Obrazy na stronie
PDF
ePub

r) JĘDRZÉJ ze Szupla, Benedyktyn Łysogórski,

który około 1481 był przeorem a 1493 żył jeszcze. Prawdopodobném jest, że to jego utworu posiadamy kilka pieśni, którym należy przyznać wyższość nad wszystkiemi poprzedniemi. Uczucia żałosne Matki Boskiej w wielki piątek; Pieśń o królowej niebios; O nawidzeniu p. Maryi; Hymn do n. panny; Hymn do Je

zusa Chrystusa. 8) Dwie pieśni z r. 1510, jednę nazwawszy pie

śnią moralng, wtórą zaś rozmową grzesznika
z Bogiem, ma wydać MACIEJOWSKI.
Prawie wszystkie te zabytki znajdują się
w Pamiętnikach i w Pism. Polskiem A. W. MA-

CIEJOWSKIEGO.

Treści światowej są następujące: a) Pieśń o Witołdzie, której tylko początek:' „Wi

tołd idzie po ulicy - Za nim niosą dwie szablicy przechował SARNICKI W swoich Księgach.

hetmańskich. b) Dwie pieśni miłosne z r. 1408 i 1472. Umie

ścił je w Piśm. Polskiém Maciejowski. c) Ucinek przepisywacza z r. 1414 tak brzmiący:

Caplanye chces polepsyoz daszy swey
Nemow czansto pywa naley
Bocz pywo yest dzywny oley
Wancz s nyoh clamayo Chopi

A rzekelocz Salenij selo Popy
znajduje sie w Księgach bibliograficznych J. LE-
LEWELA (str. 57 t. II), a może był to początek
jakiej satyry, spółczesnym' znanej i dla tego

tu w całości nie wpisanéj. d) STANISŁAW Piskorzewski miał się dziejami zaj

mować i pisać koło r. 1419 pieśni (zob. w Ma

CIEJ. Piśmiennic. Polşkiém). e) Staniszaw Clozek. (Syn wsławionego rycerza,

który był potém woj. Warszawskim; posłowar

wraz z Zawiszą 1410 do Zygmunta króla Węgierskiego; następnie zrobił go Jagiełło swym podkanclerzym, iż mu się zalecił wesołym dowcipem i żartami i z powodu wrodzonej zdolności do poezyi, lubo mniej był zdatnym do tego urzędu; 1428 r. osiągnął biskupstwo Poznańskie, i znajdował się na soborze Bazylejskim, gdzie odprawiono żałobny obrzęd jego nakładem za Władysł. Jagiełłę; † 18 list. 1438). Z Janockiego Litterarum in Polonia propagatores przytaczamy o nim taką, wiadomość: „Szczególniej słynął poezyą, i nie „tylko owe starożytne wiersze, w których wzo» rem innych národów waleczne, mądre i szczę„śliwe Polaków dzieła sławionemi były, z gro„bów niepamięci wydobył, przybrawszy je „W nowego życia postać, ale wiele pieśni z wła„snego dowcipu wypracował, w których i waż- ność rzeczy i wdzięki ojczystéj mowy dziw„nie uwielbia“ (zob. Jusz. Dyk. poetów. t. I). Jagiełło nie umiał po Łacinie; a jeśli go z daru poetyckiego cenil, tedy Ciołek zapewne po

Polsku pieśni składał. Dotąd nieodszukane. f) JĘDRZEJ GAŁKA Z DOBCZYNA. Mistrz, akademii

Krak. i kanonik przy ś. Floryanie na Kleparzu w Krakowie. Podejrzanego o naukę, Wiklefa i Husa na żądanie rektora akademii biskup Oleśnicki kazał osadzić na rekolekcyach w klastorze Cystersów w Mogile. Gdy w mieszkaniu jego znaleziono pisma Wiklefa, dla uniknienia prześladowania ucieka ztamtąd w kilka dni na Szląsk i znachodzi przytułek w Głogówku u Bolesława V księcia Oleśnicki jawnego stronnika, nauki Wiklefa. Akademia pod dniem 15 maja 1449 r. i biskup Krakowski znoszą się z Wrocławskim biskupem

i Szląskimi książętami o wydanie go

sze:

w ich ręce lub przynajmniej o ukaranie na
miejscu. Skutki tych żądań są wątpliwe, je-
dnak to pewna, że się Gałka bronił piśmiennie.
Siedząc zaś na Szląsku, rozsiewał tam swe
zasady w wierszach; z pomiędzy takich po-
siadamy cały jego wiersz o Wiklefie składają-
cy się z 14 zwrotek, a od téj się zaczynający:

Lachowie niemczowie
fschiczi iazikowie
wotpiozeli w mowie
y fschego pisma słowie

Wikleph prawda powie. i t. d. g) KSIĘDZA SANDOMIRZANINA znaleziono różnych wier

szy wewnątrz okładek dwa półarkusze papierowe. - Prócz pieśni o słowach, które Chrystus wyrzekł ostatecznie na krzyżu, i o rozporządzeniu, które umierając uczynił, są tu także wiér.

Okosterach i innych złych ludziach. O strasznym przypadku, który się graczowi pewnemu wydarzył w Budzie na Wegrach ; potém opowiada ważniejsze zdarzenia "Sandomirskie od r. 1241 do 1464; w końcu, idą wiersze o tém, co się niegdyś działo w Jerozolimie, Troi i Rzymie za czasów wojen Hannibala toczonych. Maciejowski odnosi to pismo

do r. 1497 i ogłosił w Pism. Polskiém. h) Pieśń o klęsce Bukowińskiej pod Janem Olbra

chtem, z której M. Bielski te dwa tylko wiersze, później w przysłowie zamienione, zacho

wał: „Za króla Olbrachta-Poginęła szlachta.“ i) Pienie o porażce Pruskiej (pod Dąbrowną r.

1410). Wójcicki mniema, że Bielski o niém wapomniał; teraz znalezione Leon Rzyszczewski wydał w Bibl. Warszawskiej podług rękopisu -z r. 1510.

§ 28. Jak wszędzie w Europie tak i w Polsce dawano widowiska w XV stuleciu, tak zwane dyalogi, a treść ich bywała pospolicie religijna ; 1513 był przepisany dyalog o ścięciu ś. Jana, już jako stary dyalog. W wielki tydzień grywano dyalogi o męce Pańskiej; Juszyński miał jeden taki rękopis z r. 1500; Dominikański dyalog, wierszem pisany 1533 r., zaczynał się w kwietnią, niedzielę od prologu wystawiającego

wjazd do Jerozolimy a kończył pogrzebem w środę po południu. Dzieło to na sceny podzielone, których 108, a osób występujących przeszło 60. Wystawą zajmowali się zakonnicy i uczniowie. Na początku XVI stulecia dramata Łacińskie bywały grywane na teatrze dworskim w Krakowie. Najdawniejszy z nich: Dyalogus Adami (de Bochyń) Poloni art. et med. doct.: de quatuor statibus immortalitatem assequi contendentibus (1507); drugi: Ulyssis prudentia in adversis. Impressum Grachoviae 1516 (w-4ce); na ostatniej stronnicy: Acta haec sunt cun scenico apparatu in aula regia in praesentia regis et reginae; a trzeci : Judicium Paridis etc. Crac. (1522).

2. Proza. § 29. Co w kraju było zdolniejszych ludzi, jak Dzugosz, OSTRORÓG, GRZEGÓRZ Z SANOKA, KOPERNIK, wszyscy pisali po Łacinie; lecz że się stało koniecznością znač księgi zakonu i wiedzieć, co zamyka w sobie własne prawodawstwo, ztąd naprzód znachodzimy te dwa przedmioty na Polskie przekładane. Następnie przyszło do rozszerzenia tego koła innemi wiadomościami, aż w końcu tego okresu ośmiela się CAWAŁCZEWSKI wystąpić jako dziejopisarz.

$ 30 Pomniki. a) Przysięgi sądowe z akt Sieradzkich od 1386 r. b) Biblia z r. 1390-1455. Podług podania Dłu. gósza królowa Jadwiga posiadała w tłumacze

[ocr errors]

niach z Łacińskiego na Polski: Stary i nowy zakon, Kazania (homilie) czterech doktorów Mowy i męczeństwa świętych, Rozmyślania i modlitwy błog. Bernarda, $. Ambrożego ,, Objawienie Š. Brygity, i wiele innych ksiąg (z Lac. na Pol. tłumaczonych). Odkryty na Węgrzech w Szarosz-Pataku rękopis biblii Polskiej według napisu na nim należał do Zofii, czwartej żony Jagiełły, rodem księżniczki Kijowskiej, tłumaczył go zaś dla niej ksiądz JĘDRZEJ Z JASZOWIC, jéj kapelan, a przepisał Piotr z Radoszyc w Nowem-mieście (Korczynie) 1455. Prócz tego znaleziono w Hamburgu dwie karty Polskiego przekładu Pisma Swiętego proroctwo Daniela obejmujące, i pokazało się, że pochodzą z biblii Szarosz-patackiej, gdyż je wydarto z niej; później jeszcze jeden ułamek tej biblii z Królewca nadszedł i znalazł się urywek tłumaczonej ewanielii s. Łukasza w XIV stuleciu. A. W. MACIEJOWSKI po rozważeniu wszystkich okoliczności i zbadaniu tak języka jak i pisma wnosi, że biblia ta jest ową dla królowej Jadwigi wytłumaczoną, a Jędrzej z Jaszowic tylko ją wygładziwszy, sam na nowo nie tłumacząc, przygotował dla Zofii i zyskał sławę tłumacza; tudzież że ta jego praca zaginęła. Podług rękopisu Jędrzeja z Jaszowic przepisany inny egzemplarz na pargaminie miała niegdy posiadać rodzina Krot

kowskich. c) Modlitwy w czasie kazanią używane. z XIV i

XV stulecia. d) Modlitwa Pańska, Pozdrowienie anielskie, Skład apostolski i Dziesięcioro przykazań, z tegoż

W książnicy Załuskich była Agienda kościelna poprawna z rozkazu Mikołaja Traby arcyb.

czasu.

« PoprzedniaDalej »