obyczajów zamyka. Krak. r. 1545, należy do pierwszych dyalogów na uwagę zasługujących, albowiem stanowi przejście z dyalogów do dramatų. Trzycięski powiada, iż go ludzie radzi widzieli

. b) SEBASTYANA Z ŁĘCZYCY: Sofrona, pajatarsza trą

jedya, wyszła w Krak. r. 1550. c) WITA KORCZEWSKIEGO: Rozmowy Polşkie, Łaciń

skim językiem przeplatane, rytmy ośmiorzecznemi złożone, Krak. 7. 1553, zawierają w sobie tłumaczenie obrzędów kościelnych, o użytecznosci dziesięcin dowodzenie i t. d.

d) Jana Kochanowskiego (zob. § 38) Odprawa po

słów, na wzór trajedyi Greckiej, wierszem miarowym z chórami, napisana i przedstawiona r. 1578. Najwyższy utwór dramatyczny tego okresu. Wiszniewski upatruje w Odprawie pewne podobieństwo ze sprawą o Barbarę Jest jeszeze ułamek dramatu, który tak samo

jak Odprawa jest pisany p. n. Alcestis. e) JAN ZAWICKI, który wydał poemat: Charites Slo

wieńskie, poświęcony chwale Jana Zamojskiego, przełożył poety Szkockiego BUCHANANA trajedyą: Jeftes Krak. r. 1587 Zdaniem M. Wiszniewskiego jestto najpiękniejsza trajedya w języku Polskim z tego okresu. Rzecz wzięta z dziejów Izraelskich i nasladowanie Eury

pidesa Ifigenii w Aulidzie. entant 1) Łukasz GÓRNICKI (zob. 8.50) przełożył trajedyą

przypisywana Senece: Troas, Krak. r. 1589, niby na przykład, „mogąli tym kształtem wchodzić w Polskość rzeczy językiem Greckim lub

Łacińskim pisane.“ g) MARCINA BIELSKIEGO (zob. § 48) Sejm niewieści

wydał syn Joachim w Krak. r. 1595. M. Wiszniewski wprowadza to między płodami dramatycznemi. Niewiasty przestraszone skutkami bezrządu i wiele dolegliwości doznając od mężów, składają radę na której zapada uchwała: oddalić mężów od sterá rzeczy popospolitej, zamienić ją na niewieścią i nowy

porządek państwu odnowionemu nadają. h) STANISŁAW GOSŁAWSKI, o którym nic bliżej nie

wiémy, przełożył Łaciński dramat S. SzymoNOwicza: Józef czysty Krak. r. 1597 pięknie i

wiernie. i) PIOTR CIEKLIŃSKI naśladował komedyą. PLAUTA

Trinummus (potrójny pieniądz) pod napisem:

« PoprzedniaDalej »